فعالان سياسي در گفت‌وگو با «اعتماد»
آخرين دور گفت‌وگوها ميان ايران و امريكا را بررسي مي‌كنند
فرصت راهبردي
مهدي بيك‌اوغلي
در شرايطي كه خبرگزاري ميزان به نقل از رييس سازمان اطلاعات تركيه از ديدار قريب‌الوقوع محسن رضايي، دبير شعام و ونس، معاون رييس‌جمهور امريكا در قطر خبر مي‌دهد، دور تازه‌اي از مباحث و گمانه‌زني‌ها پيرامون فرآيند مذاكرات ميان ايران و ايالات متحده شكل گرفته است. در همين حال تسنیم اين خبر را تكذيب كرد. یک مقام ارشد امنیتی گفت: سیاست و برنامه های ایران در موضوع مذاکرات تغییری نکرده است و تا زمانی که از جانب طرف امریکایی اقدام عملی در چارچوب شروط هفت گانه صورت نگیرد هیچ برنامه ای برای مذاکره با طرف امریکایی مطرح نخواهد بود.
واقعيت‌هاي عيني ميدان سياست و اقتصاد نشان مي‌دهد كه ايالات متحده و متحدان غربي آن، پس از دوره‌اي طولاني از فشار حداكثري، تحريم‌هاي همه‌جانبه و سياست‌هاي فرساينده مهار، امروز در برابر استقامت ملت ايران ناگزير به عقب‌نشيني از مواضع پيشين خود شده‌اند. بر اساس تحليل‌هاي كارشناسي و اخبار موثق از تحولات پشت پرده ديپلماسي، واشنگتن اكنون در عمل پذيرفته كه براي خروج از بن‌بست موجود، نيازمند تن دادن به مطالبات اساسي ايران است. گام نخست در اين پازل جديد، پذيرش لزوم آزادسازي دارايي‌ها و منابع مالي بلوكه شده ايران (6تا 10ميليارد دلار) است. در مرحله بعدي، ضرورت برداشته شدن محاصره‌هاي دريايي به عنوان پيش‌شرط هرگونه تعامل سازنده مطرح است. اما مهم‌تر و حياتي‌تر از همه اين موارد، عقب‌نشيني غرب در برابر خطوط قرمز هسته‌اي ايران، به‌ويژه پذيرش حق غني‌سازي ۳.۶ درصدي است؛ امتيازي راهبردي كه نشان‌دهنده ناكامي كامل پروژه امنيتي‌سازي پرونده هسته‌اي ايران در مجامع بين‌المللي و تثبيت فناوري بومي صلح‌آميز كشورمان در ميز مذاكره است. با اين حال، تحقق اين دستاوردها و توازن جديد در عرصه بين‌الملل، نيازمند هوشياري مفرط، انسجام داخلي و دقت نظر دستگاه ديپلماسي است. اكنون كه پنجره شانس و فرصت طلايي ديگري براي ديپلماسي ايران گشوده شده، دولت و نظام سياسي بايد با بهره‌گيري از پشتوانه مردم و دستاوردهاي ميداني، ابتكار عمل را در دست بگيرند. بسياري از فعالان سياسي اصلاح‌طلب و اصولگرا با تاكيد بر اينكه وضعيت «نه جنگ و نه صلح» فرساينده و پرهزينه است، به اين تاكيد دارند كه صلح پايدار تنها بستر مناسب براي توسعه كشور و بهبود كيفيت زندگي مردم به شمار مي‌رود. محمد مهاجري، هادي حق‌شناس و حسين كنعاني‌مقدم 3چهره‌اي هستند كه در گفت‌وگو با «اعتماد» هر كدام از زاويه ديدي متفاوت به ضرورت تداوم مذاكرات از موضوع قدرت براي دستيابي به يك صلح پايدار اشاره مي‌كنند. به اعتقاد اين تحليلگران دستاوردهاي عظيم سياسي، اجتماعي و فرهنگي مقاومت ملت ايران بايد با رفع تحريم‌ها و لغو محاصره‌ها به دستاوردهاي ملموس اقتصادي تبديل شود. در واقع به‌زعم اين فعالان سياسي هدف نهايي از اين دور مذاكرات نبايد صرفا توافق‌هاي نمايشي باشد، بلكه بايد به نقطه‌اي منتهي شود كه اين پيروزي‌هاي سياسي و حقوقي، مستقيما به رفع موانع ساختاري، گشايش‌هاي اقتصادي ملموس و ارتقاي كيفيت زندگي و سفره شهروندان ايراني تبديل شود.
محمد مهاجري: تندروها در وضعيت نه جنگ و نه صلح به خواسته‌هايشان مي‌رسند
محمد مهاجري، فعال سياسي اصولگرا معتقد است: تداوم وضعيت بلاتكليفي به هيچ‌وجه مورد تاييد رهبري نيست و دولت، شوراي امنيت ملي و وزارت امور خارجه بايد با ورود به محتواي مذاكرات، براي پايان دادن به شرايط فعلي تلاش كنند. مهاجري، در گفت‌وگو با «اعتماد» با اشاره به اظهارات اخير رييس‌جمهور مبني بر ضرورت عبور از وضعيت «نه جنگ و نه صلح»، به تحليل ابعاد و الزامات اين راهبرد مي‌پردازد.
اين فعال سياسي با اشاره به سخنان رييس‌جمهور مبني بر اينكه رهبري فرموده‌اند نبايد در حالت «نه جنگ و نه صلح» بمانيم، مي‌گويد: «اين حرف بايد مقداري حلاجي شود، قطعا شرايط فعلي مورد تاييد رهبري نيست، هر چند برخي جريانات در كشور اين فضا و بلاتكليفي را مي‌پسندند، چون در اين فضاي بلاتكليفي مي‌توانند به بسياري از خواسته‌هايشان برسند. اين سخن، معنايش اين است كه يا بايد بجنگيم و دشمن را شكست دهيم يا نبايد بجنگيم. از آنجا كه هيچ كس با جنگ موافق نيست و بحث ما صرفا دفاع از كشور است، گزينه دوم يعني صلح باقي مي‌ماند. پرسش بعدي اين است كه از چه طريقي مي‌توان به صلح رسيد و منافع ملي را تامين كرد؟ روشن است كه خاتمه جنگ تنها از طريق مذاكره قابل تحقق است. البته اين به معناي تعطيل كردن آمادگي دفاعي كشور نيست، بلكه همزمان با حفظ اقتدار دفاعي، بايد كشور را از اين بلاتكليفي نجات داد.» اين فعال سياسي با بيان اينكه هم ايران، هم منطقه و هم ايالات متحده درگير اين بلاتكليفي هستند، اظهار داشت: «رهنمود رهبري اين است كه حالت نه جنگ و نه صلح و وضعيت تعليقي كه كشور دچار آن شده بايد تمام شود. دولت، شوراي امنيت ملي، وزارت امور خارجه و ساير نهادهاي دخيل بايد وارد جزييات و محتواي مذاكرات شوند و راه‌هايي براي پايان وضعيت فعلي پيدا كنند. در واقع بايد در كشاكش گفت‌وگوها دريچه‌ها و امكاني فراهم شود تا منافع ملي ايرانيان از طريق آن تحقق پيدا كند.» مهاجري با اشاره به شرايط بين‌المللي مي‌افزايد: «اكنون كه از يك طرف دولت امريكا و شخص ترامپ و جماعت جنگ‌طلب ايالات متحده پس از انتخابات تضعيف شده‌اند و از سوي ديگر دولت اسراييل نيز ضعيف شده، مجددا يكي از پنجره‌هاي موفقيت و توفيق به روي ما باز شده است. ما در جريان تفاهمنامه اسلام‌آباد موقعيتي داشتيم كه به دلايل مختلف از جمله ماجراجويي امريكا نتوانستيم از آن استفاده كنيم، اما اكنون بايد گزينه مذاكره را مجددا روي ميز بگذاريم و امريكايي‌ها را به حضور پاي ميز دعوت كنيم.»
هادي حق‌شناس: صلح بستر اصلي توسعه و پيشرفت است
هادي حق‌شناس، تحليلگر مسائل سياسي و راهبردي از زاويه متفاوتي به بحث ورود كرده و در گفت‌وگو با «اعتماد» ضمن تحليل آخرين تحولات مرتبط با روند مذاكرات ايران و ايالات متحده و وضعيت مناقشات منطقه‌اي، به تبيين الزامات خروج كشور از شرايط بلاتكليفي مي‌پردازد. حق‌شناس با بيان اينكه نه جنگ و نه شرايط برزخي «نه جنگ و نه صلح» هيچ يك نمي‌تواند هدف غايي باشد، مي‌گويد: «هدف اصلي و منطقي همواره صلح است، چراكه تمامي اركان پيشرفت، توسعه، آباداني و بهبود شاخص‌هاي كيفيت زندگي صرفا در بستر صلح محقق مي‌شوند. در حالت نه جنگ و نه صلح، كشور هزينه‌هاي سنگين جنگ را متحمل مي‌شود، اما هيچ‌گونه عوايدي نصيبش نمي‌شود؛ در حالي كه حتي در شرايط جنگي واقعي، مقاومت مردمي مي‌تواند منجر به تقويت سرمايه اجتماعي شود، چنانكه در مقاومت‌هاي سال‌هاي گذشته نيز شاهد افزايش همبستگي ملي بوده‌ايم.اگر بخواهيم اين مقاومت را تحليل كنيم، واقعيت امر اين است كه مردم در سخت‌ترين شرايط اقتصادي در برابر دو قدرت ايستادگي كردند و پاي كشور، پرچم و جغرافيا ماندند كه اين امر در آينده بزرگ‌ترين افتخار نسل‌هاي بعدي خواهد بود.» اين كارشناس مسائل راهبردي با اشاره به بازتاب بين‌المللي اين مقاومت تاكيد مي‌كند: «توييت معاون رييس‌جمهور امريكا بسيار گوياست؛ شكست حزب حاكم امريكا در انتخابات اخير ناشي از تبعات جنگ و اولويت داشتن مسائل اقتصادي براي شهروندان امريكايي بود. از سوي ديگر، نتانياهو در طول دولت چهاردهم از تمامي توطئه‌ها، تدابير و گزينه‌هاي نظامي عليه ايران استفاده كرد، اما اين سياست‌ها براي او دستاوردي نداشت و تحولات سياسي اخير اسراييل به شكست و تغيير دولت انجاميد. همين‌گونه در ايالات متحده نيز حزب حاكم پس از ماجراجويي عليه ايران، كنترل كنگره و سنا را از دست داد.» حق‌شناس با تاكيد بر لزوم بهره‌برداري از اين موقعيت تصريح مي‌كند: «دستاوردهاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي اين مقاومت براي مردم ايران بي‌نظير بود؛ اما اكنون هنر ما بايد اين باشد كه اين دستاوردهاي ارزشمند را به دستاوردهاي اقتصادي تبديل كنيم.» او شرط اصلي تحقق اين هدف را رفع تحريم‌ها و شكستن محاصره اقتصادي دانست و افزود: «تحقق اين امر نيازمند تدبير است تا هزينه‌هايي كه ملت ايران پرداخت كرده‌اند، به بار بنشيند. ما نبايد صرفا به دستاوردهاي سياسي و اجتماعي اكتفا كنيم، بلكه بايد سراغ صلح پايدار مبتني بر قدرت داخلي برويم و اين دقيقا همان مسيري است كه رييس‌جمهور و دولت براي عبور از بلاتكليفي فعلي و اثرگذاري آن بر سفره مردم دنبال مي‌كنند.»
كنعاني‌مقدم:هر تفاهمي با امريكا
به تضمين‌هاي بين‌المللي نياز دارد
حسين كنعاني‌مقدم، دبيركل حزب اصولگراي سبز با تشريح راهبرد چندوجهي واشنگتن در مواجهه با تهران تاكيد مي‌كند كه دولت ترامپ از ابزارهاي تحريم، تهديد، تطميع، تحقير و تزوير براي پيشبرد اهداف خود استفاده مي‌كند. كنعاني‌مقدم تصريح كرد كه پذيرش هرگونه توافق بدون اخذ تضامين محكم بين‌المللي خوش خيالي محض است و تيم مذاكره‌كننده ايران نبايد فريب بازي‌هاي سياسي و عقب‌نشيني‌هاي تاكتيكي كاخ سفيد را بخورد، چراكه رها كردن مواضع كليدي كشور زمينه‌ساز ضربه از پشت خواهد شد. اين كارشناس سياسي در گفت‌وگو با «اعتماد» با اشاره به تاكتيك‌هاي كاخ سفيد مي‌گويد: «ترامپ ابزارهاي گوناگوني را عليه ايران به كار گرفته است؛ نخست، گسترش تحريم‌هاي همه‌جانبه زميني و دريايي، دوم، ابزار تهديد و ارعاب به اقدام نظامي، سوم، سياست تطميع و ادعاي آزادسازي منابع مالي با هدف خريدن صلح، چهارم، تحقير ملت ايران با خط‌ونشان كشيدن براي نابودي و تمدن‌زدايي و پنجم، سياست تزوير و فريبكاري. نبايد فراموش كرد ترامپ شخصيتي قمارباز و اهل تزوير دارد و پيام‌ها يا لفاظي‌هايي كه مطرح مي‌كند نبايد براي ما ملاك تصميم‌گيري باشد. مذاكره‌كنندگان ما بايد آگاه باشند كه با چه طرفي روبه‌رو هستند. متكي شدن به وعده‌هاي بدون پشتوانه امريكا نهايت خوش خيالي و چه بسا حماقت سياسي است؛ مگر آنكه توافق با تضامين واقعي و الزام‌آور بين‌المللي همراه شود، به‌گونه‌اي كه چه ترامپ بخواهد و چه نخواهد، نتواند از زير بار تعهدات شانه خالي كند.» كنعاني‌مقدم با تحليل گزينه‌هاي پيش روي دولت امريكا يادآور مي‌شود: «در حال حاضر ترامپ سه سناريو را در محاسبات خود ارزيابي مي‌كند؛ سناريوي اول يك اقدام ماجراجويانه و عمليات انتحاري با هدف گسترش دامنه جنگ فراتر از جغرافياست، هر چند كه در برآورد هزينه و فايده متوجه شده‌اند چنين ماجرايي قطعا به سود آنها تمام نخواهد شد. سناريوي دوم، ايجاد تدابيري در حوزه انرژي و منطقه خليج‌فارس و تنگه هرمز براي پايين آوردن بهاي نفت است تا از اين طريق فشارهاي جهاني و تورمي ناشي از افزايش قيمت حامل‌هاي انرژي خنثي شده و ترامپ بتواند پيامدهاي زلزله سياسي داخلي در امريكا را مهار و اوضاع را جمع‌وجور كند. سناريوي سوم كه احتمال آن بالاتر است، طراحي يك عقب‌نشيني كم‌هزينه براي واشنگتن، تحت عناويني شبيه به توافق اسلام‌آباد است؛ به اين صورت كه ادعا كنند به توافقي دست يافته‌اند و با حداقل هزينه از مهلكه خارج شوند.» اين تحليلگر اصولگرا در بخش پاياني اين گفت‌وگو با تاكيد بر شرايط آسيب‌پذير جبهه مقابل تصريح مي‌كند: «امروز هم از منظر سياسي و هم از بعد نظامي، امريكا و رژيم صهيونيستي در دستيابي به اهداف خود ناكام مانده‌اند. در چنين مقطعي، اگر ما مواضع حساس و به اصطلاح «تنگه احد» خود را رها كنيم، بدون شك دشمنان از پشت به ما شبيخون خواهند زد، چراكه هدف بنيادين آنها ضربه زدن به اصل تماميت و استقلال ايران است.»