نگاهي به واژگوني اتوبوس شركت ايكو
فرافكني در يك سانحه
ليلا لطفي
شامگاه شنبه اتوبوس حامل كاركنان شيفت بهره‌برداري ايكو (OICO) در جاده اصلي «دشت‌عباس به آبدانان» واژگون شد. به دنبال اين سانحه 12 نفر جان باختند و 18 نفر مصدوم شدند. سانحه‌اي كه در پي آن نوك پيكان انتقادهاي وزارت راه به سمت پليس راه نشانه رفت و كانون نقدهاي شركت ايكو، پليس و راهداري شد. در اين بين برخي نيز يكي از مقصران اين سانحه را شركت ايكو مي‌خوانند. ماجرايي كه هنوز به‌طور دقيق مشخص نيست؛ مقصر اصلي آن كدام طيف است. اما احتمال دارد، هر سه گروه ياد شده در اين ماجرا مقصر باشند. طبق داده‌هاي رسمي، در سال 1403، وزارت راه و شهرسازي بايد 887 نقطه پرخطر- جاده‌هاي اصلي و روستايي - در كشور را اصلاح و در كنار آن بايد در سه ماهه اول سال 1404، 1500 نقطه كم خطر را ايمن مي‌كرد. بهسازي كه به پايان نرسيده است و هنوز بسياري از نقاط حادثه‌خير در كشور باقي ماندند. يكي از آنها هم محور دشت‌عباس به آبدانان است. محوري كه اتوبوس حامل كاركنان پتروپالايش دهلران در آن واژگون شد. در اين ماجرا هنوز اطلاعات دقيقي در خصوص عملكرد شركت ايكو و پليس راه در جريان نظارت بر اتوبوس واژگون شده و راننده آن به دست نيامده است. سانحه‌اي كه به واسطه آن مسعود پزشكيان و وزير كشور او دستور پيگيري ويژه براي بررسي ابعاد آن را صادر كردند.
سكوت برخي مقامات
به دنبال بروز سانحه اخير «اعتماد» با سازمان راهداري تماس گرفت. اما روابط عمومي سازمان راهداري به رغم پيگيري «اعتماد» پاسخي به سوالات آن و ابهامات موجود نداد. سرهنگ كامران آرمان فرمانده پليس راه ايلام نيز جزو كساني بود كه باوجود پيگيري «اعتماد» اعلام كرد كه به سوالات مطرح شده، نمي‌تواند پاسخ دهد. بر همين اساس پرسش‌هايي از اين دست كه «نقطه بروز بحران در جرگه منطقه حادثه‌خير بوده يا خير؟» «مقصر اصلي سازمان راهداري است يا پليس راه؟»؛ «اتوبوس حادثه ديده معاينه فني داشته يا نه؟» و... بي‌پاسخ ماند.
مقصر ما نيستيم
در جريان بررسي سانحه اتوبوس كاركنان ايكو، «اعتماد» با اكبر ياوري مديرعامل شركت راه‌اندازي و بهره‌برداري صنايع نفت (اُيكو) گفت‌وگو كرد. گفت‌وگويي كه در آن ياوري مقصر اصلي اين ماجرا را مسوولاني خواند كه به رغم هشدارهاي شركت توجهي به اصلاح مسير نكرده بودند. طبق اظهارات مديرعامل ايكو، راننده اين اتوبوس يكي از رانندگاني كه سال‌هاست شركت با آن كار كرده است.«اين راننده از جمله رانندگان باتجربه و محلي بوده با حدود ۳۰ سال تجربه رانندگي پايه۱ و مورد آموزش مستمر بوده و مجوز لازم براي رانندگي را داشته است.» مديرعامل ايكو درباره نحوه به‌كارگيري رانندگان و نيروهاي شاغل در اين مجموعه نيز توضيح داد: روال استان ايلام به اين صورت است كه از ظرفيت نيروهاي بومي استفاده مي‌شود و امكان به‌كارگيري افراد يا پيمانكاران غيربومي در اين بخش وجود ندارد. حتي پخت غذا در پروژه‌ها نيز توسط خود مجموعه انجام مي‌شود و رانندگان، آشپزها و نيروهاي متخصص از ظرفيت و توان استان ايلام هستند. ياوري درباره تعداد خودروهاي طرف قرارداد مجموعه گفت: در مجموع ۶۰ دستگاه خودرو با مجموعه قرارداد دارند كه ۶ دستگاه از آنها اتوبوس است. همچنين حدود ۷۰ نفر از همكاران ما ساكن آبدانان هستند و به‌صورت شيفتي در مسير آبدانان، دهلران و دزفول تردد مي‌كنند. ياوري درباره وضعيت فني خودروي حادثه‌ديده و مسووليت مجموعه در اين حادثه گفت: در حال حاضر منتظريم پليس نتايج بررسي‌هاي خود را اعلام كند. اما ما به اطمينان مي‌گويیم، اتوبوس ايمن بوده و پايش مي‌شده است. تمام خودروها از جمله اين خودرو معاينه فني به‌روز دارند. او در پاسخ به پرسشي درباره وضعيت بيمه و قرارداد كارگران نيز گفت: همه كاركنان قرارداد دارند، بيمه هستند و تمام حقوق و مزاياي آنها پرداخت مي‌شد. ياوري در بخشي از اظهاراتش براي توجيه سانحه اخير اعلام كرد كه در اين مجتمع، عمليات راه‌اندازي، بهره‌برداري، تعمير و نگهداري انجام مي‌شود و پس از هفت سال فعاليت، اين حادثه براي اولين‌بار رخ داده است. پس بايد منتظر بررسي‌هاي وزارت راه و پليس راه باشيم تا مشخص شود نتايج بررسي‌ها به چه مواردي مي‌رسد؛ چراكه بررسي علت حادثه در حوزه تخصصي ما نيست. او درباره سمت و مسووليت كاركنان جانباخته نيز گفت: اين افراد در بخش‌هاي مختلف و در حوزه‌هاي تخصصي و ستادي فعاليت داشتند؛ از جمله بخش اداري، آزمايشگاه، ابزار دقيق و بخش‌هاي فني. ياوري در بخشي از اين گفت‌وگو به وضعيت نامناسب جاده ارتباطي آبدانان و دهلران اشاره كرد و گفت: مسير بين كارخانه دهلران تا آبدانان حدود ۶۰ تا ۷۰ كيلومتر است و وزارت راه و شهرسازي نيز اين مسير را به عنوان يكي از كانون‌هاي حادثه‌خيز و جاده‌اي بسيار پرخطر مي‌شناسد. او افزود: در سال‌هاي گذشته نيز حوادثي براي همكاران ما و ديگر رانندگان در اين مسير رخ داده است. بارها هنگام بازديد از اين مسير با اجساد قربانيان حوادث رانندگي در كنار جاده مواجه شده‌ايم. اين موضوع را در جلسات كاري و شوراي تأمين شهرستاني و استاني به اطلاع مسوولان رسانده‌ايم. او با بيان اينكه اين مسير از مسيرهاي پرتردد زيارتي در ايام اربعين است، ادامه داد: مسير دهلران و مرز خسروي تردد زيادي دارد و مسوولان استاني نيز از وضعيت و خطرات اين جاده آگاه هستند، اما متأسفانه تاكنون اقدام موثري براي رفع مشكلات آن انجام نشده است. ما در سال‌هاي گذشته و حتي در اواخر نيز اين موضوع را اعلام كرده‌ايم، اما متأسفانه توجه و ترتيب اثري به آن داده نشده است.
ياوري درباره تأثير اين حادثه بر ادامه فعاليت‌هاي مجموعه گفت: خوشبختانه همكاران ما نيروهايي توانمند و متخصص هستند و اميدواريم فعاليت‌ها با قدرت ادامه پيدا كند. مديرعامل ايكو درباره آخرين وضعيت مصدومان نيز اظهار كرد: از صبح در بيمارستان گنجويان دزفول مستقر هستيم و با همكاري رياست بيمارستان، اقدامات درماني با دقت و سرعت در حال انجام است. حجم حادثه گسترده بوده و اميدواريم همكاران مصدوم هرچه زودتر بهبود پيدا كنند. روند درمان آنها در حال انجام است. او به رغم خبرهايي در مورد فوت راننده تاكيد كرد كه راننده زنده است و در بيمارستان دزفول بستري است. ياوري افزود: در حال حاضر به همراه مديران مجموعه در مراسم ختم همكاران جانباخته در آبدانان و دهلران حضور داريم و به محض تكميل اطلاعات، جزييات را در اختيار رسانه‌ها قرار خواهيم داد.
اُيكو چه مي‌كند؟
ايكو (OICO) شركت راه‌اندازي و بهره‌برداري صنايع نفت در ارديبهشت ماه سال 1390 تاسيس شد. اين شركت به عنوان يكي از شركت‌هاي تخصصي حوزه راه‌اندازي، بهره‌برداري، نگهداري و تعميرات در گروه مهندسي و ساختمان صنايع نفت (OIEC Group) است. طبق داده‌هاي رسمي، ايكو در پروژه‌هاي پالايشگاه ميعانات گازي ستاره خليج فارس، فازهاي گازي 17 و 18 و نيز 20 و 21 در منطقه پارس جنوبي و ميادين نفتي آذر و آزادگان شمالي در جنوب و غرب كشور فعال بوده و هست. پروژه‌هاي ايكو در 11 استان، هرمزگان، بوشهر، خوزستان، ايلام، فارس، تهران، آذربايجان شرقي، كرمانشاه، كردستان، آذربايجان غربي و لرستان فعال است. اگر سانحه اخير ناشي از بي‌دقتي شركت ايكو نبوده و مسوول اصلي را بايد خارج از اين شركت جست‌وجو كرد؟ بي‌شك امروز نمي‌توان پاسخي روشن به اين پاسخ داد.
مقصر وزارت راه نيست؟
در جريان سانحه اخير يك منبع آگاه در وزارت راه، مقصر اصلي اين رويداد را پليس راه و از سويي شركت ايكو به عنوان شركت طرف قرارداد با راننده خواند. اين منبع آگاه به «اعتماد» گفت: ما ناظر بر اتوبوس‌هاي بين شهري هستيم و مسيرهايي همچون محور دشت عباس و آبدانان به ما ارتباطي ندارد. او در بخشي از اظهاراتش نيز اعلام كرد كه محور دشت‌عباس به آبدانان محور حادثه‌خيز نيست.
اين منبع آگاه با اشاره به اينكه تشخيص نقاط حادثه‌خيز بر اساس بررسي و تحليل آمار تصادفات انجام نمي‌شود، گفت: صرف وقوع چندين تصادف در يك مسير، لزوما به معناي قرار داشتن آن در فهرست نقاط حادثه‌خيز نيست. براي مثال، ممكن است در يك آزادراه به دليل سرعت بالاي خودروها تصادفات متعددي رخ دهد، اما اين موضوع به‌تنهايي براي شناسايي آن محدوده به عنوان نقطه پرحادثه كافي نيست. او درباره مسووليت نظارت بر اتوبوس حادثه‌ديده نيز اظهار كرد: اتوبوس‌هاي درون‌شهري كه تحت پوشش ناوگان حمل‌ونقل شهري فعاليت مي‌كنند، در حوزه نظارتي سازمان راهداري و حمل‌ونقل جاده‌اي قرار ندارند و مسووليت نظارت بر عملكرد و ايمني آنها بر عهده مجموعه‌هاي مرتبط با حمل‌ونقل شهري و شركت بهره‌بردار است. اين منبع آگاه ادامه داد: در ناوگان حمل‌ونقل برون‌شهري، شركت‌هاي تعاوني و بهره‌بردار موظف به انجام بررسي‌هاي فني پيش از حركت هستند و اطلاعات مربوط به سفر نيز از طريق صورت‌وضعيت و بارنامه قابل پيگيري است. اما در حوزه حمل‌ونقل درون‌شهري، سازوكار نظارتي متفاوت است. اين منبع آگاه با اشاره به اهميت نظارت بر وضعيت فني ناوگان حمل‌ونقل گفت: هزينه‌هاي مربوط به نگهداري و معاينه فني گاهي در اولويت پايين‌تري براي برخي بهره‌برداران قرار مي‌گيرد و در چنين شرايطي، نظارت و برخورد با خودروهاي فاقد شرايط ايمني بايد از سوي مراجع داراي اختيار قانوني انجام شود. او در بخش ديگري از اين گفت‌وگو، مسووليت توقيف خودروهاي فاقد شرايط ايمني را متوجه پليس دانست و تأكيد كرد كه پليس به عنوان ضابط قضايي اختيار دارد در صورت مشاهده تخلف، خودرو را متوقف و به پاركينگ منتقل كند.
ضرباهنگ پاك‌سازي محيط‌زيست
جواد سياوشي،متخصص حوزه نفت دانشگاه اميركبيردر گفت‌وگو با «اعتماد» عملكرد مجتمع NGL دهلران پرداخت. او گفت: مجتمع NGL دهلران با هدف جمع‌آوري و فرآورش گازهاي همراه نفت توليدي از ميادين مجاور، شامل چشمه‌خوش، پايدار غرب، دهلران، آذر و پايدار بنگستان، احداث شده است. اجراي اين پروژه نقش مهمي در جلوگيري از سوزاندن گازهاي همراه (فلرينگ)، كاهش اتلاف منابع هيدروكربوري و بهره‌برداري بهينه از ظرفيت‌هاي انرژي كشور دارد. از نگاه سياوشي ، در اين مجتمع، گازهاي همراه جمع‌آوري شده پس از طي مراحل فرآورش و جداسازي، به محصولات باارزشي ازجمله ميعانات گازي و تركيبات مورداستفاده در صنايع پتروشيمي تبديل مي‌شوند. اين محصولات ضمن فراهم‌سازي زمينه بهره‌برداري اقتصادي از گازهاي همراه، خوراك مورد نياز صنايع پايين‌دستي و پتروشيمي را نيز تامين مي‌كنند. به گفته متخصص حوزه نفت ،كارفرماي اين پروژه، شركت پتروپالايش دهلران است و قرارداد مهندسي، تامين تجهيزات، ساخت و اجرا (EPCC) مجتمع NGL دهلران با شركت مهندسي و ساختمان صنايع نفت (OIEC) منعقد شده است.اين پروژه علاوه بر ايجاد ارزش افزوده از طريق تبديل گازهاي همراه به محصولات قابل فروش، در راستاي كاهش آلايندگي‌هاي زيست‌محيطي، صيانت از منابع ملي و توسعه زنجيره ارزش صنعت نفت و گاز منطقه دهلران از اهميت راهبردي برخوردار است.