ترامپ و كلاهي كه ديگر پشم ندارد
مهرداد احمدي شيخاني
ضربالمثلي در زبان فارسي هست كه ميگويد «فلاني كلاهش پشم ندارد» كه كنايه از اين است كه آن شخص هيچگونه قدرت، ابهت، نفوذ، جرات يا جايگاه خاصي ندارد و نبايد از او حساب برد يا ترسي به دل راه داد. سابقه اين ضربالمثل هم برميگردد به سالداتهاي روس كه به دليل سرماي روسيه، كلاه پشمي به سر ميگذاشتند و بعد از پيروزي روسيه در جنگ با ايران، ظاهر آنها براي مردمان ما نيزبا همين كلاهها شناخته ميشدند و كلاه پشمي آنها براي مردم، نوعي علامت بود، به همين جهت نيز برخي از اين علامت استفاده ميكردند و براي ايجاد ترس در مردم، كلاهي شبيه سالداتهاي روس بر سر ميگذاشتند تا چنين تصوري در مردم سادهدل ايجاد كنند كه ما هم سالدات روسيم تا اين سادهدلان را ناچار به انجام اوامرشان كنند، اما وقتي معلوم ميشد كه نهخير، اينها سالدات نيستند، يواشيواش اين ضربالمثل زبان به زبان گشت كه فلاني پشمي به كلاه ندارد و كلاهي كه بر سر گذاشته، فقط براي كلاهبرداري است، درحالي كه به واقع، فلاني هيچ قدرتي ندارد و اين فقط فريبكاري و ايجاد توهم است. اما خب ويژگي سادهدلي همين است كه تا متوجه شويم اين سالدات نيست و فقط اداي سالدات را در ميآورد، زمان خواهد برد، هرچند ممكن است براي بعضي سادهدلان، اين زمان طولانيتر باشد يا حتي دوست نداشته باشند كه اين زمان به پايان برسد، درست مانند بخش قابلتوجهي از نخبگان و تحصيلكردگان خودمان كه هنوز گمان ميكنند جهان، جهان قرن نوزدهم است و غرب، مالك مطلقالعنان، كه هر كار كه بخواهد، ميتواند انجام دهد و ما همچون موجوداتي ناتوان كه جز اطاعت، كاري نميتوانيم بكنيم، بايد گوش به فرمان باشيم. مثلا نميدانم فيلم سخنان آن سياستمدار عزيز كه من به شخصه بسيار دوستش دارم را ديدهايد كه گويا چند سال پيش گفته بود «اگر امريكا تصميم به جنگ با ايران بگيرد، داراي چنان تجهيزاتي است كه در لحظه ميتواند همه توان نظامي ما را قفل كند، طوري كه نتوانيم هيچكاري بكنيم» درست شبيه فيلمهاي هاليوودي و باليوودي و ديديم كه جنگ هم شد و امريكا-اسراييل، با همه توان نظامي كه دارند و چندين و چند برابر توان ما است، از همه ابزارهايشان استفاده كردند، ولي آن داستان هاليوودي-باليوودي جناب سياستمدار، نه تنها رخ نداد كه معلوم شد فعلا با آن تصاوير هاليوودي فاصله داريم و فعلا طرف مقابل است كه در سيستم دفاعي خودش مانده، كه بگذريم.
ولي خب در ذهن بسياري از ما، همچنان غرب و در راس آن امريكا، معناي همه آن تصوير بزرگ پيشرفت در همه حوزههاست و اين تصور عاميانه كه مثلا براي نمونه، اتومبيل يعني اتومبيل امريكايي، هرچند ديگر خود امريكاييها، خريدار اتومبيل امريكايي نباشند و در خبر آمده باشد كه حتي كانادا، سخن از رويكرد به چين ميكند. گفتم چين؛ هيچ دقت كردهايد كه از يك نفر اگر بپرسيد نام پنج شخصيت چيني (در هر حوزهاي كه ميخواهد باشد) نام ببر، شايد و فقط شايد بتواند از «شيجينپينگ» نام ببرد و حتي يك نفر ديگر را نشناسد. پيشنهاد ميكنم اين سوال را از هركس كه ميخواهيد بپرسيد، تقريبا بهطور مطلق همين است. اما شخصيت امريكايي؟ از هركس كه بپرسيد، برايتان اسم رديف ميكند، از سياست و ورزش و فرهنگ و هنر و همهچيز و چرا؟ چون رسانه با ذهن ما چنين كرده. و آنوقت نه تنها مردم عادي و نه تنها تحصيلكردگان، بلكه در بالاترين سطوح، در جهاني كه حداقل ۲۰سال است اقتصاد چين دارد همه را ميبلعد، وقتي نوبل اقتصاد ميدهند، در تمام اين مدت، حتي يك چيني برنده نوبل اقتصاد نشده و آن وقت غرب كه به سرعت دارد بازي اقتصاد را به چين ميبازد، هر سال جايزه نوبل اقتصاد را ميبرد. خب طبيعي است كه در چنين پروپاگاندايي، متوجه نشويم كه اين كلاه ديگر پشمي ندارد، حتي اگر در همين جنگ، كه تقريبا همه مطمئن بودند ايران شكست ميخورد و تئوري «روح امپراتوري» را مسخره ميكردند و هنوز هم مسخره ميكنند، با اينكه ديدهاند آن كلاه ديگر پشمي ندارد، باز هم در تحليلهايشان از اين سالدات ميترسند.
چرا راه دور برويم، قرار است در چين، ديداري بين شيجينپينگ، پوتين و ترامپ برگزار شود و فضاي مجازي و رسانههاي خودمان پر شده از نظرات تحليلگران وطني و تصاوير دستكاري شده با هوش مصنوعي، كه اين ديدار را شبيه كنفرانس يالتا براي تقسيم جهان، پس از جنگ جهاني دوم تصوير كردهاند.
در پيمان يالتا، روزولت و چرچيل و استالين در قامت سه پيروز اصلي جنگ جهاني دوم كنار هم نشستند اما الان چه؟ پوتين كه همپيمان ماست، ولي هنوز درگير جنگ اوكراين است و با آنكه بوي الرحمن زلنسكي به مشام ميرسد، ولي هنوز تا نتيجه قطعي راه مانده.
ترامپ هم كه بعد از شكست فاجعهبار براي حزبش در انتخابات مجلسين امريكا و ماندن در باتلاق جنگ با ايران كه نه راه پس دارد و نه راه پيش، در هيات يك بازنده كه حتي نظام سرمايهداري هم ديگر حاضر نيست روي او قمار كند، به چين ميرود، ميماند رييسجمهور چين كه چه نيازي دارد چيزي را با اين دو تقسيم كند؟ شايد به همين جهت است كه هيچ دستور كاري براي اين نشست اعلام نشده و اصلا چه دستورالعملي اعلام شود؟ مگر براي گفتوگو با يك بازنده همچون ترامپ، نياز به دستورالعمل است؟
آنچه در حال رخ دادن است، آمادهسازي براي «دوران پساترامپ» است. دوراني كه از ۱۳ آبان و اعلام شكست تاريخي او و حزب جمهوريخواه آغاز شد. برعكس تصور اغلب صاحبنظران داخلي، ترامپ ديگر فرد اول امريكا نيست يا حتي آن اصطلاح «اردك لنگ» كه به رييسجمهور امريكا در دو سال پايان قدرتش ميدهند. اگر هم قرار باشد با كسي در مورد آينده جهان گفتوگو شود، قطعا آن فرد، آدم شكستخوردهاي همچون ترامپ نيست و حتما تا زماني كه معلوم شود امريكا چگونه خواهد توانست خود را از اين ورطهاي كه ترامپ باعثش شده بيرون بياورد، تصميمگيري براي آينده جهان، فعلا مقدور نيست.
ترامپ به چين ميرود ولي كلاهش پشم ندارد، دنيا اين را متوجه شده، ولي انگار تحليلگران داخلي ما هنوز متوجه نشدهاند كه با انتخابات امريكا، چه بلايي بر سر ترامپ و حزبش آمده؟ انتخاباتي كه بلافاصله، جيديونس دليل شكست در آن را، جنگ با ايران اعلام كرد. چين كه به جاي خود، نظام سرمايهداري هم اگر الان بخواهد يا به واقع بتواند درباره آينده جهان با چين وارد مذاكره شود، مذاكرهكنندهاش ترامپ نخواهد بود. يك شكستخورده، در هر مذاكرهاي كه وارد شود، براي اعلام تسليم است كه وارد ميشود و امروز، اين سالدات با كلاه بيپشم، ديگر كسي را نميترساند، حتي اگر اسم رييسجمهور امريكا را يدك بكشد.