رشد 94 درصدي بودجه صدا و سيما

مساله منابع درآمدي صدا و سيما موضوعي است كه در سال‌هاي اخير با توجه به ساختار‌هاي عريض و طويل صدا و سيما و ميزان بهره‌وري و اثرگذاري محصولات به موضوعي پر مناقشه در سال‌هاي اخير بدل شده است. منابع درآمدي صدا و سيما از منابع متفاوتي تامين مي‌شود، مشخصا بخشي از درآمد‌هاي صدا و سيما مانند درآمد‌هاي حاصل از آگهي‌هاي تبليغاتي، ‌ساخت برنامه‌هاي مشاركتي با ديگر نهاد‌ها يا خواست سهم از استارت‌آپ‌ها و تلويزيون‌هاي تعاملي روشن نيست، اما بخش بزرگي از درآمد‌هاي صدا و سيما به واسطه منابعي كه دولت در اختيار اين سازمان قرار مي‌دهد تامين مي‌شود. سهم اين بودجه از كل منابع دراختيار بيش از 40‌درصد برآورد مي‌شود. اين در حالي است كه بودجه سازمان صداوسيما در سال ۹۸، حدود يك هزارو ۸۴۰ ميليارد تومان اعلام شده است. بودجه تعيين شده در سال ۹۸، از افزايش حدود ۲۰۰ ميليارد توماني نسبت به سال قبل حكايت دارد؛ روند متداولي كه در بودجه‌گذاري هر سال جريان داشته است. همچنين مصارف پيش‌بيني‌ شده افزايش سقف بودجه سال ۹۸ كشور براي اين سازمان، ۱۵۰ ميليارد تومان اعلام شده است.البته بودجه سازمان صدا و سيما از محل يارانه و با عنوان هزينه‌هاي عمومي و متفرقه تامين مي‌شود. با وجود اينكه رقم حدودي براي بودجه صداوسيما در سال ۹۸، يك هزارو ۸۴۰ ميليارد تومان اعلام شده است؛ اين رقم در سال۹۷، يك هزارو ۶۴۶ ميليارد تومان و در سال‌۹۶، يك هزارو ۵۹۸ ميليارد تومان بوده است.همچنين بودجه شوراي نظارت بر سازمان صدا و سيما در سال 98 دو ميليارد و 920 ميليون تومان اعلام شده است. مصارف پيش‌بيني شده افزايش سقف بودجه نيز حدود يك ميليارد و 400 ميليون تومان اعلام شده است. در عين حال افزايش بودجه صدا و سيما با واكنش‌هاي زيادي همراه بوده است. سازمان برنامه و بودجه در پاسخ به سايت انتخاب، به موضوع رشد اعتبارات سازمان صدا وسيما در جوابيه‌اي پاسخ داد. سازمان برنامه تاكيد كرده بود رشد پيش‌بيني شده در لايحه بودجه سال ۱۳۹۸ براي سازمان صدا وسيما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي صرفا ناشي از افزايش حقوق و مزاياي تصريح شده در بخشنامه بودجه بوده و هيچ رشدي بابت انجام برنامه‌ها و فعاليت‌هاي اين دو دستگاه اجرايي منظور نشده است.در اين نامه آمده است: از اين‌رو براي در نظر گرفتن رشد اعتبارات حقوق و مزاياي پرسنلي براي سازمان صدا و سيما بر اساس بخشنامه بودجه، ۸۸۵ ميليارد ريال ذيل جدول ۷ لايحه بودجه پيش‌بيني شده است. در اين جوابيه همچنين آمده است: در لايحه بودجه سال ۱۳۹۸ اعتبار رديف ۳۳‌-۵۳۰۰۰۰ قانون بودجه سال ۱۳۹۷ (اعتبارات موضوع افزايش پوشش استاني، توسعه كمي و كيفي برنامه‌هاي توليدي، مستند و فيلم‌ها، سريال‌هاي فاخر و توليد بازي‌هاي رايانه‌اي صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران) به ميزان ۸,۷۵۰ ميليارد ريال نيز حذف شده و بالتبع اين اعتبار از سر جمع اعتبارات دريافتي سال ۱۳۹۸ آن سازمان كاسته خواهد شد. با عنايت به مراتب فوق، تفاوت رشد (رشد ۵ درصدي اعتبار هزينه‌اي سازمان صدا و سيما و ۱ درصدي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي)، صرفا به دليل تفاوت سهم اعتبار حقوق و مزايا در سرجمع اعتبارات رديف اصلي قانون بوده و چنانچه به مجموع اعتبارات رديف اصلي و متفرقه سازمان صدا و سيما توجه شود، اعتبار آن سازمان در لايحه سال ۱۳۹۸ (۱۹,۸۸۵ ميليارد ريال) نسبت به قانون سال ۱۳۹۷ (۲۷.۵۱۴ ميليارد ريال) با رشد منفي حدود ۲۸ درصد (۲۸%‌-) مواجه است. اما به نظر مي‌رسد شيوه اختصاص منابع بودجه توسط سازمان برنامه با انتقاد ديگر گروه‌ها رو به روشده است؛گروه‌هايي كه اساسا بودجه صدا و سيما را نه بر اساس عملكرد بلكه با سال‌هاي گذشته مقايسه مي‌كنند. حجت‌الاسلام نصرالله پژمان‌فر نايب‌رييس كميسيون فرهنگي مجلس در گفت‌وگو با تسنيم گفته بود: موضوع ديگر به كاهش و افزايش بودجه دستگاه‌هاي فرهنگي برمي‌گردد كه در اين بين شاهد كاهش بودجه دستگاه‌هاي فرهنگي تأثيرگذاري چون «جامعه‌المصطفي»، «صداوسيما» و «سازمان تبليغات اسلامي» هستيم كه ماموريت‌هاي بزرگ نظام را جلو مي‌برند. اينكه هر مجموعه‌اي زير مجموعه دولت نباشد دولت به آن يك نگاه وصله‌دار بيندازد اين اساسا غلط است.او در عين حال با اشاره به آنتن فروشي صدا و سيما گفت: صداوسيما مجبور شده كه به مسيرهاي ناخواسته‌اي براي درآمدزايي توجه كند. مجموعه‌هاي تأثيرگذاري در نظام مشكل بودجه‌اي پيدا كرده‌اند. مصداق بارز آن «صداوسيماست» كه مجبور شده براي پيشروي از اسپانسرهايي استفاده كند كه فقط به منافع‌ شخصي‌شان توجه دارند. البته به دوستان‌مان در صداوسيما هم به خاطر آگهي‌ها و تبليغات و اسپانسر برنامه‌ها كه يك نوعي «آنتن‌فروشي» تلقي مي‌شود، انتقاد كرديم تنها توجيه‌شان كمبود اعتبار بوده است. قطعا نتيجه اين نوسانات اعتباري توسط دولت، كاهش نظر مثبت به صداوسيما و پايين‌آمدن ارزش و اعتبار رسانه‌ملي در نظر مردم خواهد بود.

منابع صدا و سيما

به‌جز بودجه، در تدوين برنامه ششم توسعه هم دولت مكلف شده از ابتداي اجراي قانون برنامه در قالب بودجه سنواتي، سهم خود در تأمين بودجه سازمان صداوسيما را حداقل به ميزان هفت‌دهم درصد
(٠,٧ درصد) بودجه عمومي دولت لحاظ كرده و به آن تخصيص دهد.فروش زمان پخش راديو و تلويزيوني به تبليغات بازرگاني، دريافت هزينه آبونمان از تمام مشتركان برق در ايران، ‌دريافت مبلغي با عنوان عوارض توسعه شبكه صدا و سيما از فروش هر دستگاه تلويزيون، دريافت مبلغ از تيم‌هاي ورزشي مورد نمايش در اوقات خاص، درآمد حاصل از انتشارات سروش، ‌درآمد حاصل از انتشار مجلات، درآمد حاصل از روزنامه جام جم، ‌درآمد حاصل از شركت صنعتي سيما چوب، ‌درآمد حاصل از شركت صوتي و تصويري سروش، ‌اختصاص يك درصد بودجه ادارات برخي استان‌ها به صدا و سيما، ‌توليد برنامه مشاركتي كه با مشاركت مالي ارگان‌ها، موسسات، شركت‌ها ي دولتي و غيردولتي انجام مي‌شود و... از ديگر منابع درآمدي صدا و سيما است. اين سازمان يك صندوق هم به نام «صندوق بازنشستگي صداوسيما» دارد. اين صندوق خودش چهار شركت وابسته دارد؛ طبق آنچه در سايت اين صندوق آمده شركت‌هاي «خدمات مسافرتي و جهانگردي سيماپرواز جام‌جم»، «كانون آگهي و تبليغاتي جام‌جم صبا»، «سرمايه‌گذاري ساختماني عمران‌پارس جام‌جم»، «جام‌جم بازرگان پيشرو» و «شتاب‌گستر جام‌جم» از جمله شركت‌هايي هستند كه در سايت صندوق بازنشستگي صداوسيما به عنوان شركت‌هاي تابعه اين صندوق معرفي شده‌اند؛ اما در سايت اين صندوق، شركت‌هاي ديگري به عنوان شركت‌هاي تابعه سازمان صداوسيما معرفي شده‌اند. نام شركت جام‌ جم بازرگاني پيشرو در فهرست دريافت‌كنندگان ارز دولتي از بانك مركزي كه به‌تازگي منتشر شد آمده است. اين شركت ۱۶۲ هزار يورو به نرخ دولتي از بانك مركزي دريافت كرده و براي صداوسيما ذرت براي خوراك دام وارد كرده است. علاوه بر اين، شركت بازرگاني ايمن تجارت جام جم، ديگر بنگاه اقتصادي صداوسيما، يك‌ميليون ‌و
۱۲ هزار يورو ارز دولتي دريافت كرده تا خودرو وارد كند. شركت «سروش‌ديتا» هم يكي ديگر از شركت‌هاي اقماري صداوسيماست؛ در توضيحات اين شركت هم آمده: «شركت سروش‌ديتا از سال ١٣٨٢ به‌منظور راه‌اندازي دوره‌هاي يادگيري الكترونيكي (آموزش مجازي، ELearning) در دانشگاه‌ها، سازمان‌ها، وزارتخانه‌ها و شركت‌هاي خصوصي و دولتي مديريت آموزش‌هاي الكترونيكي سروش آغاز به كار كرد. اين مديريت، در پي مطالعات و تجربه ارزشمند خود به اين نتيجه رسيد كه فرآيند نظام آموزشي كشور، نيازمند برخورداري از فناوري پيشرفته اطلاعاتي و ارتباطي است. بنابراين ضمن ارتقاي استانداردهاي مورد استفاده خود به سطح بين‌المللي و به‌منظور تأمين نيازهاي روزافزون در زمينه يادگيري الكترونيكي، تصميم به گسترش دامنه فعاليت‌هاي خود با قدرت اجرايي بيشتر گرفت و براي نيل به اين مقصود در سال ١٣٨٦ به موسسه سروش ديتا تبديل شد و مجددا در سال ١٣٩٠ بر اساس پيشنهاد هيات‌مديره و تصويب مجمع عمومي، به شركت سروش ديتا تغييرنام يافت». شركت «سيماچوب» ديگر شركت اين سازمان است؛ شركتي كه در زمينه طراحي و اجراي سيستم‌هاي دكوري، تزيينات و معماري داخلي و تجهيزات اداري و... فعاليت دارد. به نوشته سايت اين شركت، «تجهيز دكوري و صوت و تصوير سالن اجلاس سران»، «تجهيز دكوري و صوت و تصوير و مانيتورينگ مراكز پيشگيري و مديريت بحران در سراسر كشور» و همچنين «تجهيز دكوري و صوت و تصوير صحن مجلس كشور جيبوتي»، «ساخت و تجهيز استوديوهاي راديويي، تلويزيوني شبكه كردستان تي‌وي عراق»، «تجهيز چندين هتل در شهر اربيل عراق» و «ساخت و تجهيز استوديوهاي راديو و تلويزيون در افغانستان» از جمله فعاليت‌هاي اين شركت است. اين شركت آن‌طور كه در سايت خود نوشته، حدود ٤٠ سال سابقه دارد.به جز ساختار‌هاي معرفي شده، صدا و سيما در ماه‌هاي اخير به بازار توليد محتوا نيز ورود كرده است. صدا و سيما تلاش دارد با به انحصار درآوردن توليدات تصويري، سهم 50 درصدي از تلويزيون‌هاي تعاملي كسب كند، صدا و سيما اخيرا يك نهاد تازه تاسيس كرده است تا به واسطه آن مجوز فعاليت‌هاي تلويزيون‌هاي تعاملي را كسب كند. البته فعاليت‌هاي درآمد‌زاي صدا و سيما به اين امور محدود نمي‌شود، سهم خواهي از يك شركت استارت‌آپي توليد نرم‌افزار يكي از اقدامات اخير صدا و سيما است. با اين وجود رييس سازمان صدا و سيما رقم بدهي رسانه ملي در سال ۹۶ را بيش از ۱۱۰۰ ميليارد تومان عنوان كرد.

روند صعودي بودجه

روند افزايش بودجه گوياي اين نكته است كه بودجه سازمان صدا و سيما از قانون بودجه در سال 92 تا لايحه بودجه 98، رشد 94 درصدي را تجربه كرده است. همچنين رديف‌هاي بودجه صدا و سيما در قانون بودجه اضافه شده است. به عنوان مثال در قانون بودجه سال 96، مجموعه 1 هزار و 598 ميليارد تومان بودجه براي صداوسيما در نظر گرفته شد كه از اين مقدار، يك هزار ميليارد آن براي سيما بود تا تامين برنامه خارجي، داخلي، خبر تلويزيوني، سيماي سراسري، استان‎ها و برون‌مرزي را پيش ببرد. همچنين توليد و پخش در فضاي مجازي نيز در اين بودجه قرار دارد. 282 ميليارد تومان نيز هزينه معاونت صدا است. صداو سيما به جز اين دو بخش عملياتي، 238 ميليارد تومان نيز خرج توسعه رسانه‌هاي شنيداري و ديداري خود مي‌كند. هزينه 19 دفتر خارج از كشور اين سازمان و همچنين پژوهش‌ها نزديك به 18 ميليارد تومان است. در لايحه سال 97، برنامه توسعه رسانه‌هاي شنيداري و ديداري از هزينه‌هاي سازمان حذف شد و بودجه بقيه بخش‌ها 11 درصد رشد داشت تا هزينه‌هاي سازمان كاهش يابد اما آنچه در قانون سال 97 قرار گرفت بودجه هزار و 751 ميلياردي سازمان بود كه 300 ميليارد آن، در رديفي جداگانه به عنوان رديف برنامه‌هاي برون‌مرزي در اختيار اين سازمان قرار مي‌گرفت. نكته قابل توجه آن است كه بودجه برون‌مرزي در دو بخش توليد صدا و توليد سيما نيز در بودجه اصلي اين سازمان قرار دارد كه معناي آن دريافت دو مرتبه بودجه براي يك فعاليت است. عبدالله‌زاده معاون حقوقي و مجلس صدا و سيما در فروردين 97، اين رديف بودجه را به خاطر حمايت نمايندگان دانست و همچنين بيان كرد كه 250 ميليون دلار با نرخ 3 هزار و 500 تومان به سازمان تعلق گرفته است.

تعداد كارمندان صدا و سيما

البته تنها اين روند بودجه صدا و سيما نبوده كه روندي صعودي را تجربه كرده است. تعداد افراد شاغل در صداوسيما دقيقا تعيين نشده اما برآوردها حاكي از آن است كه تعداد كارمندان اين نهاد در سال‌هاي اخير روندي صعودي داشته است. علي لاريجاني در سال 95 و بعد از گذشت سال‌ها از تحويل صندلي رياست صداوسيما در اظهارنظري گفت: «اينكه مي‌شد با ۱۰، ۱۲ هزار نفر كار كرد، ولي ناگهان تعداد كاركنان اين سازمان به ۳۶ هزار نفر رسيد، مهم است». اين نقد با جواب ضرغامي هم روبه رو شد، ضرغامي، رييس پس از لاريجاني هم در پاسخ به لاريجاني گفته بود «سازمان ايده‌آلي كه به اعتقاد شما بايد با ١٠، ١٢‌ هزار كارمند اداره شود، با ۲۸‌ هزار كارمند در سال ۸۳ تحويل داده شد (به اعتقاد برخي مديران ۳۰‌ هزار نفر)؛ امروز تعداد كارمندان سازمان ٣٣هزارو ٦٠٠ نفر است. اگر منظور شما تعداد كارمندان رسمي است؛ لازم است اشاره شود كه اين رقم در سال ۸۳ (اتمام مديريت جناب‌عالي) ١٤هزار‌و‌٤٠٠ نفر بود كه در سال ۹۳ به ١٣هزارو٦٤٠ نفر كاهش يافت».هرچند ضرغامي استخدام‌ها را به زمان لاريجاني نسبت داد اما مساله مورد نظر اين است كه او تعداد كارمندان را ۳۳هزارو ۶۰۰ نفر اعلام كرد. با وجود اين خبر‌گزاري‌ها كارمندان صداوسيما را چيزي بين ۳۰ تا ۵۰ هزار نفر تخمين مي‌زنند. ارديبهشت سال 96 «خبرآنلاين» گزارشي منتشر كرده بود كه در آن تعداد كارمندان صداوسيما حدود ٤٨‌ هزار نفر عنوان شده بود.