موضوع عدالت آموزشی و ایجاد فرصت‌های برابر تحصیلی برای دانش‌آموزان مناطق کم‌برخوردار و محروم، همواره یکی از چالش‌های بنیادین نظام آموزشی کشور بوده است. با توسعه فناوری‌های دیجیتال، این پرسش مطرح است که بازوهای فناورانه اپراتورهای بزرگ مانند همراه اول و سامانه های آموزشی وابسته به آن، چگونه می‌توانند در قالب مسئولیت اجتماعی، شکاف عمیق طبقاتی در دسترسی به محتوای باکیفیت را پر کنند؟
به تازگی اخباری درباره همکاری سامانه آموزش مجازی «آی‌نو» وابسته به شرکت همراه اول با نهادهای حمایتی از جمله سازمان بهزیستی و مجمع خیرین بازماندگان از تحصیل کشور منتشر شده که توجه فعالان حوزه آموزش و فناوری را به خود جلب کرده است. این طرح‌ها به دنبال آن هستند تا با تکیه بر زیرساخت ارتباطی بزرگ‌ترین اپراتور کشور و ارائه سیم‌کارت‌های نوجوان و اشتراک‌های رایگان آموزشی، دسترسی قشر محروم به محتوای اساتید تراز اول مدارس برتر پایتخت را تسهیل کنند.
برای بررسی ابعاد، اهداف و سازوکار اجرایی این طرح‌ها، با دکتر مهدی غفوری، مدیر سامانه آموزش مجازی «آی‌نو»، گفت‌وگو کرده‌ایم. او معتقد است ورود بخش خصوصی و فناورانه به حوزه مسئولیت اجتماعی نباید صرفا یک اقدام نمادین باشد و هدف اصلی باید رساندن آموزش استاندارد به دست کسانی باشد که به دلیل فقر مالی، در آستانه ترک تحصیل قرار دارند.
دو اقدام مجزا در حوزه مسئولیت اجتماعی
مهدی غفوری در ابتدای گفت‌وگو با تفکیک اقدامات صورت گرفته اخیر این مجموعه می‌گوید: «نخستین اقدام، اهدای ۳ هزار عدد اشتراک یک‌ساله آی‌نو به همراه سیم‌کارت نوجوان به دانش‌آموزان تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور است که فرایند تحویل آن به‌طور کامل انجام شده و در اختیار این عزیزان قرار گرفته است.»
او درباره اقدام دوم که ابعاد گسترده‌تری دارد، توضیح می‌دهد: «اقدام دوم از جنس یک تفاهم‌نامه و همکاری راهبردی با مجمع خیرین کودکان و نوجوانان بازمانده از تحصیل کشور است. طبق این توافق، مقرر شده است برای ۱۰ هزار نفر از دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل که توسط این مجمع شناسایی و معرفی می‌شوند، دسترسی یک‌ساله و کاملا رایگان به سامانه آموزش مجازی آی‌نو فعال شود. همچنین افرادی که جهت دریافت سیم کارت نوجوان همراه اول معرفی شوند نیز به صورت رایگان برایشان این سیم کارت فعال خواهد شد و از مزایای این اقدام این است که هزینه اینترنت مصرفی این خانواده روی سایت آی نو صفر می شود»
مدیر مدرسه مجازی آی‌نو در پاسخ به این پرسش که نگاه تجاری پلتفرم‌ها چگونه با این مدل از اقدامات عام‌المنفعه جمع می‌شود، می‌گوید: «مجموعه ما جریان‌های درآمدی مشخص خود را در هر دو بخش فروش خرد و سازمانی دنبال می‌کند؛ اما در کنار این بیزینس‌مدل، تعهد اخلاقی و مسئولیت اجتماعی ایجاب می‌کند در جایی که اطمینان داریم مخاطب واقعا نیازمند و شایسته دریافت خدمت رایگان است، دسترسی بدون هزینه فراهم کنیم. ما به این پروژه‌ها به چشم مسئولیت اجتماعی نگاه می‌کنیم، نه درآمدزایی.» ما این قبیل همکاری ها را در قالب های مشابهی با سایر نهادهای حمایتی از جمله کمیته امداد و بنیاد برکت داشته ایم.
او تاکید می‌کند: «هدف نهایی از این هم‌افزایی با سازمان بهزیستی و مجمع خیرین، رساندن آموزش استاندارد به دست اقشار حاشیه‌ای جامعه است؛ آموزشی که توسط مجموعه‌ای وابسته به همراه اول و با بهره‌گیری از اساتید شناخته‌شده ضبط شده است.»
ایشان درباره اهمیت شکستن انحصار آموزشی می‌گوید: «پیش از این، دسترسی به برترین کادرهای آموزشی تهران و مدارس خاص، در انحصار قشر محدودی از جامعه بود که توان پرداخت شهریه‌های سنگین را داشتند. امروز شکاف آموزشی با این ابزارها کمتر می‌شود. وقتی دانش‌آموزی که به دلایل معیشتی یا خانوادگی از تحصیل بازمانده، همان کیفیتی از تدریس را دریافت می‌کند که یک دانش‌آموز مدارس سمپاد یا غیرانتفاعی‌های برتر می‌بیند، می‌توان گفت گام مثبتی در جهت عدالت آموزشی برداشته شده است.»
پوشش کامل مسیر تحصیل دانش‌آموزان
غفوری در ادامه تشریح ویژگی‌های فنی و محتوایی این طرح بیان می‌کند: «ویژگی اول این سامانه، پوشش جامع تمامی مقاطع از مقطع ابتدایی تا انتهای دوره دوم متوسطه و کنکور است؛ به این معنا که دانش‌آموز در هر مقطعی که به دلیل افت تحصیلی یا بازماندگی متوقف شده باشد، می‌تواند به محتوای سطح خود متصل شود و زنجیره یادگیری‌اش قطع نگردد.»
او به تمرکز این سامانه بر نقاط عطف تحصیلی دانش‌آموزان اشاره کرده و می‌گوید: «ما سه نقطه حساس را در سرنوشت تحصیلی بچه‌ها به عنوان آزمون‌های سرنوشت‌ساز هدف‌گذاری کرده‌ایم: قبولی در آزمون‌های ورودی تیزهوشان و مدارس نمونه، کسب معدل و نمرات بالا در امتحانات نهایی و رتبه‌سازی در کنکور سراسری. موفقیت در هر یک از این ایستگاه‌ها، مسیر زندگی یک نوجوان محروم را دگرگون می‌کند.»
وی ادامه می‌دهد: «ادعای ما این است که اگر یک دانش‌آموز در یک منطقه کم‌برخوردار، تنها با دسترسی به همین اشتراک و ابزارهای فراهم‌شده درس بخواند، حتی بدون صرف هزینه برای کتاب‌های کمک‌آموزشی متعدد یا کلاس‌های خصوصی گران‌قیمت، توانایی رقابت برای کسب معدل عالی در امتحانات نهایی، قبولی در آزمون تیزهوشان و پذیرش در دانشگاه‌های دولتی مطرح کشور را خواهد داشت.»
آخرین وضعیت اجرایی تفاهم‌نامه‌ها
غفوری در پاسخ به پرسشی درباره زمان‌بندی و فاز عملیاتی واگذاری این ۱۰ هزار اشتراک توضیح می‌دهد: «این توافق نهایی شده است و سازوکار سامانه به‌طور کامل آماده خدمت‌رسانی است. در حال حاضر همکاری ها آغاز شده است و اقدام نهایی و فعال سازی اشتراک ها به فرایند شناسایی دانش آموزان هدف وابسته است. مجمع خیرین حامی بازماندگان از تحصیل به صورت مرحله‌ای، لیست دانش‌آموزان واجد شرایط را ارسال می‌کند و به محض دریافت فهرست های مورد تایید مجمع خیرین بازماندگان از تحصیل، دسترسی کاربری این افراد روی بستر سامانه و همراه با سیم‌کارت‌های در نظر گرفته‌شده بلافاصله فعال می‌شود.»
مدیر سامانه آی‌نو در پایان خاطرنشان می‌کند: «عدالت اجتماعی زمانی محقق می‌شود که دسترسی به فرصت‌های رشد محدود به جغرافیا یا توان مالی خانواده‌ها نباشد. پلتفرم‌های فناورانه و اقتصاد دیجیتال این ظرفیت را دارند که فاصله پایتخت تا مناطق کم‌برخوردار را به صفر برسانند؛ مشروط بر آنکه نهادهای مسئول و خیریه‌ها، شناسایی مخاطب واقعی را سریع‌تر پیش ببرند و زیرساخت ارتباطی نیز به شکل پایدار برای نسل آینده فراهم بماند.»