« اعتماد» در گفت‌وگو با حسن لاسجردي بررسي مي‌کند
میدان‌داری بازیگران کوچک در انتخابات اسراییل
حديث روشني
انتخابات بيست و ششمين دوره كنست اسراييل روز سه‌شنبه، ۲۷ اكتبر، در شرايطي برگزار شد كه آينده سياسي بنيامين نتانياهو، نخست‌وزير اين رژيم، زير سايه پيامدهاي امنيتي، اقتصادي و اجتماعي جنگ‌هاي منطقه‌اي و افزايش انتقادها از عملكرد دولت او قرار دارد. در اين انتخابات، ۷ميليون و ۳۳۱ هزار و ۹۸۱ نفر واجد شرايط راي دادن بودند و ۳۵ فهرست انتخاباتي براي تصاحب ۱۲۰ كرسي پارلمان رقابت كردند. راي‌گيري از ساعت ۷ صبح به وقت محلي آغاز شد و پس از بسته شدن حوزه‌ها و پايان راي‌گيري، نخستين برآوردها از نتايج انتخابات براساس نظرسنجي‌هاي خروجي انتشار يافت. نتايج رسمي شمارش آرا مطابق برنامه اعلام شده، حداكثر تا چهارم نوامبر منتشر خواهد شد. در نظام انتخاباتي اسراييل، كرسي‌ها براساس آراي فهرست‌هاي حزبي و با رعايت حدنصاب ۳.۲۵درصدي توزيع مي‌شوند، بنابراين حتي كسب بيشترين كرسي‌ها نيز به‌تنهايي تضمين‌كننده تشكيل دولت نيست و ائتلاف‌هاي احتمالي و موضع احزاب كوچك‌تر مي‌توانند سرنوشت دولت آينده را تعيين كنند. با اين همه نظرسنجي‌هاي پيش از انتخابات از رقابتي نزديك ميان اردوگاه نتانياهو و جريان‌هاي مخالف او حكايت داشتند. براساس آخرين برآورد شبكه كان، اردوگاه نتانياهو ۵۰ كرسي و اردوگاه گادي آيزنكوت ۵۲ كرسي (تا زمان تنظيم اين گزارش) به دست مي‌آورد؛ شبكه ۱۲ اسراييل نيز ۵۶ كرسي براي اردوگاه آيزنكوت در برابر ۵۰ كرسي براي اردوگاه نتانياهو پيش‌بيني كرده بود. در نظرسنجي شبكه ۱۳ نيز سهم دو اردوگاه به‌ترتيب ۵۴ و ۵۰ كرسي برآورد شد. اين ارقام، در صورت تاييد در نتايج نهايي، مي‌توانند معادلات تشكيل كابينه را پيچيده كنند، به ويژه آنكه آيزنكوت، رهبر حزب ياشار، در موقعيتي رقابتي قرار گرفته و مخالفان نتانياهو از امكان تغيير كابينه سخن مي‌گويند. در همين راستا برخي ناظران بر اين باورند اين رقابت درحالي شكل گرفته كه شكست امنيتي هفتم اكتبر ۲۰۲۳، ادامه جنگ در غزه، تجاوز نظامي به لبنان و ايران و هزينه‌هاي گسترده درگيري‌ها، به محورهاي اصلي انتقاد از كابينه نتانياهو تبديل شده‌اند. همزمان، اختلاف‌هاي گزارش شده ميان نخست‌وزير و فرماندهان ارشد نظامي بر سر احتمال حمله مجدد به ايران، ابعاد تازه‌اي به مناقشه سياسي در آستانه انتخابات بخشيده است. در همين رابطه آويگدور ليبرمن، نتانياهو را متهم كرده كه براي جلوگيري از شكست انتخاباتي، امنيت و جان نظاميان را به خطر مي‌اندازد؛ در مقابل، آيزنكوت اعلام كرده كه دونالد ترامپ با هر رهبري كه مردم اسراييل انتخاب كنند، همكاري خواهد كرد. اكنون پرسش اصلي اين است كه آيا نتايج انتخابات و آرايش ائتلاف‌هاي پس از آن به پايان دوره نتانياهو منجر خواهد شد و در صورت تغيير دولت، اين جابه‌جايي تا چه اندازه بر رويكرد امنيتي اسراييل و سياست‌هاي آن درقبال ايران و منطقه اثر خواهد گذاشت. بر اين اساس روزنامه اعتماد با حسن لاسجردي، كارشناس مسائل منطقه پيرامون نتايج احتمالي اوليه انتخابات پارلماني اسراييل گفت‌وگو كرده است.
حسن لاسجردي، كارشناس مسائل منطقه در پاسخ به پرسش نخست «اعتماد» در رابطه با پيامدهاي حضور چهره‌هايي چون نفتالي بنت و گادي آيزنكوت در انتخابات در راستاي تشكيل كابينه اسراييل و همچنين سقوط نتانياهو گفت: باتوجه به حضور برخي رقباي به‌اصطلاح دست‌راستي، مانند «آيزنكوت»، ليبرمن و نفتالي بنت، بايد توجه داشت كه اين افراد در احزاب مختلفي فعاليت مي‌كنند و هر كدام سهم مشخصي در فضاي سياسي دارند. در عين حال، در برخي موضوعات نيز با يكديگر اختلاف‌نظر دارند؛ براي مثال، در موضوع جنگ و صلح، مسائل داخلي، مسائل اقتصادي، سربازي و مباحث مربوط به كرانه باختري، ديدگاه‌هاي متفاوتي ميان آنها وجود دارد.
به باور لاسجردي بنابراين، اگرچه اين افراد در زمره راست‌گرايان اسراييل قرار مي‌گيرند، در برخي مسائل اختلاف‌نظرهايي دارند. به گفته لاسجردي با اين حال، نظرسنجي‌هايي كه تاكنون انجام شده، نشان‌دهنده اختلاف بسيار عميق يا تاثيرگذاري ميان آنها نيست. در حال حاضر نيز فاصله نتانياهو با آيزنكوت و ديگر رقبا، فاصله‌اي چندان مهم يا معنادار نيست، به همين دليل، كساني كه انتخابات اسراييل را ارزيابي مي‌كنند، بر اين باورند كه اگرچه ميان افراد مختلف اختلاف‌نظرهاي سياسي وجود دارد، اين اختلاف‌نظرها از نظر ميزان راي يا جايگاه سياسي، چندان عميق و معنادار نيست و از اين رو، به نظر مي‌رسد انتخابات بسيار نزديك باشد و آراي رقبا فاصله چنداني با يكديگر نداشته باشد. اين پژوهشگر مسائل منطقه در ادامه به «اعتماد» گفت: با اين حال، شايد نكته بسيار مهم اين باشد كه جامعه اسراييل در شرايط كنوني، به دلايل مختلف و به‌ويژه در حوزه امنيت، ممكن است از آيزنكوت استقبال بيشتري كند. آيزنكوت يك چهره امنيتي است و سابقه خوبي در اين حوزه دارد. او همچنين يك حزب تازه تاسيس را مطرح كرده و در عين حال، چهره آرام‌تري نسبت به نتانياهو دارد. افزون بر اين، او در حوزه مسائل امنيتي و ميداني از تجربه برخوردار است و برخلاف نتانياهو، چهره‌اي جنجالي محسوب نمي‌شود. او جنگ‌ها و درگيري‌هاي مهمي مانند جنگ با ايران و حزب‌الله و ديگر درگيري‌ها را نيز پشت سر نگذاشته است. به گفته لاسجردي از اين رو، به نظر مي‌رسد اقبال جامعه به او بيشتر باشد و احتمال راي‌آوري آيزنكوت و حزب ياشار يا حتي تعداد كرسي‌هايي كه در كنست به دست مي‌آورند، اندكي بيشتر از نتانياهو باشد. لاسجردي در ادامه يادآور شد: با اين حال، بار ديگر تاكيد مي‌كنم كه اين موضوع به معناي وجود اختلافي فاحش ميان آنها نيست. نكته بسيار مهم ديگر اين است كه اگر يك حزب تازه‌تاسيس مانند حزب ياشار با رهبري آيزنكوت وارد عرصه شود و آراي بالاتري به دست آورد، اين مساله نشان‌دهنده تغيير ذائقه سياسي جامعه اسراييل و تمايل آن به روي آوردن به چهره‌اي جديد است. به گفته اين كارشناس مسائل غرب آسيا، شايد سياست‌هاي اين چهره جديد بتواند شرايط بهتري را در حوزه‌هاي امنيتي و اقتصادي، همچنين در زمينه روابط با همسايگان، فراهم كند و درنهايت، آرامش موردنياز جامعه را به وجود آورد. در عين حال، همان‌طور كه عرض كردم، هزينه‌هاي حيات سياسي نتانياهو تاكنون بالا بوده است. اين مساله به افزايش فشارهاي داخلي و خارجي، اختلاف ميان احزاب و همچنين فشار كشورهاي همسايه و افكار عمومي منجر شده است، به ويژه در موضوعاتي مانند جنايات در غزه، جنگ با لبنان، اقداماتي كه يمني‌ها انجام داده‌اند و بالاخص جنگ با ايران، مجموع اين تحولات فشار افكار عمومي عليه اسراييل را افزايش داده است. لاسجردي در ادامه خاطرنشان كرد: لذا اين شرايط سبب شده است كه حيات سياسي دولت نتانياهو با هزينه‌هاي بالايي همراه باشد. در عرصه‌هاي مختلف و در نظرسنجي‌هايي كه انجام شده، در مجموع نوعي فشار افكار عمومي عليه اسراييل شكل گرفته است. به نظر مي‌رسد جامعه اسراييل نيز باتوجه به علاقه‌اي كه به يك حزب تازه تاسيس مانند حزب آيزنكوت نشان داده، به دنبال كاهش اين فشارها و فراهم كردن شرايطي تسهيل‌شده‌تر است.
لاسجردي در ادامه گفت‌وگوي خود و با تشريح ميزان اثرگذاري احزاب كوچك بالاخص احزاب عربي در پيروزي هر يك از رقبا در انتخابات پارلماني اسراييل به «اعتماد» گفت: در رابطه با احزاب عربي يا به‌طور كلي احزاب كوچك و سهم آنها، آنچه مسلم است اين است كه اين احزاب در مقايسه با احزاب بزرگ، نقش چندان تاثيرگذاري در شكل‌گيري دولت ائتلافي ندارند. با اين حال، زماني كه تشكيل دولت ائتلافي با بحران مواجه مي‌شود، احزاب كوچك، به ويژه احزاب عربي، مي‌توانند نقش مهمي ايفا كنند و در واقع، به راه نجاتي براي تشكيل دولت تبديل شوند. به باور اين تحليلگر مسائل منطقه به همين دليل، احزاب بزرگ و جريان‌هايي كه پيروزي بيشتري به دست آورده‌اند، معمولا از احزاب كوچك، مانند احزاب عربي، به عنوان راهكاري براي تسريع روند تشكيل دولت استفاده مي‌كنند. بر همين اساس، معتقدم احزاب عربي مي‌توانند روند شكل‌گيري دولت را تسهيل كنند و امكان تشكيل سريع‌تر دولت را فراهم آورند. اين پژوهشگر مسائل غرب آسيا در پاسخ به ديگر پرسش «اعتماد» درباره اثرگذاري سايه تنش‌ها ميان تهران و تل آويو بر نتايج اين انتخابات گفت: باتوجه به مجموعه ديدگاه‌هايي كه تاكنون از افراد مختلف، ازجمله نتانياهو، بنت، ليبرمن، آيزنكوت و حتي ديگر احزاب مخالف مطرح شده است، مي‌توان گفت كه آنها درقبال ايران تقريبا موضع واحدي دارند، اما الگو يا رويكردي كه براي مواجهه با ايران مطرح مي‌كنند تاحدودي متفاوت است. به گفته لاسجردي براي مثال، يك چهره راست‌گراي افراطي مانند نتانياهو از جنگ، رويارويي و نابودي ايران سخن بگويد. آيزنكوت نيز به نظر مي‌رسد در كليت سياست‌هاي خود چنين رويكردي داشته باشد، اما روش‌هاي او تاحدودي متفاوت است. اين افراد در موضوعات مختلف، ازجمله لبنان، مسائل مربوط به سوريه و حتي كرانه باختري، نقاط مشتركي دارند. لاسجردي در ادامه تشريح كرد: به دليل اينكه همگي در حوزه امنيت فعاليت داشته‌اند و از سابقه امنيتي برخوردارند، در موضوعات مهم مرتبط با امنيت اسراييل تقريبا اتفاق‌نظر دارند. با اين حال، يكي از موضوعات مهم در زمينه اقبال افكار عمومي به آيزنكوت، جديد بودن چهره اوست.
اين كارشناس مسائل غرب آسيا در ادامه به «اعتماد» گفت: نكته دوم، موضوع امنيت است كه پيش‌تر به آن اشاره كردم؛ آيزنكوت اين موضوع را با روش‌هايي متفاوت و با هزينه‌هاي كمتر و آسيب‌پذيري كمتري براي جامعه اسراييل دنبال مي‌كند، اما نكته مهم‌تر اين است كه جامعه اسراييل پس از گذراندن دوره‌هاي مختلف، اكنون با شرايطي مواجه شده كه در آن، حدود ۲۰ سال است نتانياهو در راس قدرت قرار دارد. بسياري بر اين باورند كه هزينه‌هاي الگوي مديريتي نتانياهو بسيار بالاست. اگرچه نتانياهو همواره تلاش كرده موضوعات امنيتي را مطرح كند؛ چه امنيت داخلي، چه مسائل امنيتي مرتبط با كشورهاي عربي و موضوع فلسطين و لبنان و چه مسائل امنيتي خارج از اين منطقه، ازجمله ايران، ديگر كشورهاي عربي و كشورهاي غيرعربي مانند تركيه. لاسجردي در ادامه خاطرنشان كرد: رويكردي كه نتانياهو تاكنون درقبال مسائل امنيتي در پيش گرفته، بسيار پرحجم، پرهزينه و همراه با تلفات فراوان بوده است. حتي جامعه اسراييل نيز تحت فشار سياست‌هاي اين رژيم در موضوعاتي مانند غزه قرار گرفته است. در چنين شرايطي، افكار عمومي به‌شدت آشفته شده و حتي جنبش‌ها و اعتراض‌هاي مختلفي شكل گرفته است. افكار عمومي جهان نيز عليه اسراييل بسيج شده و جامعه اسراييل نگران است كه تداوم سياست‌هاي نتانياهو، فضاي برآشفتگي و برانگيختگي عليه اين رژيم را تشديد كند.
به گفته اين تحليلگر مسائل منطقه به همين دليل، جامعه اسراييل به دنبال چهره‌اي است كه تا حدودي متعادل‌تر باشد و بتواند زمينه را براي عبور از يك دوره تنش و سپري كردن دوره‌اي از آرامش فراهم كند. حتي در جامعه امريكا نيز نظرسنجي‌هاي مختلف نشان مي‌دهد كه امريكايي‌ها با هزينه‌ها، كمك‌ها و فشارهايي كه به دليل حمايت از اسراييل متحمل مي‌شوند، مواجهند و اين هزينه‌ها را بالا مي‌دانند. همچنين، نظرسنجي‌ها نشان مي‌دهد كه حمايت امريكا از اسراييل به افت يا كاهش محبوبيت ترامپ نيز منجر شده است. لاسجردي در پايان اين گفت‌وگو با اشاره به شكل اثرگذاري تشديد تنش‌ها ميان ايران و اسراييل بر سرنوشت انتخابات پيش روي اين رژيم يادآور شد: به نظر مي‌رسد مجموعه اتفاقاتي كه تاكنون ميان تهران و تل‌آويو رخ داده، هزينه‌هاي بسيار زيادي براي شخص نتانياهو به همراه داشته است. در نتيجه، جامعه اسراييل در وهله نخست به دنبال كاهش اين هزينه‌ها و دستيابي به آرامش است. موضوع دوم، آسيب‌ديدن وجهه اسراييل در افكار عمومي جهان است. شكل‌گيري تصويري از اسراييل به عنوان حكومتي جنگ‌طلب، خشن و كودك‌كش، در كنار ديگر برداشت‌هاي منفي، فشارهاي مختلفي را بر جامعه اسراييل وارد كرده است. بنابراين، جامعه اسراييل در كشاكش بحران ميان ايران و اسراييل، به ويژه در ارتباط با موضوعات قهرآميز مانند جنگ و درگيري‌هاي نظامي، به دنبال چهره‌اي جديد است تا از طريق آن، بازسازي يا تعديلي در اين سياست‌ها صورت بگيرد.