«اعتماد» گزارش ميدهد
شب توفاني خليجفارس
تحولات نظامي در خليجفارس و تنگه هرمز درحالي بار ديگر شدت گرفته كه همچنان تلاشهاي ديپلماتيك براي ازسرگيري مذاكرات ايران و امريكا ادامه دارد؛ وضعيتي كه از يكسو با حملات موشكي گزارششده ازسوي ايران به مواضع نظامي امريكا در بحرين و تحركات نظامي در تنگه هرمز همراه شده و ازسوي ديگر، با رفتوآمد ميانجيها و رايزنيهاي منطقهاي براي جلوگيري از گسترش درگيري دنبال ميشود. در تازهترين تحولات ميداني، روابط عمومي سپاه پاسداران از هدف قرار گرفتن دو رادار پدافندي پاتريوت امريكا در پايگاههاي «الرفاع» و «عوالي» بحرين خبر داد. براساس بيانيه سپاه، اين حمله در واكنش به تداوم تجاوز و نقض حريم هوايي ايران و با استفاده از موشك و پهپاد انجام شده است. همزمان ارتش جمهوري اسلامي ايران از وارد كردن آسيب به جنگنده F-16 امريكايي و لغو ماموريت آن با شليك سامانههاي بومي نيروي پدافند هوايي، خبر داد. روابط عمومي ارتش نيز در همين رابطه اعلام كرد: شامگاه جمعه، سامانههاي بومي نيروي پدافند هوايي ارتش مستقر در جنوب كشور، تحت كنترل شبكه يكپارچه پدافند هوايي كشور، موفق به كشف و شناسايي يك فروند جنگنده F-16 امريكايي بر فراز خليج فارس شدند. براساس اين بيانيه در جريان اين عمليات، سامانههاي پدافندي پس از رهگيري F-16 امريكايي، اقدام به شليك موشك به سمت آن كردند كه در پي انفجار موشك در مجاورت اين هواگرد، جنگنده امريكايي متجاوز دچار آسيب شده و خلبان آن ناچار به لغو ماموريت و فرود اضطراري در يكي از نزديكترين فرودگاههاي منطقه شد. پيش از اين نيز اخباري از حمله به پايگاههاي شيخ عيسي و الجفير امريكا در بحرين منتشر شده بود. همزمان، تلويزيون رسمي بحرين مدعي مقابله پدافند هوايي اين كشور با حملات ايران شد و منابع رسانهاي از به صدا درآمدن آژيرهاي هشدار در مناطق مختلف اين كشور خبر دادند. صداوسيما نيز از اصابت پهپاد به پايگاه هوايي «صخير» بحرين گزارش داد. در همين چارچوب، يك مقام نظامي مطلع در امور جنوب كشور و تنگه هرمز به صداوسيما اعلام كرد كه شديدترين سطح تقابل نظامي ايران در عمق تنگه هرمز طي شنبهشب (۳۰ آبان) ثبت شده است. به گفته او، طرح عبور نفتكشهاي خارجي با پشتيباني هوايي و دريايي امريكا شكست خورده و سناريوهاي سنتكام براي اخلال در نظام كنترلي تنگه هرمز خنثي شده است. اين مقام همچنين خبر داد كه استقرار واحدهاي گسترده رصد دريايي و هوايي، توازن راهبردي را به نفع ايران تغيير داده است. همزمان، گزارش منابع اطلاعات متنباز درباره اعلام وضعيت اضطراري يك جنگنده F-35 امريكا بر فراز تنگه هرمز و مخابره كد ۷۷۰۰ ازسوي اين هواپيما نيز به ديگر تحولات نظامي منطقه اضافه شده است. براساس اين گزارش، جنگنده در حال بازگشت به امارات بوده، هر چند علت اعلام وضعيت اضطراري آن مشخص نشده است.
ديپلماسي در سايه تنشهاي نظامي
در چنين شرايطي، تلاشهاي ميانجيگرانه براي ازسرگيري مذاكرات تهران و واشنگتن ادامه دارد. يك منبع آگاه به «اكسيوس» خبر داده است كه «علي الذوادي»، فرستاده قطر، براي گفتوگو با مقامهاي ايراني درباره تلاشها براي ازسرگيري مذاكرات به تهران سفر كرده است؛ سفري كه پيشتر كاظم غريبآبادي، معاون وزير امور خارجه نيز به آن اشاره كرده بود. همزمان سيدعباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان با تاييد رفتوآمد ميانجيها ميان تهران و واشنگتن، اين سفر را موضوعي عادي توصيف كرد و گفت واسطهها بهطور مستمر در حال انتقال ايدهها و پيشنهادها هستند. او در عين حال تاكيد كرد كه تا زمان اجراي خواستههاي ايران، موضوع بازگشايي تنگه هرمز مطرح نخواهد بود و تهران همانطور كه آماده دفاع از خود است، آمادگي گفتوگو را نيز دارد. عراقچي همچنين محاصره دريايي ايران را كاملا غيرقانوني خواند و ابراز اميدواري كرد كه رفع آن از مسيري عقلايي انجام شود. او از ادامه رايزنيهاي نزديك تهران و مسقط نيز خبر داد و گفت آخرين دور مشورتهاي سياسي دو كشور طي روزهاي اخير با ديدار سلطان عمان و وزير خارجه اين كشور برگزار شده است. غريبآبادي نيز با تاكيد بر باز بودن پنجره ديپلماسي تصريح كرد كه ايران تنها به توافقي خواهد پيوست كه منافع ملي و مطالباتش را تامين كند. به گفته او، تهران براي جلب رضايت طرف مقابل حاضر به واگذاري امتيازاتي كه به معناي تسليم در برابر خواستههاي امريكا باشد، نخواهد شد و همزمان براي هر سناريوي احتمالي آمادگي كامل دارد. باوجود اين تحركات، اختلافات دوطرف همچنان پابرجاست. العربيه به نقل از يك منبع ارشد گزارش داده كه مذاكرات غيرمستقيم ايران و امريكا باوجود تماسهاي فشرده ميانجيها پيشرفتي نداشته و سرنوشت اورانيوم غنيشده همچنان اصليترين گره مذاكرات است. براساس اين گزارش، واشنگتن خواهان از بين بردن ذخاير اورانيوم غنيشده ايران و دريافت تضمين كتبي درباره عدم ازسرگيري غنيسازي است، درحالي كه تهران با انتقال اين ذخاير به خارج از كشور مخالفت ميكند.
هشدار درباره بازگشت جنگ
همزمان با انتشار گزارشهايي درباره بنبست در مذاكرات، گزارش كانال ۱۳ اسراييل از تصويب طرحهاي نظامي مشترك ارتش اين رژيم و سنتكام براي آمادگي در برابر احتمال رويارويي با ايران حكايت دارد. يك افسر ارشد اسراييلي گفته است تلآويو در انتظار تصميم ترامپ براي حمله به ايران است. در همين حال، «دنيس سيترونوويچ»، رييس سابق ميز ايران در سازمان اطلاعات نظامي اسراييل، با اشاره به تحولات بحرين و تنگه هرمز هشدار داده كه دوطرف ممكن است بدون آنكه خواهان جنگي ديگر باشند، تصور كنند قادر به كنترل روند تشديد تنشها هستند؛ تصوري كه ميتواند به خطاي محاسباتي و درگيري گسترده منجر شود. او معتقد است محاصره دريايي امريكا، با وجود موفقيت احتمالي در سطح نظامي، تاكنون نتوانسته تهران را به تغيير سياست يا پذيرش خواستههاي واشنگتن وادار كند و از اين منظر، در تحقق هدف راهبردي خود ناكام مانده است. سيترونوويچ سه مسير را پيش روي واشنگتن قرار داده است؛ دستيابي به توافق سياسي با ايران، لغو يا تعديل محاصره بدون توافق يا پذيرش خطر رويارويي نظامي گستردهتر. به اعتقاد او، ادامه وضع موجود نميتواند راهكاري پايدار باشد؛ بهويژه آنكه اگر ايران بتواند نفتكشهاي خود را از تنگه هرمز عبور دهد، امريكا با تصميم دشواري روبهرو خواهد شد. او همچنين هشدار داده است كه افزايش تنشها و احتمال برخورد مستقيم در تنگه هرمز، خطر محاسبه اشتباه و گسترش ناخواسته جنگ را افزايش ميدهد. از نگاه اين تحليلگر، آغاز به كار كنگره جديد امريكا در ژانويه نيز ممكن است تامين مالي حضور نظامي پرهزينه اين كشور و عمليات نظامي تازه را دشوارتر كند. در امريكا نيز اختلاف بر سر ضرورت جنگ با ايران ادامه دارد. «جيدي ونس»، معاون رييسجمهور امريكا، در نشست خبري كاخ سفيد از تاييد مستقيم ادعاي ترامپ مبني بر نزديك بودن ايران به ساخت سلاح هستهاي در زمان آغاز جنگ خودداري كرد. اين درحالي است كه ونس پيشتر پس از انتخابات مياندورهاي امريكا، جنگ را دليل شكست جمهوريخواهان دانسته بود. او اكنون با تاكيد بر اينكه وظيفهاش حمايت از رييسجمهور است، از زير سوال بردن تصميم ترامپ خودداري كرده، اما ضرورت آغاز جنگ را نيز صريحا تاييد نكرده است. اين موضعگيري در شرايطي مطرح ميشود كه گزارش گاردين به اظهارات پيشين «تولسي گبرد»، مدير وقت اطلاعات ملي امريكا، اشاره دارد كه در مارس ۲۰۲۵ گفته بود ارزيابي جامعه اطلاعاتي اين كشور نشان نميدهد ايران در حال ساخت سلاح هستهاي باشد.
سناريوي «پنير سوييسي»
در همين حال، «تريتا پارسي»، تحليلگر مسائل بينالملل، با انتشار يادداشتي در نشريه فارن پاليسي احتمال داده است كه ترامپ نه به جنگ بازگردد و نه به توافقي رسمي تن بدهد، بلكه با كاهش تدريجي اجراي محاصره و تحريمها، بدون اعلام رسمي عقبنشيني، از بحران فاصله بگيرد. به اعتقاد او، تغيير تركيب كنگره امريكا، وضعيت سياسي نتانياهو و محدوديتهاي داخلي دولت ترامپ ميتواند قدرت مانور واشنگتن را براي آغاز جنگي ديگر كاهش دهد. پارسي اين وضعيت را سناريوي «پنير سوييسي» توصيف كرده است؛ شرايطي كه در آن تحريمها در ظاهر پابرجا ميمانند، اما اجراي آنها به تدريج سست ميشود و تجارت كشورهاي آسيايي و خاورميانهاي با ايران افزايش مييابد. اين تحليلگر معتقد است چنين سناريويي ميتواند ترامپ را از پذيرش توافقي كه به منزله اعتراف به شكست جنگ تلقي شود، دور نگه دارد؛ هر چند به معناي حل و فصل اختلافات تهران و واشنگتن نخواهد بود. در همين راستا، وزيران خارجه پاكستان و تركيه نيز بر ضرورت دستيابي به توافق تاكيد كردهاند. اسحاق دار، وزير خارجه پاكستان، با اشاره به اينكه جامعه بينالمللي نميتواند ادامه جنگ در خاورميانه را براي مدت طولاني تحمل كند، نسبت به توافق ميان تهران و واشنگتن ابراز خوشبيني كرد. هاكان فيدان، وزير خارجه تركيه نيز توافق دو كشور را نه تنها براي حل مسائل تنگه هرمز، بلكه براي كاهش بحران مالي جهاني مهم دانست و از ادامه تلاشهاي آنكارا براي پيشبرد ديپلماسي خبر داد. مجموع اين تحولات نشان ميدهد كه در شرايط فعلي، نه مسير نظامي به نقطه پايان رسيده و نه ديپلماسي توانسته گرههاي اصلي اختلافات را باز كند. تهران همچنان رفع محاصره و تامين مطالبات خود را پيششرط هرگونه تفاهم ميداند و واشنگتن نيز بر شروط هستهاي خود اصرار دارد. در اين ميان، افزايش تحركات نظامي در خليجفارس و تنگه هرمز، همزمان با تلاش ميانجيها براي جلوگيري از تشديد بحران، منطقه را در وضعيتي شكننده قرار داده است.