«اعتماد» در گفت‌وگو با حسن لاسجردي بررسي مي‌كند
ماموريت دشوار«آيزنكوت»
حديث روشني
گادي آيزنكوت، رهبر حزب «ياشار»، پس از كسب حمايت ۶۷ نماينده كنست، مامور تشكيل دولت جديد اسراييل شده؛ ماموريتي كه در صورت موفقيت مي‌تواند به پايان دوره نخست‌وزيري بنيامين نتانياهو منجر شود، اما مسير تحقق آن با مجموعه‌اي از اختلافات سياسي و ايدئولوژيك روبه‌رو است. آيزنكوت براي تشكيل دولت جديد به ائتلافي متشكل از احزاب و جريان‌هايي نياز دارد كه اگرچه در مخالفت با ادامه قدرت نتانياهو اشتراك‌نظر دارند، اما درباره تركيب كابينه، سياست‌هاي داخلي و حتي برخي مسائل بنيادين، ازجمله جايگاه احزاب عربي و مساله سربازي اجباري حريدي‌ها، اختلافات جدي دارند. در چنين شرايطي، اين پرسش مطرح است كه آيا حمايت پارلماني احزاب عربي، بدون مشاركت رسمي آنها در دولت، مي‌تواند پشتوانه‌اي كافي براي تشكيل كابينه‌اي باثبات باشد يا اينكه ائتلاف مخالفان نتانياهو از همان ابتدا با تناقضي ساختاري مواجه است؟ ازسوي ديگر، تنوع جريان‌هاي حامي آيزنكوت، از احزاب عربي و چپ‌گرا تا طيف‌هاي راست‌گراي مخالف نتانياهو، اين ترديد را ايجاد كرده كه كابينه احتمالي او تا چه اندازه مي‌تواند از انسجام و دوام سياسي برخوردار باشد. آيا هدف مشترك كنار زدن نتانياهو براي حفظ چنين ائتلافي كافي است يا اختلافات ميان اعضا، آن را به دولتي موقت و شكننده تبديل خواهد كرد؟ در اين ميان، احتمال جدا شدن بخشي از حزب ليكود و پيوستن آن به دولت وحدت ملي، بدون حضور نتانياهو نيز به عنوان يكي از سناريوهاي پيش روي مذاكرات مطرح است؛ سناريويي كه مي‌تواند معادلات تشكيل كابينه را به شكل قابل‌توجهي تغيير دهد. همزمان، تلاش نتانياهو و متحدانش براي زير سوال بردن روند انتخابات و طرح ادعاهايي درباره تقلب و جانبداري، بر پيچيدگي اين وضعيت افزوده است. درخواست چهره‌هايي مانند ايتامار بن‌گوير براي برگزاري انتخابات مجدد و متهم كردن حاميان آيزنكوت به سرقت انتخابات، اين پرسش را پيش مي‌كشد كه آيا جريان نتانياهو در حال استفاده از ابزارهاي سياسي براي جلوگيري از انتقال قدرت است و تداوم اين رويكرد تا چه اندازه مي‌تواند به بحراني فراتر از اختلافات حزبي و در سطح نهادهاي سياسي اسراييل تبديل شود؟ در كنار اين تحولات، پيشنهاد آيزنكوت براي تشكيل كابينه با حضور نتانياهو و بتسلئيل اسموتريچ، اما به رهبري خودش نيز بر پيچيدگي معادلات افزوده است. پيشنهادي كه از يك‌سو مي‌تواند تلاشي براي شكستن بن‌بست سياسي و جذب بخشي از اردوگاه راست تلقي شود و ازسوي ديگر، اين احتمال را مطرح مي‌كند كه آيزنكوت با طرح چنين گزينه‌اي در پي افزايش فشار بر ليكود و متحدان نتانياهو براي پذيرش تغيير در راس قدرت باشد. مجموعه اين تحولات نشان مي‌دهد كه مساله اصلي در اسراييل ديگر صرفا تعيين فرد با ماموريت تشكيل كابينه نيست، بلكه چالش دشوارتر، ايجاد توافقي ميان جريان‌هايي است كه در مخالفت با نتانياهو به يكديگر نزديك شده‌اند، اما هنوز بر سر شكل و محتواي كابينه جايگزين به تفاهم نرسيده‌اند. به همين دليل، حتي موفقيت آيزنكوت در تشكيل كابينه نيز لزوما به معناي پايان بحران سياسي اسراييل نخواهد بود و ممكن است تنها آغاز مرحله تازه‌اي از رقابت بر سر قدرت باشد. در همين راستا روزنامه اعتماد تلاش كرده تا در گفت‌وگو با حسن لاسجردي به سناريوهاي پيش رو پرداخته و چالش‌هاي جانشين نتانياهو در مسير تشكيل كابينه را بررسي كند. حسن لاسجردي، تحليلگر مسائل منطقه در پاسخ به پرسش نخست «اعتماد» درباره شروط آيزنكوت براي تشكيل كابينه جديد و مواضع احزاب عربي درقبال اين شروط گفت: آيزنكوت در هر حال در برخي مواضع و ديدگاه‌ها با احزاب عربي اختلاف‌نظر دارد و اين مساله مي‌تواند كابينه ائتلافي او را با مشكلاتي مواجه كند. به باور لاسجردي از گذشته نيز اين تحليل وجود داشته كه باتوجه به مواضعي كه او در جنگ‌هاي مختلف اتخاذ كرده، اختلاف ديدگاه با احزاب عربي همچنان يكي از موانع ساختاري در مسير تشكيل كابينه به شمار مي‌رود. به همين دليل، مساله صرفا به كسب حمايت احزاب براي تشكيل دولت محدود نمي‌شود، بلكه نوع مواضع و ديدگاه‌هاي سياسي آيزنكوت نيز در چگونگي شكل‌گيري ائتلاف آينده اهميت پيدا مي‌كند. اين كارشناس مسائل منطقه در ادامه خاطرنشان كرد: در چنين شرايطي، يكي از مسائل مهم پيش روي آيزنكوت، انتخاب مسير مناسب براي تشكيل ائتلاف است؛ اينكه آيا تلاش خواهد كرد برخي از مواضع خود را اصلاح و ترميم كند تا امكان همكاري با احزاب ديگر فراهم شود يا اينكه ترجيح مي‌دهد براي تشكيل دولت، به سراغ جريان‌ها و احزاب ديگري برود. به نظر مي‌رسد باتوجه به سوابق امنيتي آيزنكوت، او براي شكل دادن به ائتلاف موردنظر خود ناگزير باشد گزينه‌هاي ديگري را نيز در ميان احزاب سياسي دنبال كند.
اين تحليلگر مسائل غرب آسيا در ادامه و در رابطه با ارزيابي‌اش از نتايج اختلافات ميان مخالفين نتانياهو و تاثير اين چالش بر ائتلاف با آيزنكوت و آينده تشكيل كابينه به «اعتماد» گفت: واقعيت اين است كه پيوستن احزاب و جريان‌هاي سياسي به يك ائتلاف، به نوع توافق‌ها و تعهداتي بستگي دارد كه ميان طرفين شكل مي‌گيرد. در گذشته نيز شاهد تشكيل دولت‌هاي ائتلافي شكننده در اسراييل بوده‌ايم؛ كابينه‌هايي كه حتي برخي وزيران آنها يكديگر را به كناره‌گيري يا خروج از ائتلاف تهديد مي‌كردند. با اين حال، به نظر مي‌رسد شرايط كنوني جامعه اسراييل، محاسبات مربوط به شكل‌گيري ائتلاف‌ها را تاحدودي متفاوت كرده است. به گفته لاسجردي اين جامعه اكنون با مسائل مهمي ازجمله جنگ، تداوم درگيري‌ها، شرايط نامناسب اقتصادي و به تبع آن، مشكلات اجتماعي مواجه است. از همين رو، به نظر مي‌رسد در وضعيت فعلي، پيوندهاي ائتلافي تاحدودي حساب‌شده‌تر و قابل محاسبه‌تر از گذشته باشند.
اين تحليلگر مسائل منطقه در ادامه با اشاره به ادعاها درخصوص پيوستن حزب ليكود به ائتلاف آيزنكوت يادآور شد: ازسوي ديگر، بايد توجه داشت كه صرف حضور يك جريان سياسي در ائتلاف ليكود يا قرار گرفتن در كنار بنيامين نتانياهو، لزوما به معناي همراهي كامل آن با افكار، سياست‌ها و رويكردهاي نخست‌وزير اسراييل نيست. در واقع، در ميان اعضاي ائتلاف ليكود نيز افرادي حضور دارند كه با سياست‌هاي نتانياهو همراهي نمي‌كنند و نسبت به عملكرد او مواضع انتقادي دارند. به گفته لاسجردي بنابراين حتي اگر دولت وحدت ملي يا يك دولت ائتلافي جديد نيز شكل بگيرد، نمي‌توان فرض كرد كه تمام اعضاي ليكود در كنار نتانياهو قرار خواهند گرفت. ممكن است بخشي از اين جريان سياسي همچنان مواضعي انتقادي و حتي مخالف با رويكردهاي او داشته باشند. لاسجردي در پاسخ به ديگر پرسش «اعتماد» درباره ادعاهاي نتانياهو پيرامون بروز تقلب در برگزاري انتخابات كنست و راهبرد احتمالي او براي جلوگيري از انتقال قدرت گفت: به نظر مي‌رسد در شرايط فعلي، زير سوال بردن نتيجه انتخابات با طرح ادعاي تقلب يا استفاده از هر راهبرد ديگري كه بتواند به تاخير در انتقال قدرت منجر شود، چندان با استقبال مواجه نشود و خريدار زيادي نداشته باشد. اگرچه كابينه فعلي و به ويژه بنيامين نتانياهو تلاش دارند با طرح موضوع تقلب و بعضا اتخاذ اقدامات ايذايي، روند انتقال قدرت را به تاخير بيندازند، اما به نظر مي‌رسد شرايط سياسي كنوني اسراييل امكان چنداني براي پيشبرد چنين رويكردي فراهم نمي‌كند.
به گفته اين كارشناس مسائل منظقه، ازسوي ديگر اقدام اخير براي معرفي نامزد تشكيل كابينه روند سياسي مربوط به انتقال قدرت را وارد مرحله تازه‌اي كرده و ازسوي ديگر، اسراييل در حوزه‌هاي امنيتي، سياسي و حتي اقتصادي در شرايطي شكننده قرار دارد. در چنين وضعيتي، بعيد به نظر مي‌رسد احزاب رقيب اجازه دهند نتانياهو و جريان ليكود از موضوع جابه‌جايي قدرت به شكل قابل‌توجهي بهره‌برداري كنند يا با استفاده از ابزارهاي مختلف، اين روند را براي مدت طولاني به تاخير بيندازند.
لاسجردي در پاسخ به پرسش پاياني «اعتماد» درباره پيشنهاد آيزنكوت براي تشكيل كابينه‌اي با حضور نتانياهو و اسموتريچ، اما به رهبري خودش گفت: به نظر من، پيشنهادي كه آيزنكوت براي تشكيل كابينه با همراهي نتانياهو، استونريج و حتي برخي ديگر از جريان‌هاي تندرو مطرح كرده، بيش از آنكه يك پيشنهاد عملي و مبتني بر واقعيت‌هاي سياسي باشد، اقدامي سياسي و تاكتيكي است. به نظر مي‌رسد هدف از طرح چنين پيشنهادي، شكستن بن‌بست احتمالي در مسير تشكيل دولت و فراهم كردن زمينه‌هاي لازم براي عبور از موانع پيش‌رو باشد.
به گفته اين تحليلگر مسائل خاورميانه، باتوجه به ديدگاه‌ها و رويكردهاي بسيار افراطي نتانياهو و برخي ديگر از جريان‌هاي سياسي، شكل‌گيري ائتلاف ميان آنها و آيزنكوت بسيار دشوار و حتي در شرايطي غيرممكن به نظر مي‌رسد. به همين دليل، مي‌توان اين‌گونه ارزيابي كرد كه آيزنكوت تلاش دارد با طرح چنين پيشنهادهايي، زمينه همراهي بخشي از نيروها و چهره‌هاي حاضر در جبهه رقيب را با خود فراهم كند تا روند تشكيل كابينه تسهيل شود.
لاسجردي در پايان به «اعتماد» گفت: از اين منظر، طرح ائتلاف با نتانياهو، استمرار يا ديگر چهره‌هاي سياسي ازجمله ليبرمن، بيش از آنكه با واقعيت‌هاي رقابت حزبي و مناسبات داخلي سياست اسراييل همخواني داشته باشد، مي‌تواند اقدامي رواني و در راستاي مهندسي افكار عمومي تلقي شود؛ اقدامي كه هدف آن ايجاد فضاي مساعدتر براي تشكيل كابينه و كاهش نگراني‌ها و موانع احتمالي در اين مسير است.