بحران جانشيني در اسراييل
تلاشها براي تشكيل كابينه جديد اسراييل درحالي وارد مرحله حساسي شده كه گادي آيزنكوت، رهبر حزب «ياشار»، از ۸ نوامبر مامور تشكيل كابينه شده و براساس قانون ۲۸ روز براي دستيابي به توافق فرصت دارد؛ مهلتي كه رييسجمهور اسراييل ميتواند آن را ۱۴ روز ديگر تمديد كند. با نزديك شدن نخستين ضربالاجل مذاكرات در ۶ دسامبر، رقابت ميان اردوگاه بنيامين نتانياهو و ائتلاف مخالفان براي جلب حمايت احزاب و دستيابي به اكثريت پارلماني شدت گرفته است. آيزنكوت سه مسير را براي تشكيل كابينه دنبال ميكند؛ مذاكره با احزاب فوقارتدوكس درباره قانون سربازي، تشكيل كابينه وحدت با مشاركت ليكود و درنهايت تشكيل كابينه اضطراري. در تازهترين تحولات، نتانياهو مجموعهاي از شروط را براي تشكيل كابينه وحدت مطرح كرده كه از حفظ نخستوزيري انحصاري او در تمام دوره چهار ساله كابينه آينده تا مخالفت با تشكيل كميته رسمي تحقيق درباره حمله هفتم اكتبر و حمايت از هرگونه رويارويي نظامي با ايران را در بر ميگيرد. در همين چارچوب، روزنامه يديعوت آحارونوت از بررسي پيشنهادي در محافل سياسي دو اردوگاه خبر داده كه براساس آن، نتانياهو دو سال نخست كابينه آينده را در مقام نخستوزير سپري كند و سپس در سال ۲۰۲۸ به رياستجمهوري اسراييل برسد. به ادعاي برخي ناظران هدف از اين پيشنهاد، ايجاد تضميني براي كنارهگيري او از نخستوزيري در زمان اجراي توافق چرخشي و برطرف كردن نگراني مخالفان درباره تكرار تجربه توافق پيشين با بني گانتز عنوان شده است. براساس اين ايده، با اصلاح قانون انتخابات رياستجمهوري، امكان انتخاب زودهنگام جانشين اسحاق هرتزوگ فراهم ميشود تا نتانياهو پيش از واگذاري نخستوزيري از جايگاه سياسي آينده خود اطمينان پيدا كند. با اين حال، هنوز توافقي درباره اين پيشنهاد حاصل نشده و موافقت دوطرف با آن نيز روشن نيست. اين تحولات در شرايطي رخ ميدهد كه مذاكرات نمايندگان ليكود و حزب «ياشار» با تنش همراه بوده است. نمايندگان نتانياهو در يكي از نشستها سندي شامل ۱۰ شرط ارايه كردند كه علاوه بر حفظ نخستوزيري او در تمام دوره كابينه، بر حضور همه متحدانش ازجمله ايتامار بنگوير در كابينه، ادامه قوانين تغيير نظام قضايي، تصويب طرح معافيت سربازي فوقارتدوكسها و مخالفت با تشكيل كشور فلسطين تاكيد دارد. در اين سند همچنين از احزاب مخالف خواسته شده از هرگونه رويارويي نظامي كه نتانياهو عليه ايران آغاز كند، حمايت كنند. نمايندگان آيزنكوت اين شروط را نشانه نبود اراده واقعي در ليكود براي تشكيل كابينه وحدت دانستهاند. نتانياهو نيز با برجسته كردن شرايط امنيتي اسراييل، تشكيل كابينه وحدت را ضرورتي ملي و فراتر از اختلافات حزبي معرفي كرده است. او پس از ديدار با نفتالي بنت، آويگدور ليبرمن و آيزنكوت، مدعي شد اسراييل در نقطه عطفي تاريخي قرار دارد و هشدارهاي امنيتي مطرحشده بازتاب واقعيتهاي موجود است. نخستوزير اسراييل در عين حال با حمله به احتمال تشكيل كابينهاي متكي بر آراي احزاب عرب، نمايندگان اين جريانها را به چالش كشيد و چنين كابينهاي را غيرقابلقبول خواند. با اين حال، مانع تشكيل كابينه آينده تنها مخالفت نتانياهو با كنارهگيري از قدرت نيست؛ شكافهاي دروني اردوگاه مخالفان نيز ميتواند تلاش آيزنكوت را با دشواري روبهرو كند.
ائتلافي با اكثريت بالقوه، اما بدون توافق سياسي
براساس گزارش الجزيره، احزاب مخالف نتانياهو و ائتلاف راستگراي او در مجموع ۶۷ كرسي از ۱۲۰ كرسي كنست را دراختيار دارند، اما چهار حزب يهودي حاضر در اردوگاه آيزنكوت تنها ۴۸ كرسي دارند و براي رسيدن به اكثريت به ۱۳ كرسي ديگر نيازمندند. در اين ميان، احزاب عربمحور «فهرست مشترك» و «رعم» با مجموع ۱۹ كرسي ميتوانند معادله تشكيل كابينه را تغيير دهند. اهميت اين وضعيت باتوجه به مشاركت بيسابقه شهروندان عرب اسراييل در انتخابات اكتبر بيشتر ميشود. فهرست مشترك ۱۱ كرسي و حزب رعم هشت كرسي به دست آوردند؛ نتيجهاي كه اين جريانها را به بازيگراني تعيينكننده در رقابت بر سر آينده سياسي اسراييل تبديل كرد. نقش آنها در تحولات پارلماني اخير نيز آشكار شده، به طوري كه حمايتشان در رايگيري ۱۷ نوامبر براي جايگزيني رييس كنست از حزب ليكود با نامزدي از اردوگاه آيزنكوت، نقشي كليدي دارد. به واقع، آيزنكوت براي كنار زدن نتانياهو به حمايت پارلماني احزاب عرب نياز دارد، اما بخشي از متحدانش حاضر به همكاري با اين احزاب نيستند. آويگدور ليبرمن، رهبر حزب «اسراييل خانه ما»، صراحتا با تشكيل كابينهاي كه به آراي نمايندگان عرب وابسته باشد، مخالفت كرده است. نفتالي بنت نيز موضعي محتاطانه دارد و پس از ديداري اعلام نشده با نتانياهو، ضرورت بررسي امكان تشكيل كابينه وحدت با نخستوزير فعلي را مطرح كرده؛ اقدامي كه ازسوي برخي چهرههاي ائتلاف آيزنكوت تلاشي براي تضعيف انسجام مخالفان ارزيابي شد. همزمان، نشريه فارين پالسي اختلافات اين ائتلاف را فراتر از مساله همكاري با احزاب عرب ميداند و به قانون سربازي و معافيت مردان فوقارتدوكس اشاره ميكند. آيزنكوت پيشتر از امكان درنظر گرفتن معافيتهاي محدود براي اين گروه سخن گفته بود؛ پيشنهادي كه با مخالفت بنت و ليبرمن روبهرو شد. ليبرمن كه پايان دادن به معافيت عملي حريديها از خدمت سربازي را از وعدههاي اصلي خود قرار داده، اكنون براي جلب حمايت احتمالي احزاب فوقارتدوكس با دوراهي سياسي روبهرو است، چراكه مصالحه با اين احزاب ميتواند به تضعيف يكي از مهمترين شعارهاي انتخاباتي او منجر شود.
معادلهاي كه بدون اعراب حل نميشود
نشريه فارن افرز نيز در يادداشتي به نقش فزاينده شهروندان فلسطيني اسراييل در معادلات سياسي اين رژيم پرداخته است. «ايمن عوده» رهبر پيشين فهرست مشترك، در اين مقاله افزايش مشاركت سياسي شهروندان عرب را نتيجه مجموعهاي از تحولات، ازجمله جنگ غزه، افزايش خصومت و نژادپرستي عليه اين شهروندان و تشديد بحران جرم و جنايت در جوامع عرب ميداند. به اعتقاد او، اين عوامل بخش بزرگتري از اين جامعه را به اهميت حضور در انتخابات و استفاده از ظرفيت سياسي خود آگاه كرده است. نكته محوري تحليل عوده اين است كه طرد سياسي شهروندان عرب را نميتوان صرفا به سياستهاي نتانياهو و جريان راست افراطي محدود كرد. به باور او، احزاب ميانهرو و چپگراي صهيونيستي نيز با فاصله گرفتن از رايدهندگان عرب و ناديده گرفتن مطالبات آنها در تداوم اين وضعيت نقش داشتهاند. از اين منظر، افزايش كرسيهاي احزاب عرب در كنست صرفا يك دستاورد انتخاباتي نيست، بلكه نشاندهنده افزايش ظرفيت اين اقليت براي تاثيرگذاري بر تصميمات سياسي است. با اين حال، تحقق اين ظرفيت به اراده سياسي دوطرف وابسته است. آيزنكوت تاكنون نشانههاي محدودي از آمادگي براي همكاري گسترده با احزاب عرب نشان داده و برخي متحدانش نيز چنين مسيري را خط قرمز خود ميدانند. ازسوي ديگر، احزاب عرب نيز نميتوانند صرفا با هدف كنار زدن نتانياهو و بدون دريافت تضمينهاي سياسي و توجه به مطالبات مشخص خود از يك كابينه احتمالي حمايت كنند.
نتانياهو از اختلافات مخالفان بهره ميبرد
به گزارش الجزيره، نتانياهو ميداند كه اختلافات دروني ائتلاف مخالفان ميتواند بر روند تشكيل كابينه اثر بگذارد. ديدار او با بنت و طرح شروطي كه حفظ موقعيت سياسياش را تضمين ميكند، نشان ميدهد كه نخستوزير اسراييل علاوه بر دفاع از كابينه كنوني، در پي استفاده از شكافهاي اردوگاه مقابل براي پيشبرد ائتلافسازي است. تجربه توافق با بني گانتز در سال ۲۰۲۰ كه درنهايت به تداوم حضور نتانياهو در قدرت انجاميد نيز بر بياعتمادي شركاي احتمالي او افزوده است. با اين همه به نظر ميرسد مساله پيش روي سياست اسراييل فراتر از جابهجايي يك نخستوزير است. حتي در صورت كنار رفتن نتانياهو، اختلاف بر سر جايگاه احزاب عرب، قانون سربازي، سياستهاي نظامي و مساله فلسطين همچنان ميتواند بر ثبات كابينه آينده اثر بگذارد.
از اين رو، ائتلافي كه صرفا بر مخالفت با نتانياهو شكل گرفته باشد، براي اداره كابينه جديد با چالش توافق
بر سر اين مسائل روبهرو خواهد بود.