«اعتماد» گزارش ميدهد
مهندسي قدرت در «قلب اقتصاد چين»
نوشين محجوب | دونالد ترامپ، رييسجمهوري ايالاتمتحده روز چهارشنبه وارد شهر «شنژن» در استان گوانگدونگ چين شد تا در سيوسومين نشست رهبران اقتصادي سازمان همكاريهاي اقتصادي آسيا و اقيانوسيه (اپك) شركت كند. هر چند به گفته ديميتري پسكوف، سخنگوي كرملين، ترامپ پيش از هر چيز قرار است با ولاديمير پوتين، رييسجمهوري روسيه ديدار داشته باشد؛ ديداري پيش از نشست پرحاشيه «شنژن»؛ نشستي كه بسياري آن را «يالتاي دو» توصيف كرده و مدعياند كه رهبر سه قدرت جهان قرار است در جريان اين رويداد درباره بسياري از مسائل رايزني كرده و نظم از دست رفته جهاني را بازآرايي كنند. در همين راستا نيويورك تايمز با انتشار گزارشي نوشت كه روساي جمهوري امريكا، چين و روسيه پنجشنبه، ۱۹ نوامبر، در حاشيه اجلاس مجمع همكاري اقتصادي آسيا و اقيانوس آرام، موسوم به «اپك»، در «شنژن» چين ديدار دارند تا درباره موضوعاتي چون كنترل تسليحات هستهاي و هوش مصنوعي تا تنشها در اوكراين و خاورميانه گفتوگو كنند. اين درحالي است كه مقامهاي امريكايي انتظار دستيابي به توافقي بزرگ را اندك دانسته و نشست «شنژن» را بهانهاي براي آغاز رايزنيها درباره اين متغيرها توصيف كردهاند.
از همين رو به باور ناظران، اين نشست بيش از ديدار سه رهبر قدرتمند جهان ميتواند حامل سيگنالهاي جدي براي معادلات بينالمللي و غايبان اين گردهمايي باشد. بيدليل نيست كه سيانان و الجزيره با انتشار يادداشتهاي متفاوت از نگراني جدي مقامهاي اروپايي نوشته و تاكيد دارند، بازيگران قاره سبز به عنوان غايبان اصلي نشست «شنژن» نگران محتواي احتمالي مذاكرات خصوصي سه رهبر هستند، به ويژه در شرايطي كه جنگ اوكراين جريان دارد و امنيت اروپا بدون حضور نمايندگان اروپايي و اوكرايني در كانون رايزنيها قرار گرفته. از نگاه اين مقامها، خطر اصلي صرفا اعلام يك توافق نيست، بلكه برداشتهاي رهبران از گفتوگوها نيز ميتواند بر مسير مذاكرات بعدي و فشار بر طرفهاي درگير تاثير بگذارد. با اين حال به باور اديون روزتمن، تحليلگر روابط بينالملل نگراني از كنار گذاشته شدن با وقوع توافق بر سر منافع اروپا يكسان نيست. چالش بعدي نيز آن است كه ارزيابي واحدي درباره احتمال دستيابي سه رهبر به توافقي گسترده وجود ندارد، چراكه مطالبات حداكثري است و شكافها جدي.
سفر آسيايي ترامپ در ميانه فشار داخلي
ترامپ در شرايطي راهي آسيا شده كه شكست جمهوريخواهان در انتخابات مياندورهاي، موقعيت داخلي دولت او را به شكلي منفي تحت فشار قرار داده است. نيويوركتايمز در گزارش خود با اشاره به سفر ترامپ به مانيل، پايتخت فيليپين، ميان برنامه اعلام شده سفر رييسجمهوري براي دستيابي به توافقهاي تجاري و دستاوردهاي حاصل از آن فاصله گذاشته و در اين باره نوشته: درست است كه توافق تجاري با تايلند هنوز نهايي نشده و ترامپ از ادامه كار براي تكميل آن در هفتههاي آينده سخن گفته، با اين حال اين سفر از منظر رييسجمهوري امريكا شايد فرصتي براي تغيير فضاي سياسي و نمايش نقش رييسجمهوري قدرتمند در مناسبات جهاني قلمداد شود. با اين حال به نوشته اين نشريه ديدار ترامپ با رهبران آسيايي شايد بتواند توجهها را از مشكلات داخلي به سياست خارجي معطوف كند، اما محدوديتهاي سياسي ترامپ را از ميان نخواهد برد، بالاخص آنكه رهبران چين و امريكا و حتي ساير مقامهاي رسمي در نشست «اپك» از نتيجه انتخابات ميان دورهاي كنگره و تاثير احتمالي آن بر توان دولت امريكا براي اجراي تعهداتش در محاسبات خود آگاه هستند. با اين حال به نوشته فارين پالسي توقف رييسجمهوري امريكا در مانيل، پيش از سفر به چين، بر اهميت روابط امريكا با شركاي آسيايي تاكيد دارد. ترامپ با رهبران هند، ژاپن و استراليا، اعضاي ديگر گروه چهارجانبه «كواد»، ديدار داشت و در بيانيه مشتركشان نيز بر متغيرهايي چون همكاري در امنيت دريايي، مقابله با حملات سايبري و هوش مصنوعي تاكيد كردند. با اين حال به باور ناظران تاكيد بر شراكت سياسي، اختلافهاي اقتصادي و تجاري را برطرف نخواهد كرد، بالاخص آنكه به باور گروهي از ناظران محدوديتهاي تازه اعلام شده امريكا براي دسترسي شركتهاي چيني به تراشههاي پيشرفته و توان پردازشي مراكز داده، كشورهاي جنوبشرق آسيا را نگران كرده است. مالزي، اندونزي، تايلند و سنگاپور از سرمايهگذاري در اين مراكز سود بردهاند، اما اكنون با محدوديتهايي مواجهند كه حفظ همكاري همزمان با واشنگتن و پكن را دشوارتر ميكند. اين مقررات قرار است با فاصله زماني اجرا شود و هنوز نبايد آثار احتمالي آن را پيامدي قطعي دانست.
مذاكره با اهداف متفاوت
گروهي از تحليلگران سفر ترامپ به چين را از منظر ديگري بررسي كرده و بر اين باورند كه در شرايط كنوني تمديد آتشبس تجاري ميان دو بازيگر بيش از ساير موضوعات اهميت بسياري دارد؛ ترتيباتي كه محدوديت تعرفهها را به تعهد چين درباره ادامه عرضه عناصر نادر خاكي و آهنرباها پيوند داده است. در شرايط كنوني رقابت در حوزه فناوري و وابستگي تجاري، همزمان دو كشور در دوراهي فشار و مذاكره قرار داده و شايد نشست «شنژن» موجب شود تا دو بازيگر در ازاي امتيازهاي حداقلي از موضع خود اندكي عقب نشسته و فضا براي گفتمان هموارتر شود. با اين حال در موضوع تسليحات هستهاي ناظران چندان خوشبين نيستند و ميگويند فاصله ميان مواضع بازيگران پابرجاست. به نوشته خبرگزاري سيانان، پيمان كنترل تسليحات امريكا و روسيه در فوريه منقضي شده و چين تمايل چنداني به پيوستن به چنين چارچوبي ندارد. بنابراين، حتي توافق بر ادامه گفتوگو را بايد از پذيرش محدوديت عملي بر زرادخانهها جدا كرد. از منظر پكن در چنين شرايطي ميزباني نشست فرصتي است براي برجسته كردن جايگاه بينالمللي چين. مسكو نيز از حضور در كنار رهبران امريكا و چين سود سياسي ميبرد. اما اين منافع، به معناي آمادگي سه بازيگر براي پذيرش مسووليتها و امتيازهاي متقابل نيست.
يالتا؛ مقايسهاي با محدوديتهاي جدي
برخي تحليلگران بر اين باورند كه تشبيه «شنژن» با كنفرانس يالتا بيش از همه بازتابدهنده نگراني بازيگران غايب از تصميمگيري قدرتهاي بزرگ است، اما حضور سه رهبر به تنهايي نشانه تقسيم حوزههاي نفوذ يا شكلگيري نظمي تازه نيست، چراكه اختلافهاي ساختاري باقي است و تفاهم در يك موضوع، الزاما به همكاري در موضوعات ديگر منجر نخواهد شد. با اين حال پرسش اصلي اين است كه نشست تا چه اندازه ميتواند از نمايش سياسي و ديپلماتيك فراتر برود و سازوكاري براي مديريت اختلافها فراهم آورد؛ بدون آنكه منافع كشورهاي غايب، صرفا موضوع چانهزني قدرتهاي حاضر باشد. در همين راستا روزنامه اعتماد تلاش كرده در گفتوگو با مجيد محمد شريفي، ابعاد اين نشست تاريخي و تاثير آن بر معادلات و متغيرهاي جهاني را بررسي كند.