«اعتماد» گزارش مي دهد
بازي با زمان
همزمان با افزايش فشارهاي اسراييل براي ازسرگيري حملات نظامي عليه ايران، نشانه‌هاي اختلاف ميان واشنگتن و تل‌آويو درباره نحوه مواجهه با تهران پررنگ‌تر شده؛ اختلافي كه در كنار تداوم محاصره اقتصادي، رايزني‌هاي ديپلماتيك كشورهاي منطقه و تحولات سياسي پس از انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا، آينده تقابل دو بازيگر را در هاله‌اي از ابهام قرار داده است. در تازه‌ترين تحولات، سفر رييس موساد به واشنگتن براي گفت‌وگو با مقام‌هاي ارشد دولت ترامپ، بار ديگر گمانه‌زني‌ها درباره احتمال بازگشت به گزينه نظامي را افزايش داده؛ هرچند همزمان مواضع برخي مقام‌هاي امريكايي و ارزيابي ارتش اسراييل نشان مي‌دهد كه هنوز تصميم قطعي براي آغاز دور تازه‌اي از جنگ اتخاذ نشده است. در همين راستا اكسيوس به نقل از سه منبع آگاه مدعي شد كه «رومن گوفمن»، رييس موساد و از نزديك‌ترين افراد مورد اعتماد بنيامين نتانياهو، روز جمعه به واشنگتن سفر كرد تا درباره جنگ با ايران با مقام‌هاي ارشد دولت دونالد ترامپ گفت‌وگو كند. بر اساس اين گزارش، گوفمن با «جان رتكليف»، رييس سازمان اطلاعات مركزي امريكا (سيا) ديدار داشت و سپس براي ملاقات با استيو ويتكاف، فرستاده كاخ سفيد بايد به ميامي برود. همزمان، شبكه ۱۳ اسراييل مدعي شده است كه رييس موساد اطلاعاتي درباره توسعه برنامه هسته‌اي ايران در اختيار دارد كه قرار است در جريان اين ديدارها به مقام‌هاي امريكايي ارايه كند. اين تحركات در حالي صورت مي‌گيرد كه مواضع سياسي و نظامي در داخل اسراييل نيز درباره ضرورت حمله مجدد به ايران يكسان نيست. روزنامه عبري يديعوت آحارونوت با انتشار گزارشي مدعي شد ارتش اسراييل در شرايط كنوني ضرورتي فوري براي انجام حمله جديد عليه ايران نمي‌بيند و ترجيح مي‌دهد هرگونه عمليات احتمالي در آينده، در چارچوب اقدامي مشترك و با هماهنگي كامل واشنگتن انجام شود. اين ارزيابي با موضع گادي آيزنكوت، رقيب سياسي نتانياهو و مامور تشكيل دولت جديد نيز همخواني دارد. شبكه ۱۵ اسراييل گزارش داده است كه ديدار 2ساعته نتانياهو و آيزنكوت صرفا به موضوع ايران اختصاص داشته و در جريان آن اطلاعات و ارزيابي‌هاي جديدي درباره تهران ارايه شده است. با اين حال، آيزنكوت همچنان معتقد است در شرايط كنوني اقدام نظامي فوري عليه ايران ضروري نيست.
اختلاف ترامپ و نتانياهو بر سر بازگشت به گزينه نظامي
همزمان گزارش‌ها از افزايش تنش ميان ترامپ و نتانياهو نيز حكايت دارد. روزنامه اينديپندنت به نقل از گزارش‌هاي رسانه‌هاي اسراييلي نوشت: تماس تلفني اخير دو‌طرف در تعطيلات آخر هفته گذشته به مشاجره‌اي شديد تبديل شده است؛ به‌گونه‌اي كه يكي از افراد مطلع از اين گفت‌وگو، آن را «جنگ لفظي وحشتناك همراه با فرياد زدن» توصيف كرده است. بر اساس اين گزارش، نتانياهو خواهان بازگشت به گزينه نظامي بوده، اما ترامپ بر ضرورت فرصت دادن به تلاش‌هاي ديپلماتيك تاكيد كرده است. فايننشال تايمز نيز همزمان گزارش داده كه نخست‌وزير اسراييل تقريبا به‌صورت روزانه با رييس‌جمهور امريكا تماس مي‌گيرد تا او را به ازسرگيري حملات متقاعد كند. اين اختلاف در شرايطي شكل گرفته كه ترامپ در همين زمينه اعلام كرده كه به درخواست عربستان سعودي، قطر، امارات و ديگر كشورهاي منطقه، وضعيت كنوني را براي مدتي ادامه مي‌دهد. در همين راستا، مواضع مقام‌هاي دولت امريكا نيز مبني بر آن است كه شرايط و فشارها و محدوديت‌هاي فعلي عليه ايران ادامه يابد. ماركو روبيو، وزير خارجه امريكا نيز مدعي شده كه فشار اقتصادي واردشده به ايران به‌اندازه‌اي شديد است كه ديگر نيازي به اقدام نظامي وجود ندارد. او با اشاره به هزينه‌هاي اقتصادي و نيازهاي داخلي ايران، پيش‌بيني كرده است كه اين فشارها در نهايت تهران را به ارايه امتياز وادار خواهد كرد. در همين حال اسكات بسنت، وزير خزانه‌داري امريكا نيز مدعي شده ايران در نهايت خواهان دستيابي به توافق خواهد شد. او مدعي شده كه تهران پيش از انتخابات ميان‌دوره‌اي مي‌توانست به توافق بهتري دست پيدا كند، اما اكنون ترامپ معتقد نيست واشنگتن به توافق نياز دارد و قصد دارد فشار بر ايران را ادامه دهد.
تلاش آنكارا و دوحه براي مهار تنش ميان تهران و واشنگتن
در سوي ديگر، كشورهاي منطقه نيز تلاش دارند از بازگشت تقابل نظامي جلوگيري كنند. قطر و تركيه پس از ديدار رجب طيب اردوغان و شيخ تميم بن حمد آل ثاني در استانبول، در بيانيه‌اي مشترك بر ضرورت حل‌وفصل منازعه ايران و امريكا از مسير ديپلماسي تاكيد كردند. دو كشور همچنين اهميت تفاهم‌هاي حاصل‌شده در چارچوب يادداشت تفاهم ميان تهران و واشنگتن را مورد توجه قرار دادند. در اين بيانيه، بر ضرورت احترام به حاكميت و تماميت ارضي كشورهاي منطقه، حفاظت از غيرنظاميان و زيرساخت‌هاي غيرنظامي و حفظ امنيت و ثبات منطقه تاكيد شده است. قطر و تركيه همچنين خواستار ازسرگيري سريع عبورومرور ايمن از تنگه هرمز و پرهيز از هرگونه اقدام مختل‌كننده كشتيراني قانوني شدند.
عراقچي راهي اسلام‌آباد مي‌شود؟
نورالدين الدغير، خبرنگار الجزيره نيز در ارزيابي تحولات اخير مدعي شده كه با وجود افزايش احتمال رويارويي، تاكنون تصميمي براي آغاز جنگ عليه ايران گرفته نشده است. به گفته او، اسراييل براي شروع جنگ فشار وارد مي‌كند و ممكن است به‌تنهايي وارد درگيري شود، اما كشورهاي منطقه از طريق رايزني با واشنگتن تلاش دارند مانع وقوع جنگ شوند. او تاكيد كرده كه مسير ديپلماسي هنوز به پايان نرسيده و احتمال انتشار خبرهاي مثبت در روزهاي پاياني ماه وجود دارد. اين خبرنگار الجزيره با اشاره به تداوم تلاش‌ها براي پيشرفت مذاكرات، مدعي شد كه احتمال دارد عباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان در آينده نزديك به اسلام‌آباد سفر كند. الدغير افزود كه اين سفر مي‌تواند ابعاد دوجانبه نيز داشته باشد، اما موضوع مذاكرات با واشنگتن نيز بدون ترديد در دستور كار آن قرار خواهد گرفت. در مقابل اين تحركات، موضع رسمي تهران همچنان بر ضرورت پايان دادن به اقدامات نظامي و اقتصادي امريكا پيش از بازگشت به مسير مذاكرات استوار است. غلامحسين درزي، سفير و نماينده ايران در سازمان ملل، روز جمعه در نشست شوراي امنيت با تاكيد بر اينكه ايران هرگز درهاي ديپلماسي را نبسته، هشدار داد هرگونه تجديد جنگ از سوي امريكا و اسراييل با پاسخي فوري و قاطع مواجه خواهد شد؛ پاسخي كه به گفته او منشا تجاوز را در هر جا كه باشد، هدف قرار خواهد داد. او تاكيد كرد: ايران حق دفاع مشروع خود را مطابق حقوق بين‌الملل اعمال خواهد كرد.
سناريوهاي احتمالي براي آينده تقابل تهران و واشنگتن
مجله نيوزويك در گزارشي پنج سناريوي احتمالي براي آينده تقابل ايران و امريكا را بررسي كرده؛ سناريوهايي كه از بازگشت به مذاكرات و دستيابي به تفاهم‌هاي غيررسمي تا ادامه محاصره اقتصادي، تشديد محدود تنش‌ها و بازگشت به جنگ تمام‌عيار را شامل مي‌شوند. اين مجله به پيشنهاد دو روزه قطر اشاره كرده كه بر اساس آن، امريكا محاصره را لغو و بخشي از دارايي‌هاي مسدودشده ايران را آزاد مي‌كند و در مقابل، تهران اجازه دسترسي بازرسان سازمان ملل به تاسيسات هسته‌اي بمباران‌شده را مي‌دهد و تنگه هرمز نيز در روز دوم بازگشايي مي‌شود. پيشنهاد دو روزه ايران نيز به گفته عباس عراقچي همچنان روي ميز قرار دارد. سناريوي دوم، دستيابي به تفاهم‌هاي غيررسمي و بدون امضاي توافق جامع است. در اين الگو، دو‌طرف مي‌توانند با اقداماتي متقابل، از شدت تنش‌ها بكاهند؛ به اين ترتيب كه ايران محدوديت‌هاي مربوط به تردد دريايي را كاهش دهد و امريكا نيز از شدت محاصره و نظارت دريايي بكاهد. چنين روندي به دو طرف امكان مي‌دهد بدون پذيرش رسمي عقب‌نشيني، بخشي از اهداف موردنظر خود را محقق كنند. سناريوي سوم، ادامه محاصره اقتصادي و فشارهاي سياسي بدون بازگشت به جنگ تمام‌عيار است؛ مسيري كه به نظر مي‌رسد دولت ترامپ در شرايط فعلي آن را ترجيح مي‌دهد. با اين حال، اين راهبرد با اين پرسش اساسي مواجه است كه تهران تا چه اندازه حاضر به تحمل وضعيت موجود خواهد بود. دو سناريوي ديگر نيز به تشديد محدود تنش‌ها و بازگشت به جنگ گسترده مربوط مي‌شوند. نيوزويك احتمال داده كه در صورت تداوم محاصره، تقابل در قالب اقداماتي مانند حملات پهپادي، مين‌گذاري دريايي، عمليات سايبري و خرابكاري ادامه پيدا كند. در مقابل، حملات محدود امريكا نيز مي‌تواند به افزايش تنش‌ها منجر شود. با اين حال، وقوع حمله‌اي با تلفات گسترده يا بروز تحولاتي در پرونده هسته‌اي ايران ممكن است شرايط را به سمت جنگ تمام‌عيار سوق دهد. اين مجله در عين حال تاكيد كرده كه سناريوهاي يادشده الزاما از يكديگر جدا نيستند و ممكن است در آينده تركيبي از محاصره اقتصادي، تفاهم‌هاي اعلام‌نشده و درگيري‌هاي محدود شكل بگيرد؛ وضعيتي كه همچنان خطر بازگشت به جنگ گسترده را حفظ مي‌كند. در همين راستا روزنامه اعتماد با هدف ارزيابي سناريوهاي پيش روي تهران و واشنگتن طي روزهاي آتي با رحمن قهرمانپور، پژوهشگر مسائل بين‌الملل گفت‌وگو خواهد كرد.