كنسرت قدرت‌ها در چين
رهبران جهان براي شركت در مجموعه‌اي از نشست‌هاي سطح بالاي ديپلماتيك در آسيا گردهم مي‌آيند؛ قاره‌اي كه اين‌بار به كانون اصلي رايزني درباره مسائل و تحولات اساسي جهان در سايه رقابت قدرت‌هاي بزرگ، به طور مشخص چين و امريكا و روسيه تبديل خواهد شد. در چنين شرايطي نام «شنژن» در رسانه‌ها برجسته شده؛ جايي كه از آن تحت عنوان قطب فناوري جنوب چين نيز ياد مي‌شود و قرار است شي جين پينگ، رييس‌جمهوري چين ميزبان همتايان امريكايي و روسي‌اش در آنجا باشد. دو رهبري كه به بهانه شركت در نشست سران مجمع همكاري اقتصادي آسيا و اقيانوسيه (APEC) راهي اين شهر مي‌شوند. به نوشته گاردين، نشست «شنژن» در شرايطي برگزار مي‌شود كه از خاورميانه تا اروپا درگير تنش و ناآرامي است؛ حزب جمهوري‌خواه امريكا شكست سنگيني را متحمل شده و مهم‌تر از همه رابطه رييس شركت انويديا، غول امريكايي توليد تراشه و شركتي كه براي مدتي طولاني عنوان باارزش‌ترين شركت جهان را دراختيار داشت، با زني كه نهادهاي اطلاعاتي امريكا به ارتباط او با چين و جاسوسي براي پكن مشكوك هستند، حاشيه‌هاي فراواني را ايجاد كرده است.
يالتاي2؟
APEC بيش از ۶۰درصد توليد ناخالص داخلي جهان را نمايندگي كرده و از ابتدا بر ترويج تجارت آزاد و چندجانبه‌گرايي متمركز بوده است. با اين حال، نشست سال جاري ممكن است بيش از هر متغير ديگري تحت‌تاثير ديدار سه‌جانبه ترامپ، شي جين‌پينگ رييس‌جمهور چين و ولاديمير پوتين رييس‌جمهور روسيه قرار گيرد. برخي اين ديدار سه‌جانبه را با نشست يالتا در سال ۱۹۴۵ مقايسه كرده‌اند؛ زماني كه فرانكلين روزولت رييس‌جمهور وقت امريكا، وينستون چرچيل نخست‌وزير بريتانيا و ژوزف استالين رهبر اتحاد جماهير شوروي در كريمه گردهم آمدند تا درباره سرنوشت جهان در ميانه جنگ جهاني دوم تصميم‌سازي كنند. با اين حال، تحليلگران معتقدند تكرار سناريويي مشابه با عنوان «يالتاي ۲» كه در آن سه قدرت بزرگ بدون مشاركت اوكراين و تايوان درباره سرنوشت اين مناطق تصميم بگيرند، گزاره‌اي دور از ذهن است. شيائويو پو، دانشيار علوم سياسي دانشگاه نوادا، معتقد است اين ديدار سه‌جانبه «ممكن است بيش از آنكه از منظر محتوايي و عملي با اهميت باشد، جنبه نمادين داشته باشد؛ هر چند نمادگرايي نيز در ديپلماسي قدرت‌هاي بزرگ اهميت دارد.» او در ادامه به شوراي آتلانتيك گفت: «به نظر مي‌رسد ترامپ به كنترل تسليحات هسته‌اي و خلع سلاح هسته‌اي علاقه‌مند است. اولويت شي حفظ روابطي باثبات با واشنگتن، در عين تداوم مشاركت راهبردي چين با روسيه است. پوتين نيز مي‌خواهد اهرم‌هاي چانه‌زني خود در پرونده اوكراين را حفظ كند.»
از كنترل سلاح تا سرزمين‌هاي موردمناقشه
همزمان با حضور ترامپ در مانيل، مقام‌هاي امريكايي در حاشيه اجلاس آسه‌آن نشستي با مشاركت اعضاي گروه موسوم به «كواد» برگزار مي‌كنند؛ ائتلافي متشكل از استراليا، هند، ژاپن و امريكا. افزون بر اين، اجلاس كشورهاي فرانسوي‌زبان نيز به طور همزمان در كامبوج برگزار مي‌شود؛ نشستي كه مارك كارني، نخست‌وزير كانادا و امانوئل مكرون، رييس‌جمهور فرانسه، در آن حضور خواهند داشت.مسائل مهم جهاني ازجمله زنجيره تامين و حكمراني هوش مصنوعي، كاهش تعرفه‌هاي تجاري و گذار به انرژي سبز، در دستور كار تمامي اين نشست‌ها قرار دارند. در سطح منطقه‌اي نيز درياي چين جنوبي يكي از محورهاي اصلي گفت‌وگوها خواهد بود؛ منطقه‌اي كه پكن در آب‌هاي مورد مناقشه‌اش پايگاه‌هاي نظامي ايجاد كرده است. همزمان گفته مي‌شود وضعيت تايوان كه چين آن را به عنوان كشوري مستقل به‌رسميت نمي‌شناسد، از ديگر موضوعات حساس خواهد بود. اين جزيره خودگردان، بنيانگذار شركت فناوري ايسر را به عنوان نماينده خود به اجلاس APEC اعزام مي‌كند.
چرخش مركز ثقل جهان به سوي آسيا
برخي تحليلگران، رويكرد معامله‌محور ترامپ در آسيا را ادامه همان سياست چرخش روساي جمهوري پيشين امريكا در ارتباط با آسيا مي‌دانند. به باور جايانت منون، اقتصاددان فعال در موسسه مطالعات جنوب شرق آسيا غيرقابل پيش‌بيني بودن سياست‌هاي رييس‌جمهور امريكا، كشورهاي كوچك‌تر منطقه را نگران كرده؛ كشورهايي كه چين را شريكي قابل‌پيش‌بيني‌تر مي‌دانند.
يوسف اسحاق يكي ديگر از تحليلگران نيز بر اين باور است كه كشورهاي جنوب شرق آسيا به واسطه انعقاد توافق‌هاي اقتصادي در مناطق ديگر، ازجمله با يكديگر و اتحاديه اروپا در حال فراهم كردن مقدمات آينده‌اي هستند كه در آن وابستگي كمتري به امريكا داشته باشند. او در يادداشتي كه اين ماه در پايگاه «ايست آسيا فروم» منتشر كرد، نوشت: «به واسطه تداوم بي‌اعتمادي و سياست‌هاي دولتي كه مصمم است از هر ابزار قانوني براي اعمال تعرفه استفاده كند، توانايي جنوب شرق آسيا براي عبور از دور تازه‌اي از تعرفه‌ها به تعميق همگرايي منطقه‌اي و تنوع‌بخشي به بازارهاي تجاري فراتر از بازار امريكا بستگي دارد.»
درياي جنوبي چين، پاشنه‌آشيل پكن
با اين حال، قابل پيش‌بيني‌تر بودن سياست‌هاي پكن لزوما به معناي پذيرش بي‌قيد و شرط اين بازيگر توسط همسايگان منطقه‌اي چين نيست. لي چيانگ، نخست‌وزير چين در سفر به مانيل ممكن است درباره تحولات درياي جنوبي چين درگير مذاكرات پيچيده‌اي شود، بالاخص آنكه وانگ يي، ديپلمات ارشد چين، اخيرا از مانيل خواسته سياستمداران فيليپيني را مهار كند. برونئي، چين، مالزي، فيليپين، تايوان و ويتنام دهه‌هاست بر سر مالكيت مناطق مختلف درياي چين جنوبي با يكديگر اختلاف دارند؛ آبراهي راهبردي كه احتمال مي‌رود ذخاير نفت و گاز قابل‌توجهي در بستر آن وجود داشته باشد. واشنگتن علي‌رغم اعتراض‌هاي چين، ناوهاي جنگي خود را در قالب عمليات موسوم به «آزادي كشتيراني» به اين منطقه اعزام كرده است. با اين حال، در دوره دوم رياست‌جمهوري ترامپ، بحران‌هاي مرتبط با امريكا در ايران، اوكراين، ونزوئلا و مناقشه فلسطين و اسراييل بخش زيادي از توجه واشنگتن را به خود معطوف كرده است.