پيوندهاي همسايگي و جهان امروز
مرجان يشايايي
خيليها فكر ميكنند الزامات زندگي امروزه شهري كه يكي از آنها زندگي كردن در ساختمانهاي چندين واحدي است، روابط همسايگي قديم را از بين برده و به قول معروف «همسايه از همسايه خبر ندارد.» بعضيها هم با حسي آميخته به حسرت و نوستالژي از آن روزها كه «همسايه از قوم و خويش بهتر بود.» ياد ميكنند. اما روابط انساني در هر سطح حتي در حد همسايههاي ديوار به ديوار ميتواند در ساختمانهاي چندين طبقه هم تحقق پيدا كند. براي اين كار ابتدا بايد فرهنگ همسايگي را آموخت. بارها شاهد بودهايم حتي مواقعي كه به دليل دعواها يا خشونتهاي خانگي جان فردي از اعضاي خانواده در خطر بوده، همسايهها با اين توجيه كه در مسائل خصوصي دخالت نميكنند، كنار كشيده و خود را به نديدن و نشنيدن زدهاند. درصورتيكه اگر در فرهنگ غربي مردم خود براي مداخله وارد نميشوند، اما با اولين فرياد مشكوك يا شنيدن صداي ضرب و شتم فورا با پليس تماس ميگيرند و پليس وارد معركه ميشود. خوب يا بد، فرهنگ عمومي و امكانات انتظامي ما بهخصوص در شهرهاي كوچك امكان مداخله فوري پليس را فراهم نكرده، اما با چند روش ساده دستكم ميتوان از همسايههاي دور و بر خبر گرفت و زندگي فردي و اجتماعي را غنيتر و عميقتر كرد. براي به كار بستن اين چند روش ساده بايد ابتدا بدانيم در اطراف ما چه كساني زندگي ميكنند، چه كساني نياز به كمك دارند و چه كساني ميتوانند در برخي مواقع كمك ما باشند يا حتي بچههاي ما با چه كساني ميتوانند همبازي شوند.
ست كاپلان، استاد اقتصادهاي شكننده دانشگاه جانز هاپكينز و فعال مدني، در يادداشتي اين روشها را اين طور بيان ميكند:
«به در خانه همسايههاي نزديكتان برويد. خود را معرفي كنيد و امكانات تماستان را به آنها بدهيد و چند جملهاي رد و بدل كنيد. اين ميتواند شروع خوبي باشد.دورهميهاي ساده با چند همسايه نزديك برگزار كنيد. با چند همسايه فنجاني چاي يا عصرانهاي ساده ميل كنيد. مهم، دور هم بودن است. براي اين نيم ساعتي كه قرار است با همسايهها گپي بزنيد خود را به دردسر پذيرايي مفصل نيندازيد.
دايرههاي دوستانه تشكيل بدهيد. اين كار با توجه به شبكههاي اجتماعي در فضاي مجازي آسانتر هم شده. گفتوگويي ساده و بيحاشيه را با جمعي كوچك شروع كنيد و سعي كنيد در اين نوع جمعها لذت ببريد و كاري كنيد بقيه هم لذت ببرند.»
اين قدمهاي اول شايد ساده و به راحتي شدني به نظر بيايند، اما يك خاصيت مهم دارند: همسايهها را از آدمهاي بينام و نشان به آدمهاي آشنا بدل ميكنند. وقتي افراد يك ساختمان همديگر را بشناسند، ميتوان به قدمهاي بعدي اميدوار بود. قدمهاي بعدي اما ميتوانند جمعي بزرگتر را در بر گيرند و شالوده همكاريهاي محلهاي و مدني را بريزند. مثلا ميتوان جمعهاي كوچك دوستانه را به ايونتهاي بزرگتر و همگانيتر مانند ديد و باديد عيد يا اتفاقات ديگر پيوند داد.
اينكه مثل گذشته حياطي و حوضي وسط آن وجود ندارد و زنهاي محل عصرها دم در خانه به گپ زدن و تخمه شكستن نمينشينند، دليل تنها ماندن نميشود. شايد حتي تجمع خانوادهها در ساختمانها راه ارتباط را آسانتر كند.