چرا ايران نمي‌تواند نوشداروي روسيه باشد؟
پس از اينكه كشورهاي غربي كمپين انزوا و تحريم را عليه روسيه به دليل تهاجم فوريه 2022 به اوكراين
به راه انداختند، مسكو به دنبال جلب حمايت از شركاي غيرغربي خود است. مقامات روسيه ازجمله سرگئي لاوروف، وزير امور خارجه تاكيد كرده‌اند كه چگونه همكاري ايران و روسيه مي‌تواند براي دو كشور تحريم‌شده سودمند باشد. انگيزه اصلي طرح اين ادعاها تلاش مسكو براي نشان دادن اين تصوير به مخاطب داخلي است كه در جهان تنها نيست، اما تحولات اخير نشان داده است كه در پس اظهارات مشاركت فزاينده با جمهوري اسلامي نيز مسائلي وجود دارد. مقامات روسيه به دنبال استفاده از ايران به عنوان گزينه‌اي براي دور زدن انزواي خود با افزايش همكاري‌هاي دوجانبه بوده‌اند كه پيش از اين به برخي ابتكارات قابل توجه منجر شده است. ايران قصد دارد قطعات خودرو و وسايل نقليه را به روسيه صادر كند و همچنين قطعات هواپيماهاي غيرنظامي را در اختيار اين كشور قرار دهد. دو غول انرژي، گازپروم دولتي روسيه و شركت ملي نفت ايران، در ماه جولاي يادداشت تفاهمي براي سرمايه‌گذاري حدود 40 ميليارد دلار در صنعت نفت و گاز ايران امضا كردند.
(گفته مي‌شود كه) روسيه از پهپادهاي ايراني در اوكراين استفاده كرده است، موضوعي كه بازتاب گسترده بين‌المللي پيدا كرده است. مقامات دو كشور علاوه بر اين به رشد تجارت دوجانبه به عنوان نشانه‌اي از تعميق روابط اشاره مي‌كنند. رييس كميسيون اقتصاد مجلس ايران برآورد كرده است كه حجم تجارت با روسيه در آينده نزديك 50درصد افزايش مي‌يابد.
مسائل زياد، فرصت‌هاي محدود
با توجه به مسير فعلي، به نظر مي‌رسد سال 2022 به نقطه اوج روابط ايران و روسيه تبديل شود. براساس گزارش مقامات روسي، تجارت دوجانبه در سال 2021 به 4 ميليارد دلار رسيد، ركوردي كه انتظار مي‌رود در سال جاري افزايش بيشتري داشته باشد. اما اين رابطه نوشدارويي براي مشكلات مسكو نيست. حتي اگر پيش‌بيني‌ها درست باشد و تجارت به 6 ميليارد دلار بالقوه در سال برسد، اين تنها حدود يك درصد از تجارت جهاني روسيه را تشكيل مي‌دهد. محصولات ايراني ممكن است برخي از نيازهاي روسيه را به كالاها در بخش داروسازي، صنعت زيبايي و مصالح ساختماني برآورده كند. اما اين صنايع براي حوزه سلامت كلي روسيه و اقتصاد آن قابل توجه نخواهد بود. سود حاصل از تجارت با ايران نمي‌تواند به‌طور كامل زيان‌هاي ناشي از تحريم‌ها و انزواي غرب را جبران كند.
مشكل اساسي استفاده از ايران براي دور زدن انزواي بين‌المللي اين است كه تهران خود براي يافتن راه‌هاي موثر براي خنثي كردن تاثيرات منفي فشارهاي غربي كه تحت آن قرار گرفته است، تلاش كرده است. بخش هوانوردي
به ويژه مبارزه براي دو اقتصاد تحريم‌شده را نشان مي‌دهد. روس‌ها مي‌توانند قطعات هواپيماهايي را كه ايراني‌ها توليد مي‌كنند وارد كنند، اما صنعت هوانوردي غيرنظامي در ايران هم در بحران عميقي است. تحريم‌هاي امريكا به كمبود قطعات، موتور و كمبود هواپيماهاي جديد در ايران منجر شده است. بنابراين با وجود توافق‌هاي همكاري، مسكو براي يافتن راه‌حل‌هاي اساسي براي نجات صنعت هوايي خود از طريق ايران تلاش خواهد كرد.
ناآرامي‌ها در ايران
ناآرامي‌هاي كنوني در ايران مسائل را پيچيده‌تر مي‌كند. اين اعتراضات كه به دليل مرگ يك زن جوان در 16 سپتامبر در بازداشت پليس آغاز شد، گسترده و گسترده شده است. با اين حال، تظاهرات بدون رهبر باقي مي‌ماند و فاقد يك برنامه سياسي متقن فراتر از درخواست‌ها براي تغيير رژيم است. دولت در تهران احتمالا با تهديد وجودي مواجه نيست. اما در غياب اصلاحات ساختاري كه به عوامل زمينه‌اي بلندمدت مي‌پردازد، دوره‌هايي از سرپيچي آشكار از سياست‌ها دوباره فوران خواهد كرد. اگر بي‌ثباتي كنوني ادامه يابد، ايران مي‌تواند شاهد افزايش ناامني، مشكلات جمع‌آوري ماليات، مشكلات در حمايت و توسعه زيرساخت‌ها و ساير چالش‌ها در تامين نيازهاي جامعه باشد. در بدترين حالت، وضعيت فعلي مي‌تواند منجر به بروز ناآرامي‌هاي خشونت‌آميز در برخي مناطق مرزي ايران شود و شايد گروه‌هاي مسلح محلي فعاليت‌هاي خود را افزايش دهند. اين امر به طيف گسترده‌اي از مشكلات موجود در ايران مي‌افزايد كه فشار مضاعفي بر اقتصاد كشور وارد مي‌كند. چنين چالش‌هايي توانايي نهادهاي ايراني را براي توليد و عرضه محصولات مورد نياز روسيه محدود خواهد كرد.
ترانزيت حوزه ديگري است كه ايران براي روسيه اهميت دارد و موانعي نيز در آن وجود دارد. به دليل مخالفت و انزواي غرب، مسكو در استفاده از مسيرهاي لجستيكي سنتي خود با مشكلاتي مواجه است. به منظور دور زدن اين امر، روسيه تلاش كرده است تا كريدور حمل‌ونقل بين‌المللي شمال- جنوب (INSTC) را احيا كند كه اين كشور را از طريق آذربايجان و ايران به خليج‌فارس و اقيانوس هند متصل مي‌كند. كارشناسان روسي بارها اعلام كرده‌اند كه زيرساخت‌هاي ايران مشكلي كليدي است كه مانع راه‌اندازي كامل كريدور مي‌شود.
در اين حوزه نيز، بي‌ثباتي احتمالي در مناطق مرزي و مشكلات اقتصادي چالش‌هايي را براي توسعه زيرساخت‌هاي ايران ايجاد مي‌كند. افزايش جرم و جنايت و بي‌ثباتي اجتماعي همچنين مي‌تواند علاقه تجاري بين‌المللي به كريدور حمل‌ونقل بين‌المللي شمال- جنوب را كاهش دهد و كارآفرينان خصوصي روسي را كه به دنبال سرمايه‌گذاري سرمايه خود در ايران و زيرساخت‌هاي آن هستند، بترساند. اگرچه به نظر مي‌رسد كه روسيه تلاش خواهد كرد تا كريدور را راه‌اندازي كند، اما هنوز سوالاتي
در مورد قابليت آن وجود دارد.
نگاه به مسكو از ايران
به‌رغم مواضع گرم هر دو دولت در قبال يكديگر، ديدگاه‌هاي منفي به مسكو در ميان برخي اقشار جامعه ايران چالش‌هاي بيشتري ايجاد مي‌كند. برخي ايرانيان روسيه را يك قدرت استعماري مي‌دانند كه بر به‌دست آوردن كنترل بر منابع ايران كمر همت بسته است. از نظر منتقدان دولت فعلي، همكاري مسكو و تهران اين تصوير را بيشتر تقويت مي‌كند. علاوه بر اين، نظرسنجي‌ها نشان مي‌دهد كه درصد زيادي از مردم ايران نگاه منفي به تهاجم روسيه به اوكراين دارند و در نتيجه، محبوبيت مسكو در ايران كاهش يافته است. بنابراين مخالفت با جنگ اوكراين مي‌تواند علاقه ايران به تجارت با روس‌ها را كاهش دهد. همچنين تلاش براي ارايه تصويري از همكاري نزديك با روسيه به عنوان موفقيت براي ديپلماسي ايران را به ويژه در بحبوحه انزواي بين‌المللي مسكو، دشوارتر مي‌كند.
همچنين مهم است كه به اين نكته توجه داشته باشيم كه توافقات قبلي با قدرت‌هاي جهاني باعث انتقاد در ايران شده است. به عنوان مثال، در مارس 2021، صدها ايراني به برنامه همكاري 25 ساله ايران و چين در خارج از مجلس در تهران اعتراض كردند. نارضايتي مشابهي ممكن است در صورت امضاي قرارداد همكاري بزرگ با روسيه از سوي ايران به وجود بيايد و اراده مقامات ايراني براي تعميق فعال روابط با مسكو را كاهش دهد.
مقصر دانستن قدرت‌هاي خارجي براي مشكلات داخلي نيز موضوعي موجود در گفتمان دولتي ايران است. چهره‌هاي سياسي طرفدار اصلاحات - از جمله محمدجواد ظريف، وزير خارجه سابق (2013-2021) - اغلب از روسيه انتقاد كرده‌اند. در مواردي، محافظه‌كاراني كه از نفوذ منفي مسكو نيز شكايت دارند، به آنها ملحق شده‌اند. با توجه به حساسيت مقامات روسيه نسبت به اين‌گونه انتقادها و اظهارنظرها اين خطر وجود دارد كه تصوير شيطاني ساختن از روسيه در ايران، صرف‌نظر از روابط گرم بين دو دولت، با واكنش مسكو مواجه و مانع تعميق بيشتر روابط شود.
با وجود همه چالش‌ها، روابط ايران و روسيه احتمالا به پيش خواهد رفت. در برخي از بخش‌ها پيشرفت‌هاي قابل‌توجهي ممكن است ديده شود، اما پتانسيل محدود براي سودآوري اقتصادي اين رابطه براي مسكو همراه با چالش‌هاي داخلي خود ايران به اين معني است كه بسيار بعيد خواهد بود كه تهران نوشداروي مورد نياز مسكو باشد.
منبع: آماج مديا