پارادوكس وفاداري به ترامپ و بقاي ونس
ونس به درستي درك كرد كه تبعيت مطلق از ترامپ در پرونده ايران، سرمايه سياسي او را نزد بدنه راي ضدجنگ جنبش «ماگا» (MAGA) و طبقه كارگر ايالتهاي چرخشي فرو ميپاشد.ونس ميخواهد همچنان چهرهاي محبوب بين «كابويها» باشد.
بازي مقصرسازي در كابينه- تلاش ونس براي رهايي از آوار جنگ ايران، تنها به موضعگيريهاي علني محدود نمانده و در لايههاي پنهان كابينه نيز دنبال ميشود. گزارشهاي والاستريت ژورنال از جلسات پشت درهاي بسته كاخ سفيد نشان ميدهد كه پس از بنبست تفاهمنامه ژوئن و تشديد درگيريها، نوعي جنگ سرد براي «تعيين مقصر» در حلقه نزديكان ترامپ شكل گرفته است. درحاليكه ونس و ماركو روبيو، وزير خارجه امريكا در مباحثات داخلي نسبت به تداوم بيحاصل جنگ ترديد داشتند، پيت هگست، وزير جنگ به عنوان چهره محوري پيشبرد عمليات نظامي در سيبل انتقادها قرار گرفته است. در كنگره نيز وضعيت به سود استراتژي فاصلهگيري ونس پيش ميرود. «توماس مسي» نماينده جمهوريخواه و منتقد جنگ، قطعنامهاي هشت بندي براي استيضاح پيت هگست به دليل نقض قانون اختيارات جنگي در ايران ارايه كرد. هر چند اكثريت فعلي مجلس نمايندگان در دهم نوامبر موقتا اين طرح را متوقف كرد، اما گاردين تاكيد دارد كه با آغاز به كار كنگره جديد با اكثريت قاطع دموكراتها در ژانويه، هگست در معرض تحقيقات فرسايشي و تيغ استيضاح قرار خواهد گرفت. ژنرالهاي چهارستاره خشمگين در اين معادله نقشي محوري ايفا خواهند كرد. هوشمندي تاكتيكي ونس در اين نقطه آشكار ميشود. او در ظاهر، با انتشار توييتي استيضاح هگست را «نمايشي بينتيجه» ميخواند تا متهم به پشت كردن به كابينه نشود اما در باطن، حلقه نزديكان او در رقابتي موازي با روبيو با درز هدفمند اطلاعات تلاش ميكنند خود را مخالف اوليه جنگ معرفي كنند. به اين ترتيب، بار مسووليت حقوقي و سياسي جنگ بر دوش هگست و تصميمگيرندگان پنتاگون ميافتد تا توسط كنگره به چهارميخ كشيده شوند. ونس در عين حال ميخواهد روبيو را هم قرباني كرده و مسلخ كميته تحقيق دموكراتها بفرستد. فرمان ترامپ مبني بر انتقال تمركز ونس به پرونده جرايم داخلي دموكراتها، عملا او را از ميدان مين تنگه هرمز نجات ميدهد.
وسوسه 10 سال حضور در كاخ سفيد- پرسش بنيادين اينجاست كه چرا ونس حاضر است با پذيرش ريسك خشم ترامپ و كنار گذاشته شدن از پروندههاي كلان سياست خارجي، چنين بازي پيچيدهاي را پيش ببرد؟ پاسخ را بايد در محاسبات قدرت در اردوگاه جمهوريخواهان و ظرفيتهاي قانون اساسي امريكا جستوجو كرد. پس از شكست نوامبر ۲۰۲۶، در زيرپوست حزب جمهوريخواه اين باور شكل گرفته كه شخص ترامپ با درگير كردن امريكا در جنگ خاورميانه و تحميل تورم ناشي از آن، مسبب اصلي سقوط محافظهكاران بوده است. جمهوريخواهان سنتي به شكل تلويحي از شكست پروژه يكدستسازي ترامپ چندان ناخرسند هم نيستند. دموكراتها پس از پيروزي در مياندورهاي برنامههاي مفصلي براي «اردك لنگ» تدارك ديدهاند. در اردوگاه الاغها صراحتا از بازگشت گزينه نظارت شديد و استيضاح سخن گفته ميشود. در اين ميان، برخي جريانهاي ناراضي در حزب جمهوريخواه نيز به شكل چراغ خاموش از فرسايش اقتدار رييسجمهور استقبال ميكنند تا راه براي پوستاندازي حزب هموار شود. ازسوي ديگر، يك محاسبه حقوقي-سياسي انگيزه مضاعفي به ونس ميدهد. براساس متمم بيستودوم قانون اساسي امريكا، اگر معاون اول پس از گذشت نيمي از دوره چهارساله رييسجمهوري (يعني پس از ۲۰ ژانويه ۲۰۲۷) به هر دليلي اعم از استيضاح، كنارهگيري يا ناتواني جانشين رييسجمهوري شود، آن دو سال باقيمانده جزو سقف دو دوره رياستجمهوري او محاسبه نميشود. اين بدان معناست كه ونس در صورت جانشيني زودهنگام ترامپ در نيمه دوم دوره، روي كاغذ شانس آن را خواهد داشت كه با پيروزي در دو انتخابات بعدي، حدود 10 سال بر صندلي رياستجمهوري امريكا تكيه بزند. در واشنگتن گفته ميشود كه پس از شوك انتخابات مياندورهاي، ونس به دليل دشواري پيروزي در كالج الكترال ۲۰۲۸ دچار ترديدهايي درباره آينده نامزدي خود شده است. نكته اينجاست كه در سياست كلان واشنگتن، وجود حتي يك احتمال اندك براي تصاحب 10 ساله كاخ سفيد، محركي است كه هر سياستمدار جاهطلبي را به قمار وا ميدارد. برآيند اين دادهها نشان ميدهد كه تحركات اخير جيدي ونس در پرونده ايران، نه نشانه صلحطلبي ايدئولوژيك او بود و نه كنار رفتنش به معناي پايان بازي او در پرونده ايران است. ونس پرونده ايران را به مثابه يك سپر دفاعي يا شورش نرم به كار گرفت. معاون اول رييسجمهوري امريكا ميخواهد تا پيش از آنكه كشتي دولت ترامپ در توفان تحقيقات كنگره دموكرات و نارضايتيهاي اقتصادي به گل بنشيند، قايق نجات خود را به آب بيندازد. رفتار ونس در كوتاهمدت به قيمت دوري او از اتاق تصميمگيري تهران تمام شد، اما در ميانمدت او را به تنها وارث بيتقصير جريان محافظهكار در واشنگتن تبديل ميكند. كارشناس ارشد روابط بينالملل