نگاهي به بازار كالاهاي طولاني‌ترين شب سال
جشن شب يلدا چقدر آب مي‌خورد؟
گروه اقتصادي
شب‌نشيني و گراميداشت مقام طولاني‌ترين شب سال، از آيين‌هايي است كه در دل تاريخ چند هزار ساله
ايران باقي مانده و فارسي‌زبانان و ساكنان كشورهايي كه با اين تاريخ اشتراك فرهنگي دارند، هر سال شب پاياني پاييز و نخستين شب زمستان را جشن مي‌گيرند. اين فرهنگ تاريخي از گاه‌شمارهاي چند هزار ساله كشاورزان ساكن ايران به يادگار باقي مانده است. مردمي كه كشت و زراعت در زمين اصلي‌ترين راه امرار معاش‌شان بود و از اين‌رو حساب روزها و شب‌هاي سال را به دقت نگاه مي‌داشتند. در فرهنگ گذشته، روز نماد روشنايي و رونق بود و شب نماد تاريكي و ركود و شب پاياني پاييز را به اين دليل جشن مي‌گرفتند كه از فرداي آن روز به تدريج بلندتر مي‌شد و يلدا در آيين سنتي ايران جشن تولد دوباره خورشيد بود.
طبق سنت باقيمانده از تاريخ ايران شب يلدا، با شب‌نشيني اعضاي خانواده صبح مي‌شود و در كنار آيين‌هاي فرهنگي، سفره شب يلدا بخشي از اين سنت تاريخي به شمار مي‌رود. ايراني‌ها در اين شب، سفره شام گسترده‌تري پهن مي‌كنند و در شب‌نشيني، آجيل و ميوه‌هاي شب يلدا را در كنار سفره مي‌گذارند و اين آيين در دوره‌هاي مختلف و در فراز و نشيب‌هاي تاريخ ايران همواره تداوم يافته است.
هرچند در سال‌هاي گذشته افزايش فشارهاي اقتصادي و كاهش قدرت خريد اقشار مختلف مردم از يك سو و افزايش قيمت ملزومات سفره يلدا غير قابل انكار بوده اما با اين وجود اين آيين پابرجا مانده و امسال نيز مردم خود را آماده برپايي اين جشن تاريخي مي‌كنند.
در سنت ايراني، مراسم شب يلدا چند جزو جدانشدني دارد. غذايي كه معمولا در آن گوشت به كار رفته، آجيل، هندوانه و انار اصلي‌ترين اجزاي اين جشن تاريخي را تشكيل مي‌دهند. آمارها نشان مي‌دهد كه قيمت بسياري از اين كالاها در سال‌هاي گذشته افزايش پيدا كرده و همين امر، تهيه تمام ملزومات يلدا براي اقشار كم‌درآمد را دشوار كرده و متناسب با وسع خانوار، اقلام مختلف براي اين مراسم خريداري مي‌شوند.
بازار ميوه
هرچند در آستانه آغاز زمستان، تنوع ميوه در مراسم يلدا زياد نيست، اما در سنت تاريخي، ميوه يكي از اجزاي اصلي اين مراسم به شمار مي‌رود. انار اصلي‌ترين نماد اين شب تاريخي به شمار مي‌رود؛ ميوه‌اي كه هرچند در سال‌هاي گذشته، تحت‌تاثير افزايش تورم و كاهش مقطعي محصول افزايش قيمت‌هايي را تجربه كرد اما بر اساس اطلاعات ارايه‌شده در شب يلداي 98، مشكلي در تامين و توزيع آن وجود ندارد.
اسدالله كارگر، رييس اتحاديه ميوه و سبزي گفته: ۲ نوع انار در بازار عرضه مي‌شود كه يك نوع متعلق به دماوند است و كيفيت بسيار بالايي دارد و يك نوع متفرقه و متعلق به نقاط اطراف شهر، شيراز و … است كه انار دماوند به هنگام فروش بايد از سايرين جدا شود و روي آن قيد شود كه متعلق به دماوند است. قيمت انار دماوند كيلويي بين ۷ تا ۱۲ هزارتومان و انار متفرقه بين ۵ تا ۹ هزارتومان خواهد بود. هر كيلوگرم انار كيفي شيراز نيز ۸ تا ۹ هزار تومان در بازار به فروش مي‌رسد.
در كنار انار، دومين ميوه اصلي شب يلدا هندوانه است. هرچند اين محصول به دليل آب‌بري بالا در بسياري از كشورهاي جهان، ميوه‌اي گران‌قيمت به شمار مي‌رود اما در ايران به دليل كشت فراوان در فصل گرم سال با قيمتي پايين به دست مردم مي‌رسد و در مراسم شب يلدا نيز هرچند با توجه به افزايش ناگهاني تقاضا يك افزايش قيمت را تجربه مي‌كند اما همچنان جزو ارزان‌ترين اقلام اين مراسم است. رييس اتحاديه ميوه و سبزي درباره وضعيت عرضه هندوانه در مراسم شب يلدا نيز گفته: قيمت هر كيلوگرم هندوانه انباري از يك هزار و ۵۰۰ تا ۲ هزار تومان و هندوانه تازه ميناب ۴ هزار تومان است.
كارگر درباره وضعيت ديگر ميوه‌ها نيز گفته: از ابتداي هفته تا كنون در هيچ‌يك از ميوه‌هاي پرمصرف به ويژه ميوه‌هاي مختص شب يلدا افزايش قيمت رخ نداده است. در بين ميوه‌ها تنها موز ۱۰ درصد افزايش قيمت داشته است كه به‌طور معمول جزو ميوه‌هاي مورد تقاضا براي شب يلدا نيست. براساس اعلام سه نهاد ناظر تمام ميوه‌فروشان ميدان مركزي بايد براي محصولات فروخته‌شده فاكتور ارايه دهند، عدم ارايه فاكتور تخلف محسوب مي‌شود.
بازار آجيل
در كنار ميوه، آجيل و خشكبار نيز يكي از اصلي‌ترين بخش‌ها در مراسم يلداي ايراني‌ها به شمار مي‌روند. هرچند تمام اجزاي آجيل شب يلدا در داخل ايران توليد مي‌شود اما افزايش هزينه‌ها، بالا رفتن تورم و صادرات بخش قابل توجهي از اين محصول باعث شده، آجيل در سال‌هاي گذشته افزايش قيمت قابل توجهي را تجربه كند. البته ارزيابي‌ها از اين بازار نشان مي‌دهد كه شوك اصلي قيمتي مربوط به سال گذشته است و امسال تفاوت نرخ قابل توجهي در بازار آجيل و خشكبار مشاهده نمي‌شود.
بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه هركيلوگرم آجيل شب يلدا ۱۲۰ هزار تومان و آجيل چهار مغز ۱۸۰ تا ۲۲۰ هزار تومان به فروش مي‌رسد. همچنين قيمت انواع پسته اكبري و احمد آقايي نيز در محدوده ۱۷۰ هزار تومان تا ۲۲۰ هزار تومان، تخمه كدوي گوشتي ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان، بادام هندي ۱۸۰ هزار تومان تا ۲۰۰ هزار تومان، فندق ۶۸ هزار تومان و برگه زردآلو ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان است. البته اين قيمت‌ها در مناطق مختلف تهران، درصدي تفاوت دارند و اين ارزيابي يك ميانگين نسبي از قيمت‌هاي موجود در بازار به شمار مي‌رود.
بازار شيريني
سومين بخش از سفره شب يلدا مربوط به شيريني است و بسياري از خانواده‌هاي ايراني در اين شب، براي جشن خود شيريني تهيه مي‌كنند. اتحاديه قنادان نيز در آستانه شب يلدا اعلام كرده افزايش قيمتي در اين حوزه پيش‌بيني نشده است.
علي بهره‌مند، رييس اين اتحاديه گفته: قيمت انواع شيريني در شب يلدا براساس مصوبه تيرماه كميسيون نظارت استان تهران است و هيچ افزايشي نخواهد داشت. مردم مي‌توانند در صورت مشاهده هرگونه گران‌فروشي، كم‌فروشي و بي‌كيفيتي شيريني، آن را به وزارت صمت يا اتحاديه قنادان گزارش دهند.
او درباره قيمت شيريني شب يلدا نيز توضيح داده: براي واحدهاي درجه ۱، قيمت هر كيلو شيريني تر ۳۵ هزار تومان، شيريني دانماركي ۲۸ هزار تومان، شيريني زبان ۲۸ هزار تومان، شيريني پاپيوني ۲۸ هزار تومان و شيريني كيك يزدي ۲۱ هزار تومان است. بديهي است كه قيمت شيريني در ساير واحدها پايين‌تر از اين نرخ‌ها است. براي كيك نيز قيمت مصوب نداريم و براساس عرف و كيفيت ارايه مي‌شود.
بازار گوشت
هرچند خريد گوشت، تنها به مراسم شب يلدا مربوط نيست و قوت سالانه خانوارها به شمار مي‌رود اما با توجه به اينكه شام يلدا نيز در سنت ايراني‌ها اهميت دارد، گوشت جزو كالاهايي است كه در اين شب با افزايش فروش مواجه است. قيمت گوشت قرمز نيز در ماه‌هاي گذشته ثباتي نسبي را تجربه كرده اما با توجه به جهش ناگهاني قيمت اين محصول در سال گذشته، همچنان در سبد خريد مردم، كالايي گران‌قيمت به شمار مي‌رود. افزايش صادرات گوشت به خارج كشور و نبود نظارت كامل بر بازار داخلي به عنوان بخشي از دلايل افزايش قيمت گوشت در ماه‌هاي گذشته اعلام شده است.
براساس قيمت‌هاي موجود در بازار، قيمت هر كيلو ران گوساله ممتاز 73 هزار تومان، سردست گوساله 63 هزار تومان و گوشت گوساله مخلوط 67 هزار تومان برآورد مي‌شود. شقه گوسفندي بدون دنبه 78 هزار تومان، سردست 79 هزار تومان و ران و كف دست نيز 98 هزار تومان قيمت خورده است. قيمت هر كيلو مرغ نيز در بازار حدود 12 هزار تومان اعلام شده است.
هرچند با ثبات نسبي قيمت‌ها در ماه‌هاي گذشته، احتمالا فشار هزينه‌هاي سال جاري كمتر از شب يلداي سال گذشته احساس مي‌شود اما همچنان قدرت خريد پايين مردم، كار آنها را در تهيه تمام اقلام شب يلدا دشوار مي‌كند. با اين وجود ايران در روزهاي سخت تحريم و محدوديت‌هاي اقتصادي، خود را آماده گراميداشت آيين تاريخي و چند هزار ساله خود مي‌كند؛ آييني كه در آن مردم به اميد زايش دوباره خورشيد، شب را به جشن مي‌نشينند.