گروه سياسي
طي روزهاي اخير و پس از تشديد تنش‌هاي نظامي ميان تهران و واشنگتن پس از تحركات هوايي ارتش ايالات متحده عليه زيرساخت‌هاي مخابراتي در شرق استان هرمزگان، معادلات امنيتي خليجفارس وارد فاز نويني از بازدارندگي فعال شده است. نيروهاي مسلح ايران در پاسخي هدفمند و گام به گام، با گسيل داشتن ريزپرنده‌هاي انتحاري به عمق پايگاه‌هاي پدافندي امريكا در بحرين، سامانه‌هاي راداري پيشرفته اين كشور را هدف قرار دادند. رويدادي كه تحليلگران پيشبيني مي‌كنند موازنه پدافندي و قابليت اخطار زودهنگام سنتكام در منطقه را مختل ساخته و راهبرد دولت ترامپ براي محاصره دريايي و اسكورت غيررسمي نفتكش‌ها در تنگه هرمز را با بن‌بستي پرهزينه روبه‌رو سازد.
آتش در الرفاع و پيام پهپادي
به شرارت در سيريك
روابط عمومي سپاه ديروز با صدور اطلاعيه‌اي رسمي اعلام كرد: رادار سايت پدافندي ارتش امريكا مستقر در پايگاه بالگردي الرفاع بحرين، هدف هجوم دقيق و هماهنگ شش فروند پهپاد نيروي هوافضا قرار گرفته است. اين عمليات كه در بيانيه رسمي از آن به عنوان دومين مرحله از پاسخ قاطع به تجاوز نظامي ايالات متحده ياد شده، در واكنش مستقيم به حمله هوايي پنجشنبه‌شب ارتش امريكا به يك تاسيسات و دكل مخابراتي در شهرستان ساحلي سيريك واقع در شرق استان هرمزگان صورت پذيرفت. بر اساس بيانيه‌هاي منتشر شده در سپاه‌نيوز، پيش از اين و در بامداد جمعه ۲۲ آبان نيز سپاه در اطلاعيه شماره ۲۲ خود از هدف قرار گرفتن و انهدام يك رادار هشدار زودهنگام امريكا در بحرين خبر داده بود. با تكرار عمليات پهپادي در ساعات آغازين بامداد يكشنبه، مشخص شد كه تهران راهبرد «پاسخ متقارن نقطه‌اي» را در دستور كار قرار داده است. صداي اصابت‌ها و انفجارهاي پياپي در بخش‌هاي مختلف بحرين طنين‌انداز شد؛ مركزي كه ميزبان ناوگان پنجم دريايي ايالات متحده و يكي از حساس‌ترين ستادهاي فرماندهي و پايش منطقه‌اي ارتش امريكا در غرب آسيا به شمار مي‌رود. در بيانيه رسمي سپاه تاكيد شده است: «ايالات متحده كه در برنامه به ظاهر اسكورت و در واقع قاچاق نفت در تنگه هرمز با شكست روبه‌رو شده، مي‌كوشد با اقدامات كور توجه جهاني را از واقعيت بسته بودن اين شاهراه حياتي منحرف سازد؛ اما هرگونه تجاوز با پاسخي محاسبه شده و كوبنده‌تر روبه‌رو مي‌شود.»
از كار افتادن رادارهاي هشدار زودهنگام امريكا
هدف قرار گرفتن تاسيسات راداري در پايگاه بالگردي الرفاع و پايگاه‌هاي اقماري سنتكام در بحرين، اهميتي فراتر از يك ضربه تاكتيكي محدود دارد. رادارهاي اخطار اوليه (Early Warning Radars) و سامانه‌هاي رديابي مستقر در حوزه ناوگان پنجم، ستون فقرات پدافند چندلايه امريكا براي رصد هرگونه تحرك هوايي، موشكي و هدايت آتش در پهنه خليجفارس و درياي عمان هستند. انهدام يا آسيب جدي به اين تاسيسات حساس، به معناي كاهش چشمگير زمان تصميم‌گيري پدافند امريكا و پيدايش «نقاط كور» گسترده در چتر اطلاعاتي سنتكام است. اگرچه سخنگويان سنتكام در دوحه و واشنگتن با همراهي رسانه‌هاي غربي كوشيدند با ادعاي رهگيري دو فروند پهپاد، بروز خسارت را نفي كنند، اما گستردگي گزارش‌ها پيرامون موج دوم حملات با شش فروند پرنده رزمي و غرش انفجارها در مجاورت الرفاع، روايت پنتاگون را با تشكيك جدي روبه‌رو ساخته است. تحليلگران امنيتي بر اين باورند كه سكوت در برابر ابعاد واقعي خسارات، شيوه‌اي سنتي براي جلوگيري از تضعيف روحيه هم‌پيمانان منطقه‌اي و لاپوشاني آسيب‌پذيري دارايي‌هاي ميليارد دلاري واشنگتن در برابر فناوري‌هاي ارزان‌قيمت و موثر پهپادي ايران است.
شكارچيان ۲۰ هزار دلاري
و موشك‌هاي ۴ ميليون دلاري
ابعاد اقتصادي و فرسايشي اين درگيري‌ها بُعد مهم ديگري از معادله بازدارندگي جديد را آشكار مي‌كند. همزمان با عمليات بحرين، سردار محبي، سخنگوي سپاه پاسداران، پرده از شكاف عميق هزينه‌هاي عملياتي ميان طرفين برداشت. او تصريح كرد: «حداكثر هزينه تمام شده براي توليد يك فروند پهپاد شاهد-۱۳۶ معادل ۲۰ هزار دلار است؛ در حالي كه ارتش دشمن براي رهگيري اين پرنده ارزان‌قيمت، ناچار است موشك‌هاي پدافندي گرانقيمت با بهاي گزاف ۴ ميليون دلار شليك كند.» اين تراز نامتقارن اقتصادي، كابوسي لجستيكي و مالي براي برنامه‌ريزان نظامي در پنتاگون پديد آورده است. دولت ايالات متحده در صورتي كه بخواهد تنش‌هاي خودساخته را ادامه دهد، ناگزير است ذخاير گرانقيمت پدافندي‌اش را در برابر امواج مداوم ريزپرنده‌هاي كم‌هزينه، اما كشنده ايران تهي كند؛ سياستي فرسايشي كه حتي در صورت رهگيري موضعي، بار سنگين چند صد ميليون دلاري به بودجه نظامي واشنگتن تحميل مي‌كند و در عمل استمرار ماموريت‌هاي ناوگان پنجم را ناممكن مي‌سازد.
غرق شدن سوپرنفتكش ۲ ميليون بشكه‌اي
و شكست اسكورت امريكايي
همراستا با ضربات پهپادي به پايگاه‌هاي راداري امريكا در بحرين، جبهه دريايي نيز شاهد تثبيت كنترل مطلق نيروهاي مسلح ايران بر شريان ترانزيت انرژي بود. ديروز عصر روابط عمومي نيروي دريايي سپاه از انفجار و آتش‌سوزي مهيب دو فروند نفتكش متخلف در آب‌هاي جنوبي تنگه هرمز بر اثر برخورد با مين‌هاي دريايي خبر داد؛ حادثه‌اي سنگين كه در پي آن، يكي از شناورها از نوع سوپرنفتكش با محموله عظيم بيش از ۲ ميليون بشكه نفت خام در آتش سوخت و به‌طور كامل غرق شد. اين دو شناور كه طبق بيانيه سپاه، با ترغيب، فريب و پشتيباني ارتش امريكا و به قصد آزمايش انسداد تنگه، تمام سامانه‌هاي ناوبري، شناسايي خودكار (AIS) و موقعيت‌ياب خود را خاموش كرده بودند تا به‌طور پنهاني از مسير غيرمجاز و پرخطر عبور كنند، در دام تدابير بازدارنده دريايي افتادند. بر اساس اين گزارش، بلافاصله پس از انفجار اين دو فروند، دو نفتكش ديگر كه سوداي عبور مشابهي داشتند، پيام اخطار مركز كنترل ترافيك دريايي سپاه را دريافت كرده و با تمكين فوري از دستورات، از ورود به آب‌هاي ممنوعه منصرف شده و به عمق آب‌هاي خليجفارس بازگشتند. نيروي دريايي سپاه با صدور هشداري جدي به مالكان كشتي‌ها و شركت‌هاي بين‌المللي دريانوردي خاطرنشان ساخت كه هرگونه اطمينان به وعده‌هاي واهي حفاظت امريكا و ورود به آبراه‌هاي آلوده و ممنوعه، سرنوشتي جز نابودي و آتش گرفتن محموله‌ها نخواهد داشت. همچنين هشدارهاي ايمني لازم به شناورهاي صيادي محلي داده شد تا از برخورد با لاشه شناورهاي غرق شده در آبراه‌هاي جنوبي پرهيز كنند.
همگرايي ميدان، قانونگذاري
و ديپلماسي در مديريت تنگه هرمز
پاسخ‌هاي تنبيهي سپاه به تجاوزات اخير امريكا، با اقدامات تقنيني و ديپلماتيك در پايتخت هماهنگ شده است. در بهارستان، ابتدا قاليباف، رييس مجلس اعلام كرد كه ايران به زودي از مرحله نه جنگ و نه صلح عبور مي‌كند و وارد فضاي تازه راهبردي مي‌شود و از سوي ديگر حسن قشقاوي، سخنگوي كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس اعلام كرد كه بررسي طرح جامع «مديريت تنگه هرمز» با حضور فرماندهان ارشد نيروهاي مسلح و نمايندگان وزارت امور خارجه، سازمان بنادر و دريانوردي و نهادهاي امنيتي به صورت ماده‌به‌ماده نهايي شده است. اين تحول حقوقي تثبيت‌كننده حاكميت سرزميني و اعمال نظارت تام بر عبور و مرور شناورها در خليجفارس خواهد بود. در سوي ديگر، ديپلماسي منطقه‌اي تهران نيز با تحرك جدي همراه است. اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه، از برنامه‌ريزي سفر فشرده وزير امور خارجه به پاكستان و عمان خبر داد. اين سفر با حضور در نشست وزراي خارجه اكو در اسلام‌آباد آغاز شده و با عزيمت به مسقط پيگيري مي‌شود. انتخاب عمان به عنوان مقصد محوري اين رايزني‌ها، بيانگر فعال‌سازي مجاري ديپلماتيك جهت تبيين پيامدهاي غيرقابل مهار ماجراجويي‌هاي واشنگتن براي صلح منطقه‌اي است.
باتلاق راهبردي ترامپ در خليجفارس
توالي رويدادهاي اخير، از انهدام دكل در سيريك تا ضربه پهپادي به رادارهاي كليدي پايگاه الرفاع در بحرين و سپس انفجار سوپرنفتكش‌هاي ناقض قوانين در تنگه هرمز، پرده از يك پيام راهبردي برمي‌دارد: دوران «ضربه بزن و در برو» به پايان رسيده و هرگونه اقدام تحريك‌آميز از سوي اتاق جنگ ترامپ، هزينه‌اي فوري، متقارن و چندبرابري به زيرساخت‌هاي حياتي و منافع منطقه‌اي امريكا بار مي‌كند. پيشبيني صحنه تحولات پيش‌رو نشان مي‌دهد كه كور شدن چشمان راداري سنتكام در بحرين، توان تهاجمي و بازدارندگي پايگاه‌هاي امريكا را به نازل‌ترين سطح تنزل داده است. چنانچه كاخ سفيد به تشديد تنش و نقض حاكميت سرزميني ايران اصرار ورزد، نه‌تنها شريان صادرات انرژي از تنگه هرمز با انسداد كامل روبه‌رو خواهد شد، بلكه زيرساخت‌هاي ثابت و متحرك ارتش امريكا در سرتاسر منطقه به اهدافي سهل‌الوصول و آسيب‌پذير در برابر آتش نقطه‌زن و كم‌هزينه پهپادي ايران تبديل خواهند شد.