سه نكته درباره مرحوم آيتالله وحيدخراساني
سید رضا اکرمی
درگذشت مرحوم آيتالله سيدحسين وحيدخراساني، بيترديد ضايعهاي براي حوزههاي علميه و جامعه علمي و ديني كشور است. ايشان از جمله فقهايي بودند كه سالهاي طولاني از عمر خود را صرف تحصيل، تدريس و تربيت شاگرد در حوزه علميه كردند و در طول اين سالها جايگاه علمي و حوزوي ويژهاي به دست آوردند. براي شناخت بهتر شخصيت و كارنامه علمي و ديني ايشان، ميتوان به چند ويژگي مهم اشاره كرد كه به نظرم توجه به آنها در ارزيابي جايگاه اين عالم فقيد ضروري است. در اين ميان، سه نكته بيش از ساير موارد اهميت دارد؛ نخست، جايگاه علمي و شيوه تحصيل و فهم ايشان در حوزه نجف؛ دوم، احاطه به تاريخ و مباحث فقهي، بهويژه در ارتباط با مذاهب اسلامي و سوم، توجه ويژه به مناسبتهاي مذهبي و تبيين معارف اهل بيت (ع).
نكته اول؛ جايگاه علمي و شاگردي در محضر آيتالله خويي- آيتالله وحيدخراساني از مشهد براي ادامه تحصيل به حوزه علميه نجف رفتند و در شمار شاگردان مرحوم آيتالله سيدابوالقاسم خويي قرار گرفتند. نجف در آن دوران يكي از مهمترين مراكز علمي جهان تشيع بود و حضور در محضر استاداني همچون آيتالله خويي، فرصت مهمي براي رشد علمي طلاب به شمار ميرفت. ايشان نيز از اين فرصت به خوبي استفاده كردند و در شمار شاگردان برجسته و شناخته شده اين استاد بزرگ حوزه قرار گرفتند.
آنچه در اين زمينه درباره ايشان اهميت دارد، صرف حضور در درس يك استاد برجسته نيست، بلكه نحوه فراگيري و قدرت فهم و دريافت مباحث علمي است. ايشان از كساني بودند كه مطالب را با دقت دنبال ميكردند، در دريافت نكات علمي توانايي بالايي داشتند و در تحليل مباحث از درايت و كياست برخوردار بودند. در حوزههاي علميه، شاگردي يك استاد بزرگ زماني به نتيجه ميرسد كه طلبه بتواند علاوه بر فراگيري مباحث، قدرت تحليل و استنباط پيدا كند. آيتالله وحيدخراساني از اين جهت در شمار چهرههايي بودند كه توانستند اندوخته علمي خود را در مسير تدريس و تربيت شاگرد به كار بگيرند. به همين دليل، جايگاه ايشان را بايد در امتداد سنت علمي حوزه نجف و پيوند آن با حوزه علميه قم مورد توجه قرار داد.
نكته دوم؛ احاطه به تاريخ و آشنايي با فقه مذاهب اسلامي- ويژگي دوم آيتالله وحيدخراساني، احاطه ايشان به مباحث تاريخي و آشنايي گسترده با فقه مذاهب اسلامي، بهويژه فقه اهل سنت بود. اين موضوع در شناخت شخصيت علمي ايشان اهميت زيادي دارد، چراكه تسلط بر مباحث فقهي تنها به معناي آشنايي با منابع و آراي يك مذهب نيست، بلكه فقيه بايد بتواند ديدگاههاي مختلف را بشناسد، مباني آنها را بررسي كند و در مقام تطبيق، تفاوتها و اشتراكات را به درستي تشخيص دهد. ايشان در اين زمينه اطلاعات جامع و قابل توجهي داشتند و هنگام ورود به مباحث تطبيقي، از توانايي لازم براي بررسي ديدگاههاي مختلف برخوردار بودند. آشنايي با فقه اهل سنت و اطلاع از پيشينه تاريخي مسائل، به فقيه كمك ميكند كه موضوعات را در يك چارچوب محدود بررسي نكند و نسبت به سابقه شكلگيري ديدگاههاي فقهي و اختلافنظرها شناخت دقيقتري داشته باشد. اين ويژگي به خصوص در مباحثي كه سابقه تاريخي و اختلافات فقهي ميان مذاهب اسلامي در آنها نقش دارد، اهميت پيدا ميكند. از اين منظر، شخصيت علمي آيتالله وحيدخراساني را نبايد صرفا در محدوده تدريس مباحث متعارف فقهي و اصولي ارزيابي كرد. گستردگي اطلاعات تاريخي و شناخت ايشان از منابع و ديدگاههاي مذاهب ديگر، بخشي از ظرفيت علمي ايشان بود كه در بررسي و تطبيق مسائل به كار ميآمد.
نكته سوم؛ توجه ويژه به معارف اهل بيت(ع) و مناسبتهاي مذهبي- سومين ويژگي ايشان، توجه خاص به مناسبتهاي مذهبي و تبيين جايگاه اهل بيت(ع) بود. آيتالله وحيدخراساني در مناسبتهايي مانند ايام شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) و حضرت سيدالشهدا(ع)، در كنار درسهاي معمول حوزه، به صورت مستقل درباره شخصيت، جايگاه و سيره اين بزرگواران سخن ميگفتند. اين سخنرانيها و مباحث صرفا محدود به بيان مطالب مناسبتي نبود، بلكه ايشان تلاش ميكردند با اتكا به دانش حوزوي و مطالعات خود، ابعاد مختلف اين موضوعات را براي مخاطبان تبيين كنند. در همين زمينه، آثار و كتابهايي نيز از ايشان درباره حضرت فاطمه زهرا(س) به يادگار مانده است كه از جمله آثار قابل توجه در اين حوزه به شمار ميروند. ايشان در بيان اين مباحث از توان علمي خود استفاده ميكردند و ميتوانستند موضوعات اعتقادي و تاريخي مربوط به اهل بيت (ع) را با استناد و دقت توضيح دهند. نكته ديگر آنكه توجه ايشان به اين مناسبتها تنها در حد سخنراني و تدريس باقي نميماند. در قم نيز از جمله افرادي بودند كه در ايام شهادت حضرت زهرا (س)، در برگزاري مراسم عزاداري و حركت دستههاي سوگواري نقش داشتند. حركت عزاداران از منزل ايشان به سمت حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س)، نمونهاي از همين اهتمام بود. اين رفتار نشان ميداد كه ايشان ميان فعاليت علمي و حضور در مناسك و سنتهاي مذهبي فاصلهاي قائل نبودند و هر دو را بخشي از وظايف ديني و حوزوي خود ميدانستند. در كنار اين سه ويژگي، درباره مواضع سياسي آيتالله وحيدخراساني نيز بايد به يك نكته اشاره كرد. ايشان نسبت به انقلاب اسلامي و نظام جمهوري اسلامي نگاه مثبت داشتند و در اين زمينه ارتباط مناسبي با بنيانگذار انقلاب اسلامي و رهبر شهيد انقلاب برقرار بود. همچنين آيتالله سيدمجتبي حسينيخامنهاي، رهبر معظم انقلاب، از شاگردان ايشان بودهاند. در مجموع، در مواضع و رفتار ايشان نسبت به اصل انقلاب و نظام، نكتهاي كه نشاندهنده فاصلهگيري يا مخالفت با اين مسير باشد، هرگز كم و كسري ديده نشد.
عضو جامعه روحانيت مبارز