سلول‌های سرطانی مغز استخوان با اشغال فضای مغز استخوان، تولید سلول‌های خونی سالم را کاهش می‌دهند. برای مثال در میلوما، تولید گلبول‌های قرمز مختل شده و باعث کم‌خونی میشود. در لوسمی نیز معمولاً تعداد زیادی گلبول سفید غیر طبیعی تولید شده و در آزمایش خون افزایش چشمگیری در گلبول‌های سفید یا حضور سلول‌های نابالغ (بلاست) مشاهده میشود. چنین اختلالاتی می‌تواند به علائمی مانند خستگی مفرط، رنگ‌پریدگی و تنگی نفس منجر شود که پزشک را به بررسی بیشتر وا می‌دارد.
از دیگر تغییرات شایع در آزمایش خون این سرطان‌ها افزایش شاخص‌های التهاب است. به‌طور خاص، سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) و مقدار CRP معمولاً بالا است. متخصصان گاهی CRP را نیز به همراه ESR درخواست می‌کنند تا التهاب را بهتر ارزیابی کنند. همچنین در مواردی مانند میلومای چندگانه، آنتی‌بادی تک‌گلوله (M protein) و β۲-میکروگلوبولین در خون دیده میشود. علاوه بر این، معمولاً پروتئین کل خون افزایش می‌یابد و نسبت آلبومین به گلوبولین (A/G) کاهش می‌یابد؛ سطح پایین آلبومین نشان‌دهنده وجود یک فرآیند التهابی یا مزمن در بدن است.
آزمایش‌های خونی جامع‌تر شامل تعیین سطح کلسیم، کراتینین و اسید اوریک نیز هستند. افزایش غیر طبیعی کلسیم خون (بر اثر تخریب استخوان) یا کراتینین (علامت اختلال کلیوی) می‌تواند هشداردهنده باشد. جدول زیر خلاصه‌ای از تغییرات معمول در آزمایش خون را نشان می‌دهد:
|
آزمایش
|
تغییرات احتمالی در بیماری های مغز استخوان
|
|
گلبول قرمز (RBC) و هموگلوبین
|
کاهش و بروز کم خونی
|
|
گلبول سفید (WBC)
|
افزایش یا کاهش غیرطبیعی؛ گاهی مشاهده سلول های نابالغ
|
|
پلاکت ها
|
کاهش و افزایش احتمال کبودی یا خونریزی
|
|
ESR و CRP
|
ممکن است افزایش پیدا کنند، اما اختصاصی برای سرطان نیستند
|
|
کلسیم خون
|
ممکن است در مولتیپل میلوما افزایش پیدا کند
|
|
کراتینین
|
ممکن است در اثر درگیری کلیه افزایش پیدا کند
|
|
پروتئین کل و آلبومین
|
ممکن است در مولتیپل میلوما دچار تغییر شوند
|
|
الکتروفورز پروتئین و پروتئین M
|
ممکن است وجود یک پروتئین غیر طبیعی را نشان دهد و در بررسی مولتیپل میلوما کاربرد دارد
|
انجام آزمایش های دوره ای خون می تواند بعضی تغییرات غیرطبیعی مانند کم خونی، کاهش یا افزایش غیر عادی گلبول های سفید و کاهش پلاکت ها را مشخص کند. این تغییرات ممکن است در برخی بیماری های مغز استخوان دیده شوند، اما به تنهایی به معنای وجود سرطان نیستند. پزشک با توجه به علائم، سابقه پزشکی و نتایج آزمایش، در صورت نیاز بررسی های تخصصی تری را درخواست می کند.
در محیط های کاری نیز برنامه های چکاپ سازمانی می توانند به شناسایی برخی تغییرات غیرطبیعی در آزمایش های عمومی کمک کنند. با این حال، اگر در نتیجه آزمایش خون مورد غیرطبیعی مشاهده شود، تفسیر آن باید بر اساس شرایط فرد و توسط پزشک انجام شود و معمولا برای تشخیص علت، آزمایش ها یا بررسی های تکمیلی لازم است.
با این حال، تشخیص قطعی سرطان مغز استخوان صرفاً با آزمایش خون امکان‌پذیر نیست. معمولاً برای تایید تشخیص نیاز به بیوپسی (نمونه‌برداری) از مغز استخوان است. اگر آزمایش خون نتایج مشکوکی نشان دهد، پزشک ممکن است تصویربرداری‌هایی مانند اشعه ایکس یا MRI را درخواست کند تا ضایعات استخوانی را بررسی نماید. در میلومای چندگانه به علت تخریب استخوان، ممکن است در رادیوگرافی ضایعات لیتیک (حفره‌های استخوانی) دیده شود. در مجموع، بررسی بالینی و آزمایشگاهی ترکیبی انجام میشود و پزشک با توجه به همه علائم و نتایج، تشخیص نهایی را مطرح می‌کند.
اگر مشکوک به سرطان استخوان هستید بهتر است که بغیر از آزمایش خون ، حتما از لام خون محیطی هم استفاده کنید که کار ساده ای است که در همه آزمایشگاه ها انجام میشود
سلب مسئولیت
مطالب ارائه‌شده در این مقاله جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست. تلاش شده از منابع معتبر استفاده شود، اما در صورت مشاهده هر علامت نگران‌کننده یا نیاز به راهنمایی پزشکی، حتماً به پزشک مراجعه کنید. استفاده نادرست از اطلاعات این مقاله بدون نظارت پزشک عواقب احتمالی دارد و نویسنده مسئولیتی نمی‌پذیرد.
سوالات متداول
-
آیا آزمایش خون می‌تواند سرطان مغز استخوان را تشخیص دهد؟
خیر. آزمایش خون می‌تواند نشانه‌هایی مانند کم‌خونی یا پروتئین M را نشان دهد، اما تشخیص قطعی نیاز به نمونه‌برداری از مغز استخوان دارد.
-
چه پارامترهایی در آزمایش خون ممکن است به سرطان مغز استخوان اشاره کند؟
عواملی مانند کاهش گلبول قرمز (کم‌خونی)، کاهش پلاکت، افزایش یا کاهش غیرطبیعی گلبول سفید، بالا رفتن ESR یا CRP، افزایش کلسیم و کراتینین و وجود پروتئین M در خون می‌توانند مشکوک باشند.
-
بالا بودن ESR در آزمایش خون چه مفهومی دارد؟
ESR بالا یک علامت غیر تخصصی التهاب است. این عدد در بسیاری از شرایط التهابی و سرطانی مانند مولتیپل میلوما افزایش می‌یابد، اما لزوماً به معنای سرطان نیست و باید سایر علائم و نتایج آزمایش‌ها بررسی شود.
-
اگر آزمایش خون من عادی باشد، آیا می‌توانم مطمئن باشم سرطان مغز استخوان ندارم؟
نه لزوماً. در مراحل اولیه بیماری یا برخی انواع آن، ممکن است آزمایش خون طبیعی باشد. بنابراین در صورت نگرانی باید با پزشک مشورت کرد و در صورت نیاز، آزمایش‌های تکمیلی انجام داد.
-
تشخیص نهایی سرطان مغز استخوان چگونه انجام میشود؟
تشخیص قطعی معمولاً با نمونه‌برداری مغز استخوان (بیوپسی) انجام میشود که بیشترین اطلاعات را در مورد نوع و مرحله سرطان می‌دهد.