خوي، شهر شمس و فرهنگ ايراني
ترانه يلدا
خوي، ديار شمس تبريز، قديمي‌ترين شهر آذربايجان غربي، شهري است شايسته توجه، كه مي‌تواند در سطح ملي به يكي از بهترين قطب‌هاي گردشگري فرهنگي كشورمان تبديل شود. خوي نه تنها مي‌تواند به خاطر وجود مقبره شمس تبريز يكي از مهم‌ترين جاذبه‌هاي گردشگري ايران‌زمين باشد، بلكه به خاطر رويدادهايي كه هر سال براي شمس و مولانا درآن اجرا مي‌شوند مي‌تواند قطبي با جذابيت بين‌المللي به حساب آيد. كنگره بين‌المللي شمس تبريز كه اكنون 12 سال است ادبا و انديشمندان و پژوهشگران و دوستداران شمس و مولانا را در مهرماه به شهر خوي جلب مي‌كند، و نيز «جشنواره موسيقي شمس و مولانا » در خوي، كه موسيقي‌دانان، عارفان مشتاق و مردمان فرهنگ‌دوست را هر سال به سفر به اين ديار تشويق مي‌كند، پايه‌هاي اين گردشگري فرهنگي را سال‌هاست فراهم كرده‌اند.
بايد گفت اگرچه شهر قونيه و مزار مولانا چندين دهه است كه اين نقش را در كشورهمسايه‌مان تركيه با موفقيت به‌عهده گرفته‌اند، اما خوي و منطقه آذربايجان غربي نيز با تغييراتي كه در سال‌هاي اخير با هدف زيباسازي شهر انجام شده، به خوبي از پس اين رقابت در زمينه گردشگري برآمده‌اند و امسال از 7 تا 17 مهرماه جشنواره موسيقي آزاد و رايگان براي همه ادامه دارد. همچنين شهر و منطقه آن، از شمال تا ماكو و از جنوب تا اروميه، تمام جذابيت‌هاي لازم براي گشت و گذار را داراست. هواي خوش و دشت‌هاي سرسبز و حاصل‌خيز، استعدادهاي بالاي كشاورزي و انبوه ابرهاي پرباران و برفي اروپا و درياي مديترانه كه به سمت ايران مي‌آيند، اول دشت خوي را سيراب مي‌كنند، واين كيفيت شهرستان خوي را از ديرباز به عنوان مكاني براي تعطيلات و گردش مطرح كرده است. قرار گرفتن خوي در مسير راه ابريشم، وجود كوه‌هاي اورين و چله خانه، - مكان چله‌نشيني شاه نعمت‌الله ولي- ، تفرجگاه زيباي فيرورق كه هر هفته انبوهي از مردم خوي را به سوي خود مي‌آورد؛ باغ‌هاي زيبا و پذيراي رهگذران و پارك جنگلي داغلارباغي (باغ كوهستان) با پرورش اسب و نيز ويلا‌هايي كه مردم براي خود دست و پا كرده‌اند، به اين جذابيت مي‌افزايد و باعث شده است اين منطقه خوي از سوي دولت به عنوان منطقه نمونه گردشگري تصويب شود.
رود قطور و پل معروف آن، چشمه خوش‌بلاغ، كوه‌هاي اطراف خوي، دشت‌هاي آفتابگردان، ميوه‌هاي بي‌نظير و عسل معروف اين ديار در كنار ديگر محصولات دامي اعم از گوشت و خامه و سرشير و پنير اعلا از مزيت‌هاي اين ديار براي گردشگري و پذيرايي فرهنگي محسوب مي‌شود. آبشار بدلان، دره بريس، كارونسراي شاه‌عباسي و جاده خوي قطور، تالاب روستاي اميربيك و قلعه كوراغلي و زيبايي‌هاي حاشيه قطور براي گردشگران چشم‌نواز است.
همچنين در منطقه وسيع‌تر آذربايجان غربي بايد از تخت سليمان و بناهاي اطراف آن درياچه، آتشكده آذرگشنسب، معبد آناهيتا، زندان سليمان، آبگرم تخت سليمان، قلعه بلقيس، بناي چهار تاقي، تالار و كاخ شاهي نام برد. اوج شكوه اين محوطه تاريخي به زمان ساسانيان بر مي‌گردد. آتشكده آذرگشنسب در آن زمان احداث شده كه از نظر سياسي- اجتماعي براي ساسانيان اهميت ويژه‌اي داشته است. قره كليسا يكي از قديمي‌ترين كليساهاي ارامنه در منطقه خوي، مقبره پورياي‌ولي، عارف و پهلوان قرن هفتم و هشتم، شهراروميه با مسجد جامع آن كه در دوره ساسانيان آتشكده‌اي براي زرتشتيان بوده، وكليساي حضرت مريم يا ننه مريم كه بعد از كليساي بيت‌لحم در فلسطين قديمي‌ترين كليساي جهان محسوب مي‌شود، كاخ موزه زيباي باغچه جوق در ماكو مقر حكومتي اقبال‌السلطنه، سردار شهر ماكو، كه به‌علت علاقه سردار به روسيه، بنا بر اساس معماري ايراني و روسي ساخته شده است؛ تپه باستاني حسنلو و بناي سه گنبد دوره سلجوقي، و ده‌ها بنا و باغ و مكان شگفت‌انگيز ديگر همه از جذابيت‌هاي گردشگري اين منطقه زيبا به شمار مي‌آيند.