گروه حوادث
شمار جانباختگان واژگوني اتوبوس حامل كاركنان شركت NGL دهلران به ۱۳ نفر رسيد؛ حادثهاي كه شامگاه شنبه ۲۳ آبان ماه جاري در محور دشتعباس به مورموري رخ داد و در ساعات اوليه هفت كشته و ۲۵ مصدوم برجاي گذاشته بود، اما با انتقال مصدومان به مراكز درماني و وخامت حال تعدادي از آنها، آمار قربانيان افزايش يافت. اين اتوبوس حامل كاركنان شركت NGL دهلران بود كه هنگام بازگشت از محل كار، حدود ساعت ۱۹ و ۲۵ دقيقه در محور دشتعباس به مورموري واژگون شد. اتوبوس در مجموع ۳۰ سرنشين داشت. با اعلام وقوع حادثه، نيروهاي امدادي و اورژانس به محل اعزام شدند و مصدومان براي دريافت خدمات درماني به مراكز پزشكي آبدانان، دهلران و دزفول انتقال يافتند. حالا انتشار تصاويري از مدارك اين اتوبوس در يكي از كانال محلي «آبدانان در گذر زمان» که خبرگزاری ایلنا منتشر کردهاست،پرسشهاي تازهاي درباره وضعيت فني ناوگان حملونقل كاركنان و نحوه نظارت بر آن را مطرح كرده است. بر اساس اطلاعات درج شده در تصاوير ادعایی از معاینه فنی منتشر شده اتوبوس حادثهديده مدل ۱۳۸۵ بوده و تاريخ ثبت شده براي معاينه فني آن ۲۴ آبان ۱۴۰۵ است؛ يعني يك روز پس از واژگوني مرگبار اتوبوس در محور دشتعباس به مورموري. اگر اصالت اين مدارك و تعلق آنها به اتوبوس حادثه ديده تاييد شود، اين پرسش مطرح ميشود كه چرا تاريخ معاينه فني خودرو با يك روز فاصله از حادثه ثبت شده است؟ آيا اتوبوس پيش از حادثه فاقد معاينه فني معتبر بوده يا معاينه آن پس از سانحه انجام شده است؟ پرسشهايي كه پاسخ به آنها ميتواند بخشي از ابعاد پنهان اين حادثه را روشن كند.
هرچند این ادعا نیز طرح شده که تاریخ صدور برگه معاینه فنی به منزله تاریخ اعتبار آن نیست و این سند صحت دارد.
اتوبوسي با مدل ساخت ۱۳۸۵؛ وسيلهاي است كه در زمان وقوع حادثه حدود ۲۰ سال از عمر ساخت آن گذشته بود. در يكي از تصاوير ادعایی، تاريخ ۲۴ آبان ۱۴۰۵ براي معاينه فني درج شده است؛ در حالي كه واژگوني اتوبوس شامگاه ۲۳ آبان رخ داده بود. اين اختلاف زماني، موضوعي است كه نيازمند بررسي و توضيح از سوي مراجع صادركننده معاينه فني و مسوولان حملونقل شركت است. بايد مشخص شود تاريخ درج شده در سند، تاريخ صدور گواهي است يا تاريخ ديگري را نشان ميدهد و آيا اين مدارك بهطور قطعي متعلق به همان اتوبوس حادثهديده است يا نه!… هر چند عمر بالاي يك وسيله نقليه بهتنهايي به معناي نقص فني آن نيست، اما در مورد اتوبوسي كه وظيفه جابهجايي روزانه كاركنان يك مجموعه صنعتي را بر عهده داشته، بررسي دقيق وضعيت ترمزها، لاستيكها، سيستم فرمان، شاسي و ساير تجهيزات ايمني اهميت ويژهاي دارد. با توجه به شمار بالاي قربانيان، بررسي حادثه نبايد صرفا به تعيين علت واژگوني محدود شود. وضعيت فني اتوبوس، سوابق تعمير و نگهداري، اعتبار معاينه فني پيش از حركت، صلاحيت راننده و نحوه نظارت شركت بر پيمانكار حملونقل از جمله موضوعاتي است كه بايد در بررسيهاي كارشناسي مورد توجه قرار بگيرد. در چنين شرايطي، مسوولان شركت NGL و پيمانكار حملونقل بايد درباره مشخصات اتوبوس، تاريخ آخرين معاينه فني پيش از حادثه و نحوه تاييد صلاحيت اين وسيله نقليه براي جابهجايي كاركنان توضيح دهند. حادثه دهلران حالا دو موضوع مهم را همزمان پيش روي مسوولان قرار داده است؛ نخست، تعيين علت دقيق واژگوني و دوم، بررسي زنجيره نظارت بر اتوبوسي كه ۱۳ نفر از سرنشينان آن جان خود را از دست دادند. پاسخ به اين پرسشها ميتواند مشخص كند آيا در كنار عوامل احتمالي جادهاي و انساني، ضعف در نظارت بر وضعيت فني ناوگان نيز در اين حادثه نقش داشته است؟
از هفت كشته تا ۱۳ جانباخته
آمار قربانيان اين حادثه در ساعات پس از واژگوني چند بار تغيير كرد. در نخستين گزارشها، شمار جانباختگان هفت نفر و بيش از ۲۰ نفر نيز مصدوم اعلام شد. با ادامه عمليات امداد و انتقال مصدومان به مراكز درماني، تعداد جانباختگان ابتدا افزايش يافت و در نهايت فرماندار آبدانان از فوت ۱۲ نفر خبر داد كه باز اين آمار به فراتر از ۱۲ كشته رسيد. روابط عمومي اورژانس پيشبيمارستاني استان ايلام اسامي ۱۲ جانباخته اين حادثه را «امين محمدولي، محمدرضا محمدي، سعيد غلامي، لطفالله مرادي، روحالله عليجاني، فريبرز هاديزاده، سجاد نصراللهي، بهرام طهماسبي، محمد رحيمي، موسي رحيمي، احمد تقيزاده و ايوب حسنوند» اعلام كرده است. با وجود افزايش شمار قربانيان، علت قطعي واژگوني اتوبوس هنوز اعلام نشده و بررسي ابعاد حادثه ادامه دارد. اين در حالي است كه برخي رانندگان محلي با اشاره به محل وقوع سانحه از سابقه حادثهخيز بودن پيچ اين مسير سخن گفتهاند. با اين حال تعيين نقش وضعيت جاده، شرايط فني اتوبوس، وضعيت راننده و ساير عوامل احتمالي در وقوع حادثه، نيازمند بررسي كارشناسي است.
البته شركت اويكو به اعتماد اعلام كرد كه تاكنون گزارش رسمي از دليل حادثه منتشر نشده و تا زمان اعلام رسمي گزارش پليس نميتوان هيچ سازمان يا اداره و نهادي و... را مقصر اين حادثه دانست.
دادستان آبدانان نيز از آغاز بررسي قضايي براي مشخص شدن علت واژگوني و احتمال قصور يا تخلف افراد و دستگاههاي مرتبط خبر داده است. نتيجه اين بررسيها ميتواند ابعاد مسووليت عوامل احتمالي در وقوع حادثه را روشن كند.
فراتر از يك تصادف
واژگوني اتوبوس كاركنان NGL دهلران بار ديگر موضوع ايمني سرويسهاي حملونقل كارگران و مسووليت مجموعههاي بهرهبردار و پيمانكار را مطرح كرده است. انتقال روزانه نيروي كار در مسيرهاي جادهاي، بهويژه در مناطقي كه فاصله محل سكونت تا محل فعاليت صنعتي زياد است، مستلزم رعايت استانداردهاي ايمني ناوگان، نظارت بر وضعيت فني خودروها، صلاحيت رانندگان و ايمنسازي مسيرهاي تردد است. تا زمان انتشار اين گزارش، نتيجه نهايي بررسي علت حادثه اعلام نشده است، اما افزايش شمار جانباختگان از هفت به ۱۳ نفر، ضرورت پاسخگويي درباره شرايط تردد كاركنان و روشن شدن ابعاد ايمني اين مسير را دوچندان كرده است. ۱۳ كارگر در واژگوني اتوبوس كاركنان شركت NGL دهلران جان باختند؛ حادثهاي كه بار ديگر وضعيت ايمني محورهاي مواصلاتي استان ايلام و شرايط حملونقل نيروي كار در مناطق صنعتي را به موضوعي جدي تبديل كرده است. اين حادثه در حالي رخ داد كه ايلام از جمله استانهايي است كه افزايش شمار جانباختگان تصادفات رانندگي در آن مورد توجه كميسيون ايمني راههاي كشور قرار گرفته است؛ كميسيوني كه حالا براي رفع نواقص جادهاي و ايمنسازي محورهاي حادثهخيز استانهاي پرتلفات، يك ماه مهلت تعيين كرده است. تعيين مهلت براي اصلاح نقاط حادثهخيز اگرچه اقدامي در جهت ارتقاي ايمني راهها محسوب ميشود، اما سوال اينجاست كه چرا بايد پس از وقوع حوادث مرگبار و از دست رفتن جان شهروندان، ضرورت اصلاح زيرساختها در دستور كار قرار بگيرد؟ آيا نقاط پرخطر جادهها پيش از وقوع چنين حوادثي شناسايي نشده بودند و اگر شناسايي شده بودند، چرا اقدامات اصلاحي به موقع انجام نشده است؟
ايلام در فهرست استانهاي پرتلفات
«سياوش محبي»، رييس پليس راه راهور فراجا در تشريح جزييات نشست كميسيون ايمني راههاي كشور از بررسي وضعيت تصادفات رانندگي در شش ماهه نخست سال و شرايط استانهايي خبر داد كه با افزايش شمار جانباختگان مواجه بودهاند. به گفته او، استانهاي خراسان جنوبي، گيلان، همدان، كرمان شمالي، خوزستان و ايلام از جمله استانهايي بودند كه وضعيت تصادفات و راهكارهاي ارتقاي ايمني محورهاي مواصلاتي آنها در اين نشست بررسي شد. در اين جلسه كه بيستم آبان ماه با حضور مديران كل راه و شهرسازي و معاونان عمراني استانهاي مربوطه نيز برگزار شد و مهمترين محور مباحث، بررسي نواقص زيرساختي، بهبود شرايط ايمني جادهها و اتخاذ تدابير لازم براي كاهش تصادفات و تلفات رانندگي بود. همچنين مقرر شد براي رفع نواقص جادهاي و ايمنسازي محورهاي حادثهخيز استانهاي پرتلفات، اقدامات لازم در بازه زماني يك ماهه انجام شود. قرار گرفتن نام ايلام در ميان استانهاي مورد بررسي، در شرايطي است كه واژگوني اتوبوس كاركنان شركت NGL دهلران و مرگ ۱۳ نفر از سرنشينان آن، بار ديگر ضرورت بررسي ايمني مسيرهاي تردد در اين استان را برجسته كرده است. هر چند هنوز علت قطعي واژگوني اتوبوس اعلام نشده و نميتوان بدون نظر كارشناسي، وضعيت جاده را عامل مستقيم حادثه دانست، اما بررسي وضعيت زيرساختي محور دشتعباس به مورموري، علايم هشداردهنده، حفاظهاي جادهاي و سابقه تصادفات در اين مسير بايد بخشي از بررسيهاي كارشناسي باشد.
يك ماه مهلت براي رفع نواقص؛ قبل از حادثه
رييس پليس راه راهور فراجا در بخش ديگري از اظهارات خود به بررسي دو تصادف پرحادثه ماههاي اخير اشاره كرد: «يكي از اين حوادث در ماه چهارم امسال در استان سمنان رخ داده و هشت كشته برجاي گذاشته بود. حادثه ديگر در آزادراه باغچه استان خراسان رضوي اتفاق افتاده بود كه پنج نفر در آن جان باختند.» به گفته محبي، وضعيت ايمني محل وقوع اين دو حادثه با حضور مسوولان راهداري بررسي و بخشي از نواقص شناسايي شده نيز برطرف شده بود، اما درباره مواردي كه همچنان نيازمند اقدام اصلاحي هستند، بر ضرورت رفع سريع آنها تاكيد شده است. اين اظهارات بار ديگر يكي از پرسشهاي مهم در حوزه ايمني جادهها را مطرح ميكند كه چرا در برخي موارد، اصلاح نواقص زيرساختي پس از وقوع تصادفهاي مرگبار در اولويت قرار ميگيرد؟ اگر نقاط حادثهخيز و نواقص جادهاي قابل شناسايي هستند، انتظار ميرود اقدامات پيشگيرانه پيش از آنكه به آمار كشتهشدگان اضافه شود، انجام شود. تعيين مهلت يك ماهه براي اصلاح نواقص نيز زماني ميتواند به كاهش تلفات منجر شود كه با برنامه اجرايي مشخص، تامين اعتبار، نظارت مستمر و انتشار گزارش عملكرد دستگاههاي مسوول همراه باشد. در نشست كميسيون ايمني راههاي كشور، موضوعاتي همچون شناسايي و ايمنسازي نقاط حادثهخيز، ارتقاي علايم و تجهيزات ايمني، بهبود وضعيت حفاظهاي جادهاي و افزايش هماهنگي ميان دستگاههاي مسوول نيز مورد تاكيد قرار گرفته است. وزير راه و شهرسازي نيز بر ضرورت تعامل دستگاهها و اجراي اقدامات عملياتي براي ارتقاي ايمني راهها تاكيد كرده است.
مسير تردد كارگران زير ذرهبين
حادثه اتوبوس كاركنان نفت دهلران تنها يك تصادف جادهاي نيست كه بررسي آن به تعيين علت واژگوني محدود شود. اين حادثه ضرورت بررسي شرايط سرويسهاي حملونقل كاركنان واحدهاي صنعتي و نفتي را نيز مطرح ميكند؛ از وضعيت فني اتوبوس و صلاحيت راننده گرفته تا نحوه نظارت بر پيمانكار حملونقل، ساعات فعاليت رانندگان و ايمني مسيرهاي رفتوآمد. كاركناني كه براي حضور در محل كار ناچارند هر روز مسافتهايي را در جادههاي بينشهري طي كنند، بايد از حداقل استانداردهاي ايمني در حملونقل برخوردار باشند. در چنين شرايطي، مسووليت بررسي ايمني تنها متوجه راننده نيست و وضعيت ناوگان، عملكرد شركتهاي پيمانكار و نظارت دستگاههاي مرتبط نيز بايد مورد ارزيابي قرار بگيرد. اكنون كه ايلام در فهرست استانهاي داراي افزايش جانباختگان قرار گرفته و كميسيون ايمني راههاي كشور براي رفع نواقص جادهاي مهلت يك ماهه تعيين كرده است، محورهاي پرتردد و حادثهخيز اين استان بايد در اولويت اقدامات اصلاحي قرار بگيرند. محور دشتعباس به مورموري نيز با توجه به حادثه مرگبار واژگوني اتوبوس كاركنان NGL، نيازمند بررسي دقيق كارشناسي است.
مصوبهاي كه بايد به نتيجه برسد
در پايان نشست كميسيون ايمني راههاي كشور مقرر شده است گزارش اقدامات انجام شده و ميزان پيشرفت برنامههاي ايمنسازي، يك ماه ديگر در نشست بعدي اين كميسيون بررسي شود. با اين حال، صرف برگزاري جلسه و تعيين مهلت نميتواند تضمينكننده كاهش تصادفات باشد. آنچه اهميت دارد، مشخص شدن نقاطي است كه بايد اصلاح شوند، دستگاهي كه مسوول اجراي هر مصوبه است، منابع مورد نياز و ميزان پيشرفت واقعي اقدامات. مرگ ۱۳ نفر در واژگوني اتوبوس كاركنان نفت دهلران، ضرورت پاسخگويي درباره ابعاد حادثه و بررسي وضعيت ايمني مسير را برجسته كرده است. اكنون بايد ديد مهلت يك ماهه كميسيون ايمني راههاي كشور به اصلاح واقعي محورهاي پرخطر منجر ميشود يا اين مصوبه نيز در فهرست تصميماتي قرار ميگيرد كه اهميت آن پس از وقوع حادثه و افزايش آمار جانباختگان دوباره يادآوري ميشود.