«اعتماد» گزارش مي‌دهد
گام نخست را چه کسی بر می‌دارد
حديث روشني | درحالي كه استراتژي مقام‌هاي امريكايي درباره تنگه هرمز همچنان بر نمايش توان نظامي و تداوم فشار بر ايران متمركز است، همزمان تحركات ديپلماتيك براي يافتن راهي جهت بازگشايي اين آبراه راهبردي افزايش يافته است؛ مسيري كه از يك‌سو با ادعاي پيت هگست، وزير جنگ امريكا، درباره كنترل تنگه هرمز ازسوي نيروهاي امريكايي همراه شده و ازسوي ديگر، با ارايه طرح «۷ روزه» ايران و تلاش ميانجي‌ها براي نزديك كردن مواضع تهران و واشنگتن دنبال مي‌شود. هگست در تازه‌ترين اظهارات خود مدعي شده كه امروز نفت بيشتري از تنگه هرمز عبور مي‌كند و دليل آن را كنترل حريم هوايي ازسوي نيروهاي امريكايي دانسته است. وزير جنگ امريكا همچنين مدعي شده كه ايران مي‌خواهد با مسائلي مانند تنگه هرمز بازي كند و مدعي است كه امريكا محاصره اعمال شده را مستحكم و بدون شكاف مي‌داند. اين اظهارات در شرايطي مطرح مي‌شود كه بنا بر گزارش‌هاي منتشر شده، در روزهاي اخير چند نفتكش در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته و آسيب ديده‌اند و وضعيت كشتيراني در اين آبراه همچنان با ناامني و ابهام همراه است. هگست همچنين در بخش ديگري از اظهارات خود ادعا كرده است كه امريكا مي‌تواند محاصره را تا هر زماني كه لازم باشد ادامه دهد و در صورت نياز آن را متناسب با شرايط تغيير دهد. او همچنين بار ديگر موضوع هسته‌اي ايران را در زمره منافع حياتي امريكا قرار داده و تاكيد كرده است كه ايران هرگز سلاح هسته‌اي نخواهد داشت. وزير جنگ ايالات‌متحده در پاسخ به پرسشي درباره امكان حل و فصل نظامي جنگ نيز گفت كه رييس‌جمهور امريكا فرصت‌هاي متعددي را براي حل اين مساله از مسير مذاكره در اختيار ايران قرار داده، اما همزمان بر توان نظامي و حملات امريكا تاكيد كرد.
امنيت هرمز؛ پيش‌شرط ادامه مسير ديپلماسي
در تهران نيز همزمان با افزايش فشارهاي نظامي و سياسي، بر ادامه مسير ديپلماسي تاكيد شده است. سيدعباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان، با اشاره به حضور هيات ايراني در مجمع عمومي سازمان ملل گفت ايران در اين نشست، طرحي را براي حل و فصل اختلافات و جنگ جاري ايران و امريكا ارايه كرده كه به «طرح ۷ روزه» معروف شده است. به گفته عراقچي، در صورت بررسي و اجراي اين طرح، تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشايي خواهد شد. او تاكيد كرد كه ايران هم در دفاع از خود و هم در پيشبرد ديپلماسي جدي است و اگر طرف مقابل مسير نظامي را دوباره انتخاب كند، با پاسخ محكم‌تري مواجه خواهد شد؛ اما در صورت انتخاب مسير ديپلماتيك، تهران آماده است از اين مسير به راه‌حلي عادلانه و شرافتمندانه براي پايان جنگ برسد. عراقچي همچنين تاكيد كرد كه شروط ايران براي بازگشايي تنگه هرمز به‌روشني در نيويورك براي طرف‌هاي مختلف توضيح داده شده و اين شروط، به گفته او، منطبق با تعهداتي است كه امريكا بايد بپذيرد. در همين راستا، اسماعيل بقايي، سخنگوي دستگاه ديپلماسي نيز تاكيد كرد كه پيشنهادهاي امريكا كم و بيش در راستاي مواضع قبلي واشنگتن است و مشخصا درباره مباحث هسته‌اي مطرح شده، اما ايران صراحتا اعلام كرده كه در اين مرحله تمركز خود را بر موضوع تنگه هرمز قرار داده است. به گفته بقايي، امن‌سازي تنگه هرمز يا بازگرداندن امنيت به اين آبراه مستلزم برداشتن گام‌هاي مشخصي ازسوي طرف امريكايي است؛ ازجمله توقف اخلال در دريانوردي تجاري ايران، توقف تحريم‌ها و ساير اقدامات مداخله‌جويانه. سخنگوي وزارت امور خارجه همچنين اعلام كرد همه مواردي كه پيش‌تر در چارچوب تفاهم ۲۸ خرداد مطرح شده بود، به اضافه مواردي كه در ماه‌هاي اخير ايجاد شده، موردنظر ايران است و تحريم‌هايي كه امريكا در اين مدت اعمال كرده نيز بايد رفع شود. بقايي گفت ملاحظات طرف امريكايي كه از سوي ميانجي قطري منتقل شده، در همان نشست مورد بررسي قرار گرفته و ملاحظات ايران نيز متقابلا پاسخ داده شده؛ با اين حال، درباره برخي جزييات بررسي‌هاي لازم ادامه خواهد داشت و نكات تكميلي ايران به طرف مقابل منتقل خواهد شد. سخنگوي هيات مذاكره‌كننده ايراني در همين ارتباط از وجود يك كميته شش نفره در شوراي عالي امنيت ملي خبر داد كه از چند ماه قبل مسووليت بررسي و رسيدگي به موضوعات مرتبط با مذاكرات را برعهده دارد. بقايي مشكل اصلي را در سمت امريكا دانست و گفت نوسان در مواضع و اظهارات مقام‌هاي امريكايي و تغييرات مكرر در خواسته‌ها و مواضع، يك معضل اساسي است. او تاكيد كرد جناح‌هاي مختلف در امريكا در بسياري موارد مواضع يكديگر را خنثي مي‌كنند و اين وضعيت موجب ايجاد تناقض در پيام‌ها و مطالبات واشنگتن شده است.
تقلاي ميانجي‌ها
در سوي ديگر، تلاش‌هاي ديپلماتيك براي مديريت وضعيت تنگه هرمز ادامه دارد. منابع ديپلماتيك به الجزيره گفته‌اند فرانسه پيش‌نويس قطعنامه جديدي درباره آزادي كشتيراني در تنگه هرمز توزيع كرده است. براساس متن اين پيش‌نويس، بر آزادي كشتيراني كشتي‌ها و حق كشورهاي عضو براي دفاع از كشتي‌هاي خود تاكيد شده و از تلاش‌ها براي دستيابي به راه‌حلي ديپلماتيك، پايدار و جامع براي مناقشات منطقه حمايت شده است. همچنين كشورهاي عضو به تلاش‌هاي داوطلبانه براي مين‌زدايي و اسكورت دفاعي كشتي‌ها تشويق شده‌اند. در همين حال، ديميتري مدودف، نايب‌رييس شوراي امنيت روسيه و رييس‌جمهور و نخست‌وزير سابق اين كشور، با اشاره به پيامدهاي جنگ عليه ايران گفت اين حمله تغييرات چشمگيري در اقتصاد جهاني ايجاد كرده و امريكا نيز ناچار به پذيرش اين پيامدهاست. مدودف افزايش قيمت نفت و گازوييل را ازجمله پيامدهايي دانست كه به ماليات‌دهندگان امريكايي فشار وارد كرده است. اين مقام روس با تاكيد بر روابط راهبردي مسكو و تهران تصريح كرد كه روسيه روابط خود با جمهوري اسلامي ايران را فداي خواسته‌هاي ديگران نخواهد كرد. او همچنين خاطرنشان كرد مسكو به حل و فصل بلندمدت اوضاع ايران علاقه‌مند است و آماده ارايه خدمات ميانجيگري براي تسهيل اين روند است.
گفتني است عبدالمجيد تبون، رييس‌جمهور الجزاير نيز اخيرا اعلام كرده است كه كشورش براي هرگونه ميانجيگري در موضوع تنگه هرمز آمادگي دارد.
چانه‌زني در سايه تهديد
در شرايطي كه آرايش نظامي در خاورميانه برجسته‌تر شده خبرگزاري الجزيره از افزايش تحركات ديپلماتيك ميان ايران و امريكا خبر داده و اعلام كرده كه ميانجي قطري مجموعه‌اي از پيشنهادها را براي نزديك كردن مواضع دوطرف مطرح كرده است. براساس اين گزارش، تهران در حال بررسي اين پيشنهادها در شوراي عالي امنيت ملي است و فضاي مذاكرات، با وجود ادامه اختلافات بر سر شرايط مذاكره و پرونده هسته‌اي، نسبتا مثبت توصيف شده است. در همين راستا بقايي تاكيد كرد كه مواضع ايران درباره پاسخ امريكا، در توقف كوتاهي كه در دوحه انجام شد و درمسير بازگشت به ميانجي منتقل شده است.
به گفته او، پيشنهادهاي امريكا عمدتا در راستاي مواضع قبلي اين كشور و مشخصا درباره مسائل هسته‌اي بوده، درحالي كه ايران در اين مرحله موضوع تنگه هرمز را در اولويت قرار داده و بر جديت براي دستيابي به راه‌حل تاكيد كرده است. حال نيز برخي ناظران مدعي‌اند نگاه‌ها به هفته آينده دوخته شده؛ هفته‌اي كه انتظار مي‌رود تحركات ديپلماتيك تشديد شود، هرچند احتمال تشديد نظامي همچنان پابرجاست.