بازار خودرو همچنان با شكاف قابلتوجه ميان قيمت كارخانه و نرخ فروش در بازار آزاد مواجه است. فاصلهاي كه خريد خودرو از نمايندگي را بيش از گذشته به فرصتي براي كسب سود با فروش آن در بازار آزاد تبديل كرده است. در ماههاي اخير قيمت برخي خودروها در بازار آزاد با اختلاف چند صد ميليون تا بيش از يك ميليارد تومان نسبت به نرخ كارخانه معامله ميشود. در حالي که مصرفكنندگان براي دسترسي به خودرو با قيمت رسمي با محدوديتهايي مانند؛ شرايط ثبتنام، زمان تحويل و ظرفيت عرضه روبرو هستند. اين فاصله قيمتي نهتنها زمينه شكلگيري تقاضاي سرمايهاي و واسطهگري در بازار خودرو را بيش گذشته افزايش داده، بلكه نشان ميدهد سياست قيمتگذاري و شيوه عرضه خودروسازان همچنان نتوانسته است تعادل پايداري ميان قيمت توليد و قدرت خريد مصرفكننده ايجاد كند. از نگاه تحليلگران، كاهش عرضه خودرو در بازار، همزمان با افت توليد خودروسازان و توقف واردات در ماههاي گذشته، فاصله قيمت كارخانه و بازار را بيش از پيش افزايش داده است. اين وضعيت هم تا زماني كه عرضه خودرو به شرايط عادي بازنگردد، همچنان ادامه خواهد داشت. در اين ميان، اگرچه افزايش قيمتها از يك سو بازار را با التهاب مواجه كرده، اما از سوي ديگر بالا رفتن قيمت خودرو و كاهش قدرت خريد خانوارها، به ركود معاملات دامن زده است.
چانهزني براي خريد نقدي
بازار خودرو در شرايطي با قيمتهاي بالا و معاملات محتاطانه مواجه است كه حتي خريداران نقدي نيز براي انتخاب خودرو و رسيدن به قيمت مناسب ناچار به بررسي مداوم گزينههای مورد نظر و مقايسه آنها هستند. در بازار خودرو، قيمتهاي درجشده در آگهيهاي فروش لزوما با قيمت واقعي معامله همخواني ندارد. بررسي آگهيهاي فروش محصولي مانند؛ سورن پلاس نشان ميدهد بخشي از قيمتگذاريها بر اساس نرخهاي لحظهاي سايتهاي اعلام قيمت خودرو انجام ميشود؛ نرخهايي كه گاهي در فاصله چند ساعت تغيير ميكنند و حتي فروشندگان نيز مبناي مشخصي براي تعيين قيمت قطعي خود ندارند.
در تماس با يكي از فروشندگان خودرو در محله فاطمي تهران، وضعيت قيمتگذاري و شرايط فروش خودروهاي داخلي را مورد بررسي قرار داديم.
اين فروشنده در پاسخ به پرسشي درباره قيمت يك دستگاه سورن پلاس كه آگهي آن در يكی از سايتهاي فروش خودرو منتشر شده، توضيح ميدهد: براي اين خودرو يك قيمت پايه در آگهي درج شده است، اما مبلغ نهايي به استعلام روز بستگي دارد. اگر خريدار قصد خريد نقدي داشته باشد، امكان بررسي شرايط و اعلام قيمت دقيقتر وجود دارد. البته هزينههايي مانند؛ ماليات نقلوانتقال نيز بايد در محاسبات خريد لحاظ شود و قيمت نهايي بدون در نظر گرفتن اين هزينهها اعلام ميشود. اين فروشنده در ادامه و در پاسخ به پرسشي درباره خودروهاي ديگري كه در محدوده قيمتي سورن پلاس قرار دارند، به محصولاتي مانند؛ رانا، تارا و پژو ۲۰۷ اشاره ميكند و ادامه ميدهد: تارا دندهاي در محدوده قيمتي سه ميليارد و ۳۰۰ ميليون تومان قرار دارد و از نظر مشخصات فني و امكانات ميتواند يكي از گزينههاي جايگزين سورن پلاس باشد. او درباره تفاوت اين خودروها ميگويد: موتور برخي از محصولات ايرانخودرو از نظر خانواده و مشخصات فني به يكديگر نزديك است، اما انتخاب ميان آنها به اولويت خريدار بستگي دارد. براي مثال، اگر خريدار به دنبال پرداخت نقدي و جلوگيري از تحميل هزينههاي بيشتر باشد، ميتواند سراغ گزينههايي مانند؛ رانا برود. در مقابل، اگر امكانات و سطح تجهيزات خودرو اهميت بيشتري داشته باشد، پژو ۲۰۷ نيز در فهرست انتخابها قرار ميگيرد. اين فروشنده خودرو قيمت پژو ۲۰۷ را بسته به مدل و مشخصات در محدوده سه ميليارد و ۶۰۰ ميليون تومان عنوان ميكند و درباره برخي تيپهاي ديگر نيز ارقام متفاوتي را مطرح ميكند. او در پاسخ به پرسشي درباره مصرف سوخت و تفاوت موتور خودروها توضيح ميدهد: اختلاف مصرف سوخت ميان اين محصولات چندان چشمگير نيست و مشخصات موتور نيز بايد در كنار ساير ويژگيهاي خودرو بررسي شود.
افزايش دوباره قيمت خودرو
فروشنده ديگري در محله صادقيه با بيان اينكه قيمت محصولات ايرانخودرو و سايپا طي دو- سه روز گذشته افزايش پيدا كرده است، قيمت سورن را سه ميليارد و ۲۰۰ ميليون تومان اعلام ميكند و ميگويد: قيمتها از روز گذشته تاكنون مقداري افزايش پيدا كرده و بازار دوباره با رشد نرخها مواجه شده است. حتي صحبتهايي درباره افزايش مجدد قيمت خودروها مطرح ميشود، هرچند هنوز مشخص نيست اين افزايش چه زماني و با چه ميزاني اعمال خواهد شد. او در پاسخ به پرسشي درباره گزينههاي جايگزين سورن پلاس در محدوده قيمتي سه ميليارد تومان توضيح ميدهد: با اين ميزان بودجه ميتوان سراغ برخي محصولات ديگر رفت. براي مثال، شاهين در نسخه دندهاي گزينهاي در محدوده دو ميليارد تومان است و نسخه اتوماتيك آن حدود سه ميليارد و ۲۰۰ ميليون تومان قيمت دارد. همچنين دنا پلاس ششدنده و تارا نيز در محدوده سه ميليارد و ۱۵۰ تا سه ميليارد و ۲۰۰ ميليون تومان عرضه ميشوند. اين فروشنده در ادامه به محصولات ديگري مانند؛ كيامسي ايگل اشاره ميكند و قيمت آن را حدود سه ميليارد و ۲۵۰ ميليون تومان اعلام ميكند و ميافزايد: در روزهاي اخير افزايش قيمت تنها به يك خودروساز محدود نمانده و محصولات ايرانخودرو و سايپا هر دو با رشد قيمت مواجه شدهاند. او درباره علت افزايش قيمتها نيز نوسانات نرخ ارز را يكي از عوامل موثر ميداند و ميگويد: طي دو تا سه روز گذشته قيمت محصولات هر دو شركت افزايش پيدا كرده است و به نظر ميرسد بالا رفتن نرخ دلار در اين روند بيتأثير نبوده است.
خريداران ميان مصرفكننده و دلال سردرگماند
در تماس با يكي ديكر از آگهيدهندگان خودرو، او در پرسش به قطعي بودن قيمت خودرو اعلام ميكند: قيمت خودرو را بر اساس نرخهاي رايج بازار و مرجعهايي كه در سايت ايران جيب اعلام قيمت و منتشر ميشوند، تعيين ميكند. با اين حال، او تأكيد ميكند از تغييرات احتمالي قيمت در روزهاي آينده اطلاعي ندارد. او با اشاره به برخي قيمتهاي خودروهاي وارداتي نيز به «اعتماد» ميگويد: قيمت نيسان پاترول ۲۰۲۶ در محدوده ۶۲ ميليارد و ۱۰۰ ميليون تومان، تويوتا لندكروزر ۲۰۲۶ حدود ۶۸ ميليارد و ۳۰۰ ميليون تومان، لكسوس ۲۰۲۶ حدود ۶۱ ميليارد تومان، هيونداي آزارا حدود ۳۵ ميليارد تومان، كيا ۲۰۲۶ حدود ۲۱ ميليارد و ۸۰۰ ميليون تومان، اسپورتچ ۲۰۲۶ حدود ۱۹ ميليارد و ۶۰۰ ميليون تومان، هيونداي سوناتا ۲۰۲۶ حدود ۱۵ ميليارد و ۸۰۰ ميليون تومان و تويوتا كرولا كراس ۲۰۲۶ به قيمت ۱۰ ميليارد و ۶۰۰ ميليون تومان به فروش ميرسد.
اين اظهارات نشان ميدهد نوسان نرخ ارز همچنان به يكي از عوامل اثرگذار بر انتظارات قيمتي فروشندگان تبديل شده و خريداران نيز در فضايي از بيثباتي قيمتها، براي نهايي كردن معاملات با احتياط بيشتري عمل ميكنند.
توليد خودرو نصف شد
حسين رحيمينژاد، كارشناس بازار خودرو، در مورد شرايط بازار به «اعتماد» ميگويد: يكي از مهمترين دلايل فاصله قيمت كارخانه تا بازار، كاهش عرضه خودرو است. توليد خودروسازان در شش ماهه نخست امسال تقريبا به نصف مدت مشابه سال گذشته رسيده است. طبيعي است كه باتوجه به شرايط جنگي، محدوديتهاي موجود و تغيير اولويتهاي دولت در تامين نيازهاي كشور، توليد خودرو نيز با افت مواجه شود. اين كاهش توليد بهطور مستقيم بر ميزان عرضه در بازار اثر ميگذارد و زمينه افزايش قيمتها را فراهم ميكند.
او ادامه ميدهد: در شرايطي كه توليد كاهش پيدا كرده و واردات خودرو نيز از زمان آغاز جنگ عملا متوقف شده است و تنها خودروهايي كه از قبل وارد گمركات شده در حال ترخيص هستند، نميتوان انتظار داشت فاصله قيمت كارخانه و بازار به سرعت كاهش يابد. وقتي عرضه جديدي به بازار اضافه نميشود، قيمتهاي بازار تحتتاثير محدوديت كالا افزايش پيدا ميكند. اين موضوع فقط به خودروهاي داخلي محدود نيست و در خودروهاي مونتاژي و وارداتي نيز مشاهده ميشود. به بيان ديگر، هر بخشي از بازار كه با كمبود عرضه مواجه باشد، افزايش قيمت را تجربه ميكند.
رحيمينژاد با اشاره به وضعيت معاملات خودرو در ماههاي اخير ميگويد: در حال حاضر بازار با نوعي ركود نسبي مواجه است، قيمت خودروها به ارقام بسيار بالايي رسيده و همين موضوع باعث شده بخشي از خريداران براي انجام معامله دست نگه دارند. وقتي خريدار با قيمت چند ميليارد توماني براي خودرويي مواجه ميشود كه تا يكي، دو سال قبل با قيمتي كمتر از يك ميليارد تومان معامله ميشد، طبيعي است كه براي خريد ترديد كند، بنابراين در كنار افزايش قيمتها، كاهش توان مالي متقاضيان نيز به افت حجم معاملات منجر شده است.
اين كارشناس بازار خودرو درباره تاثير نگرانيها از كمبود سوخت بر قيمت خودرو نيز معتقد است: در شرايط فعلي انتظار نميرود موضوع كمبود سوخت تاثير مستقيم و قابلتوجهي بر قيمت خودرو داشته باشد، حتي اگر محدوديتهايي در تامين سوخت وجود داشته باشد، نميتوان گفت اين مساله بهتنهايي موجب افزايش قيمت خودرو خواهد شد يا مسير بازار را به شكل جدي تغيير ميدهد. او درباره احتمال افزايش استقبال از خودروهاي برقي در صورت تشديد محدوديت سوخت توضيح ميدهد: در حال حاضر تعداد خودروهاي برقي در بازار محدود است و اين خودروها نيز با مشكلاتي ازجمله كمبود جايگاههاي شارژ، محدوديت خدمات پس از فروش، دشواري تعميرات و بياعتمادي بخشي از مصرفكنندگان مواجه هستند، به همين دليل نميتوان انتظار داشت صرفا به دليل نگراني از وضعيت سوخت، تقاضا به شكل گسترده به سمت خودروهاي برقي حركت كند. مگر اينكه افزايش قيمت خودروهاي بنزيني بسيار چشمگير باشد كه در شرايط فعلي چنين افزايشي را محتمل نميدانم.
رحيمينژاد درباره چشمانداز توليد تا پايان سال نيز ميگويد: باتوجه به عملكرد شش ماهه نخست، بعيد است خودروسازان بتوانند به اهداف توليدي پيشبيني شده خود برسند. به نظر ميرسد روند كاهش توليد نسبت به سال گذشته تا پايان سال نيز ادامه داشته باشد. با اين حال، كاهش توليد به تنهايي به معناي افزايش نامحدود قيمت خودرو نيست، زيرا بازار با محدوديت قدرت خريد مواجه است و كشش لازم براي پذيرش قيمتهاي بالاتر را ندارد.
او با تفكيك عوامل موثر بر قيمت خودرو اضافه ميكند: اگر نرخ ارز را ثابت در نظر بگيريم و قيمت كارخانهاي خودروها نيز تغيير چشمگيري نداشته باشد، بعيد است قيمت بازار تا پايان سال افزايش قابلتوجهي را تجربه كند. براي مثال، در شرايطي كه قيمت برخي خودروهاي داخلي و اتوماتيك به چند ميليارد تومان رسيده، افزايش بيشتر قيمتها با محدوديت جدي تقاضا مواجه خواهد شد، بنابراين صرف كاهش توليد نميتواند به تنهايي زمينه رشد بيشتر قيمتها را فراهم كند.
اين كارشناس بازار خودرو افزايش قيمت كارخانهاي را يكي از متغيرهاي مهم بازار ميداند و ميگويد: اگر خودروسازان در نيمه دوم سال موفق شوند افزايش قابلتوجهي در قيمتهاي مصوب كارخانه اعمال كنند، اين موضوع ميتواند به رشد قيمتها در بازار آزاد نيز منجر شود. در غير اين صورت، با فرض ثبات نرخ ارز و قيمت كارخانه، انتظار افزايش چشمگير قيمت بازار وجود ندارد.
رحيمينژاد در پايان با اشاره به فشار خودروسازان براي افزايش قيمت محصولات ميگويد: معمولا افزايش قيمت كارخانهاي خودرو در طول سال يك يا دو بار اتفاق ميافتد و نميتوان درباره زمان و ميزان افزايش بعدي با قطعيت اظهارنظر كرد. با اين حال، اختلاف قيمت كارخانه و بازار در برخي محصولات به ۷۰ تا ۸۰درصد رسيده است، به طوري كه خودرويي با قيمت كارخانهاي حدود يك ميليارد تومان، در بازار نزديك به دو ميليارد تومان يا حتي بيشتر معامله ميشود. چنين فاصلهاي طبيعتا خودروسازان را براي افزايش قيمت رسمي تحت فشار قرار ميدهد. اينكه اين تلاشها تا چه اندازه به نتيجه برسد، به تصميم دولت و ميزان همراهي سياستگذاران با درخواست خودروسازان بستگي دارد.