سالنامه پارس
مريم مهدوياصل
اشاره - اميرجاهد، مولف «سالنامه پارس» است كه نخستين شماره اين سالنامه در سال ۱۳۰۵ خورشيدي چاپ و منتشر شده است. روي جلد اين سالنامه نوشته شده كه چاپ سال ۱۳۰۸ش. آن توسط مطبعه مجلس و در ۱۵هزار جلد طبع شده است. اين سالنامه كه ميتواند به عنوان مرجعي پژوهشي در دوران تاريخي خود، به ويژه در تكميل اسناد تاريخي مورد استفاده پژوهشگران و روزنامهنگاران قرار گيرد، به موضوعات مختلفي پرداخته كه در اولين شماره معرفي آن به يادداشتي درباره «رسام ارژنگي»، استاد زبردست نقاشي و مجسمهسازي ميپردازيم. ضمناينكه بايد در اينجا اين توضيح داده شود كه چاپ و انتشار «سالنامه» از زمان قاجاريه در ايران آغاز شده كه شايد كمتر به آن در مطبوعات كشور پرداخته شده باشد و اين نياز احساس ميشود كه در اين زمينه كارهاي پژوهشي انجام شود. اكنون، متن يادداشتي درباره «رسام ارژنگي» بدين شرح است.
رسام ارژنگي
اين استاد زبردست و هنرمندي كه تابلوهاي نفيس او سالنامه ۱۳۰۸ را زينت داده است، آقا سيدعباس ارژنگي از نواده (ميرك) خراساني نقاش معروف قرن شانزدهم است اجداد آقاي رسام بدعوت عباس ميرزا به تبريز رفته پردههاي جنگ ايران و روس را ساختند كه تا سال ۱۳۳۰[قمري ـ برابر با ۱۹۱۱ميلادي] در باغ شمال تبريز باقي بود و لشگريان تزار پردهها را از بين بردند آقاي رسام مقدمات نقاشي را از پدر خود گرفته و براي تكميل آن از سال ۱۳۳۸ قمري [۱۹۱۹ميلادي] به تفليس و مسكو رفته هفت سال در آكادمي نقاشي تحصيل كرده و بطهران مراجعت نموده مدرسه نقاشي را بنام نگارستان ارژنگي تاسيس و تا امروز هم بدون كمك وزارت معارف اداره كرده سال گذشته نيز نمايش نقاشي از پردههاي خود برسم معمول ممالك متمدنه دادند كه ما چند قطعه آن را بافتخار اين استاد محترم در اين سالنامه گراور ميكنيم عين گراورها هم بخود ايشان افتخاراً تقديم ميشود - آقاي رسام پيش و پس از ديگران در مجسمهسازي و نقاشي صور بزرگان و شعراي ايران صرف مساعي و خدمات نمودهاند ايشان در مجسمهسازي، نقاشي روغني، رنگ آبي، ميناتور، كاريكاتور معلومات كافيه اندوختهاند مخصوصاً رباعيات خيام اين سالنامه را با شيوه ميناتور [مينياتور] ساختهاند و پيرمرد سقا با شيوه امروز فرنگ نقاشي شده ولي متاسفانه از اين استاد لايق و صنعتكار بيآلايش تاكنون تشويق شايسته بعمل نيامده است.