جشنواره بيلبائو «زينهبي» يكي از قديميترين و معتبرترين جشنوارههاي اروپاست و واجد شرايط اسكار، بافتا، گويا و مورد تاييد فدراسيون بينالمللي اتحاديههاي تهيهكنندگان فيلم (فياپف) است؛ در شصتمين دورهاش كه هفته گذشته در اسپانيا برگزار شد توجه بسزايي به زنان در صنعت سينما داشت.
در اين فستيوال در سه بخش مجزا بيست فيلم كوتاه داستاني، انيميشن، تجربي و مستند از آثار توليدشده در دهه نود توسط زنان فيلمساز ايراني به نمايش گذاشته شد. فيلمهاي ۱۲۴ (رقيه توكلي)، اكتسابات انتسابي (سمانه شجاعي)، ايكي (پرستو كارگر)، اين شهر من بود (تينا پاكروان)، بدل (روناك جعفري)، پسرك (مونا شاهي)، پسمانده (ياسمن حسني)، تجربههاي نزديك به مرگ (ليلا خليلزاده)، تسخير (نغمه مقصودلو)، درياي تلخ (فاطمه احمدي)، دوازده سالگي آوا (شادي كرمرودي)، زخم غايب (مريم تفكري)، شخصي (سونيا حداد)، شهريور (سميرا نوروزناصري)، گذار (طنين ترابي)، ماچ (سارا سهيلي)، مثل يك پروانه روي يك قلب (مريم خليلزاده)، نفس (مونا مرادي)، نگاه (فرنوش صمدي)، مال من است! (مريم كشكولينيا) در اين فستيوال به نمايش درآمدند.
قصيده گلمكاني كه سال گذشته با فيلم كوتاه «برزخ» در اين رويداد حضور داشت و موردتقدير داوران جشنواره قرار گرفت؛ امسال داوري ۵۵ فيلم در بخش رقابتي جشنواره را بر عهده داشت. دبيري شصتمين دوره اين رويداد بينالمللي بر عهده «ونسا فرناندز» است كه پيشتر در دانشگاه اسپانيا تدريس ميكرده.
با «فرناندز» گفتوگويي انجام داديم و نظرش را درباره سينماي ايران و اختصاص بخش ويژهاي تحت عنوان «فوكوس بر آثار زنان فيلمساز ايراني» جويا شديم.
او در ابتداي صحبتش درباره جشنواره بيلبائو و ميزان استقبال آن از اقصي نقاط دنيا توضيح ميدهد: «جشنواره بيلبائو «زينهبي» از قديميترين و معتبرترين جشنوارههاي اروپاست كه امسال شصتمين دورهاش برگزار شد. اين جشنواره واجد شرايط اسكار، بافتا، گويا و مورد تاييد فدراسيون بينالمللي اتحاديههاي تهيهكنندگان فيلم (فياپف) است. طبيعتا با اين پيشينه و اهميت، هرساله تعداد زيادي فيلم در جشنواره ثبتنام ميشود.»
ونسا فرناندز اولين سالي است كه دبير جشنواره بيلبائو - با اين قدمت و اهميت- شده و طبيعتا مسووليتي سنگين بر عهده داشته؛ او دراين خصوص ميگويد : «جدا از مسووليت بالاي آن، بايد بگويم با اينكه شصت دوره از اين جشنواره گذشته است، من اولين دبير زني هستم كه مدير اين جشنواره شدهام. پيش از من تمامي دبيران مرد بودهاند و اين باعث ميشد تا بار بسيار سنگينتري روي دوش من باشد چون احساس مسووليت بيشتري ميكردم به نمايندگي از زنان. ولي با رغبت فراوان اين مسووليت را پذيرفتم چون از پيش كارمندان و عوامل برگزاركننده جشنواره را ميشناختم و ميدانستم كه همگي بسيار حرفهاي و درجهيك هستند و مطمئن بودم كه همكاري خوبي باهم خواهيم داشت. در ضمن چون خودم هم زن هستم، دوست دارم از فعاليت زنان حمايت كنم و دوست دارم كه اغلب همكاران مهم و برگزاركنندگان جشنواره زن باشند.»
آيا هرساله فيلمهاي زيادي از ايران در جشنواره شما ثبتنام ميكنند؟ و به نظرتان كيفيت آنها در مقايسه با فيلمهاي كشورهاي ديگر چه طور است؟ دبير جشنواره بيلبائو به اين پرسش پاسخ ميدهد: «كشور ايران براي جشنواره ما اهميت ويژهاي دارد و در طول سالها و دورههاي مختلف، رابطه نزديكي بين ما برقرار بوده است. همانطور كه گفتم جشنواره بيلبائو واجد شرايط اسكار و بافتا است و برندگان اين جشنواره به آكادمي اسكار معرفي ميشوند، طبيعتا جزو رديف اول فستيوالهايي است كه اغلب فيلمسازان هرساله فيلمشان را در آن ثبتنام ميكنند. به همين دليل هم ما هرساله فيلمهاي زيادي از ايران دريافت ميكنيم كه اغلب كيفيتهاي بالايي دارند. خيلي خوشحاليم و برايمان جالب است كه تا اين حد فيلمساز زن خوب ايراني وجود دارد كه كيفيت فيلمهايشان با فيلمهاي بينالمللي ديگر رقابت ميكنند. ما عادت كردهايم كه در اغلب سالها فيلمهايي از ايران جزو برندهگان جشنوارهمان باشند.»
او درباره شناختش از سينماي ايران و اينكه آثار كداميكي از فيلمسازان ايراني را ترجيح ميدهد ميگويد: «طبيعتا اولين كارگرداني كه به ذهن هر فردي با شنيدن سينماي ايران ميآيد، نام عباس كيارستمي است، ولي فيلمسازهاي ديگري چون قبادي و فرهادي و پناهي هم براي ما غربيها خيلي شناختهشدهاند. ولي نبايد نام فيلمسازان زن ايراني را فراموش كنيم كه هوشمندانه آثاري جذاب برجاي ميگذارند. كساني مانند مرجان ساتراپي و يا آيدا پناهنده.»
امسال در جشنواره بيلبائو بخش «فوكوس بر آثار زنان فيلمساز ايراني» يكي از بخشهاي اين فستيوال بود. او درباره انتخاب ايران توضيح داد: «همانطور كه گفتم ايران اهميت خاصي براي جشنواره ما دارد و همچنين اهميتي كه فعاليت زنان برايم دارد. بهعلاوه درباره ايران، داشتن اين تعداد بالاي فيلمساز زن باكيفيت خوب و حرفهاي خصوصيت مهمي است.»
ونسا فرناندز درباره مسووليت برنامهريزي اين فوكوس ميگويد: «با قصيده گلمكاني پارسال در زمان برگزاري جشنواره آشنا شدم چون فيلمش «برزخ» تنها فيلم داستاني ايراني بود كه در بخش مسابقه جشنواره حضور داشت و برنده جايزهاي هم شد. گلمكاني رفتار حرفهاي و پتانسيل همكاري خوبي داشت. سال پيش كه براي شركت در جشنواره«سينماحقيقت» هم به ايران آمده بودم با او روي اين برنامه كاركرديم و پسازآن از راه دور ادامه كار را انجام داديم. گلمكاني بيست فيلم كوتاه (داستاني، مستند، انيميشن و تجربي) ديدني را با توجه به كادر جشنواره ما برنامهريزي كرد. ما از نتيجه كار بسيار راضي و خوشحاليم، خصوصا كه يك كنفرانس مطبوعاتي با حضور فيلمسازان ايراني و برنامهريز آن برگزار كرديم كه بسيار براي حضار جذاب بود.»
«تمركز بر آثار زنان فيلمساز ايراني» در روزنامهها و اخبار اسپانيايي بازتاب بسيار بالايي داشته است. دبير شصتمين دوره جشنواره بيلبائو در اين مورد توضيح ميدهد: «ازنظر تمام آنها، فيلمسازان زن ايراني بسيار هوشمند هستند و آثار اغلبشان كيفيت بالايي دارند. در اغلب گزارشها از جذابيت فيلمهاي داخل فوكوس نوشتهشده، خصوصا كه فيلمهاي اين برنامه تنوع زيادي هم داشتند و پنل گستردهاي از آثار سالهاي اخير را براي تماشاگر غربي نمايان ميكردند. از فيلمهاي بسيار ديدهشده و موفق گرفته تا فيلمهاي كميابي كه براي اولين بار در دنيا در اين برنامه نمايش داده شدند. هوشمندي انتخابها در اين بود كه موضوع بسياري از اين فيلمها به مسائل و مشكلات موجود در اسپانيا نزديك بودند و تماشاچي با آنها همذات پنداري ميكرد.»
فرناندز در پايان ميگويد: «سال اول مديريت اين جشنواره است ولي اين برنامه يكي از دلايلي است كه ميتوانم بگويم واقعا از مديريت اين جشنواره احساس غرور ميكنم. از همكاري گلمكاني براي سهيم بودن در اين موفقيت متشكرم. اميدوارم فيلمهاي ايراني روزبهروز بيشتر در دنيا نمايش داده شوند.»
فيلمسازان زن ايراني بسيار هوشمند هستند و آثار اغلبشان كيفيت بالايي دارند. در اغلب گزارشها از جذابيت فيلمهاي داخل فوكوس نوشتهشده، خصوصا كه فيلمهاي اين برنامه تنوع زيادي هم داشتند و پنل گستردهاي از آثار سالهاي اخير را براي تماشاگر غربي نمايان ميكردند. از فيلمهاي بسيار ديدهشده و موفق گرفته تا فيلمهاي كميابي كه براي اولين بار در دنيا در اين برنامه نمايش داده شدند. هوشمندي انتخابها در اين بود كه موضوع بسياري از اين فيلمها به مسائل و مشكلات موجود در اسپانيا نزديك بودند و تماشاچي با آنها همذات پنداري ميكرد.