ايران در شنزن: حاضر در امنيت انرژي، غايب در تعهد
اين «استدلال به غيبت» تاكيد ميكند كه سه قدرت ميتوانند روي «اصل جلوگيري از جنگ هستهاي» به عنوان يك شعار بينالمللي به توافق برسند، در حالي كه در زمينه «اقدامات نظارتي» واقعي بر تاسيسات ايران كاملا دچار اختلافنظر هستند.
پيچيدگيهاي صحنه منطقهاي: خليجفارس و اسراييل- برخلاف تصورات سطحي كه منطقه را در دوگانه «واشنگتن-تهران» خلاصه ميكنند، نشست شنزن ثابت كرد كه امنيت خليجفارس همچنان گروگان شبكه پيچيدهاي از منافع منطقهاي است. بلوك خليجفارس يكدست نيست؛ رياض تحت تاثير فشار بر ايران است، اما از تبعات آن بيم دارد، در حالي كه ابوظبي براي تضمين تجارت خود به دنبال ثبات كشتيراني است و دوحه نقش ميانجي سنتي را ايفا ميكند. اين نشست هيچ «چتر امنيتي» روشني به اين كشورها نداد و آنها را در وضعيت انتظار استراتژيك رها كرد. در كنار خليجفارس، اسراييل به عنوان «غايبِ حاضر» رخ مينمايد. اسراييل طرفِ توافقهاي سهجانبه نيست، اما بازيگري است كه توانايي «برهم زدن» هرگونه ترتيب امنيتي را كه تواناييهاي ايران را محدود نكند، دارد؛ امري كه امنيت انرژي در خليجفارس را به گروگاني دايمي براي حملات متقابل اسراييل و ايران تبديل ميكند.
ارزيابي استراتژيك: ترازوي سود و زيان- ايران از شنزن در حالي خارج شد كه از يك «معامله بزرگ» منطقهاي كه قرار بود به آن تحميل شود، محافظت شد، اما در برابر «فشار بزرگ» يعني تحريمها و محدوديتهاي غربي همچنان عريان و مكشوف باقي ماند. تهران هيچ مصوبهاي براي شكستن محاصره خود به دست نياورد، اما از شكلگيري يك اجماع بينالمللي كه جنگ همهجانبه عليه آن را مشروعيت بخشد، جلوگيري كرد.
مسيرهاي آينده و آزمونهاي واقعيت- گزينههاي مرحله پيشرو روي سه مسير اصلي توزيع ميشوند:
٭ مسير تنشزدايي محدود (سناريوي محتملتر): كه در ثبات نسبي حق بيمه كشتيها، سكوت نسبي ميداني در خليجفارس، باقي ماندن غنيسازي ايران در سقف «غيرتحريكآميز» و تداوم تحريمها تجلي مييابد. عامل ابطال اين سناريو، وقوع يك ضربه نظامي بزرگ از سوي ايران يا اسراييل به نفتكشها يا تاسيسات حياتي است.
٭ مسير فشار منضبط (سناريوي محتمل): واشنگتن در اين سناريو به تشديد نظارت بر نقلوانتقالات مالي ادامه ميدهد و همزمان مسكو و پكن مطالبات علني از تهران براي كنترل تنش مطرح ميكنند. عامل ابطال اين سناريو، ناتواني قدرتهاي بزرگ در هماهنگي فشارها يا فروپاشي كشتيراني در تنگه هرمز است.
٭ مسير انفجار همهجانبه (سناريوي محدود): بدترين سناريو كه بر پايه وقوع رويارويي نظامي مستقيم، فروپاشي تعهدات بازرسي و جهش قيمت نفت به بالاي صد دلار استوار است. عامل ابطال اين سناريو، دستيابي به يك توافق فني جديد ميان ايران و آژانس اتمي در وين است.
نتيجهگيري: سيستمي كه عوارض را مديريت ميكند- نشست شنزن مسير تازهاي براي مناقشه ارايه نداد، بلكه يك «مديريت بحران» مقطعي عرضه كرد. اين نشست پايهگذار نظامي بينالمللي شد كه در آن بزرگان بر سر حفاظت از جريان نفت توافق دارند، اما بر سر اينكه چه كسي حق صلحسازي دارد دچار اختلاف اساسي هستند. ايران در سالن حضور نداشت، اما آزموني بود كه نشان داد قدرتهاي بزرگ هنوز آماده پرداخت بهاي راهحل سياسي نيستند و از ترس انفجار، به «مديريت عوارض» اكتفا كردهاند.
منابع:
۱. بيانيه سران ايالات متحده، چين و روسيه درباره صلح (۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ - متن رسمي) .
۲. نشست شوراي حكام آژانس بينالمللي انرژي اتمي (۱۸ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶)، گزارش رسانهاي و بيانيه مشترك پيرامون دستور كار (بند ۳-ف) .
۳. پوششهاي ميداني الجزيره و فاكسنيوز (۱۹ نوامبر ۲۰۲۶) پيرامون مباحث پشت صحنه درباره امنيت تنگه هرمز.