فرهنگ؛ قرباني هميشگي بحرانها
اعظم كيانافراز
در هر بحران، پيش از آنكه آمارها منتشر شوند و خسارتها برآورد شوند، اين فرهنگ است كه بيصدا آسيب ميبيند؛ حوزهاي كه سالهاست با كمترين حمايت ادامه داده، اگرچه فرهنگ تعطيلپذير و پايانپذير نيست، اما امروز زير فشار همزمان بحرانهاي اقتصادي، اجتماعي و ساختاري، به نقطهاي رسيده كه ادامه حيات آن با ترديد و مصايبي جدي مواجه است. هرچند در تمام اين سالها حوزه فرهنگ، هنر و انديشه از كمترين ميزان حمايت برخوردار بوده و در بحرانها همواره بيشترين آسيب را متحمل شده است، اما در يك دهه اخير، با تشديد نابسامانيهاي اقتصادي، گراني، تورم، افزايش نرخ ارز و افت شديد قدرت خريد مردم، اين وضعيت به مراتب وخيمتر شده و كالاي فرهنگي عملا از سبد خانوار حذف شده است. اكنون، در شرايط بحراني ماههاي اخير، وضعيت بهگونهاي ديگر رقم خورده است. تجربه نشان داده كه با بروز هر بحران، نخستين حوزهاي كه آسيب ميبيند، فرهنگ و توليد فرهنگي است و اينبار نيز، باتوجه به شرايط اقتصادي و اجتماعي ماههاي گذشته، اين آسيبها عميقتر و گستردهتر از هميشه شده است.
حوزه نشر، از ناشران و كتابفروشان تا موزعان و چاپخانهداران، از اسفندماه و همزمان با آغاز جنگ، عملا نيمهتعطيل و تعطيل شد و تازه از حدود دهم ارديبهشت ماه فعاليت خود را از سر گرفته است؛ دورهاي كه در آن نه توليدي وجود داشت، نه سفارشي و نه حتي تقاضايي. بسياري از كتابفروشان بهسختي از پس تعهدات مالي خود برآمدند. در چنين شرايطي، انتظار ميرود نهادهاي مسوول، بيش از پيش به حمايت از اين حوزه توجه كنند تا رمق باقيمانده نيز از ميان نرود. اين درحالي است كه براي خسارتهاي مستقيم نيز پاسخي وجود ندارد؛ به عنوان نمونه، پس از آسيب جدي به دفتر پخش و انبار انتشارات افراز در تاريخ ۱۲ اسفند و نابودي كامل كتابهاي حاصل ۲۵ سال فعاليت نشر و صدها نويسنده و مترجم، پيگيريها از نهادهاي مختلف، از شهرداري تا وزارتخانهها و اصناف به نتيجهاي نرسيده و اعلام شده كه هنوز بودجهاي براي جبران خسارت كسبوكارها درنظر گرفته نشده است.
ازسوي ديگر، افزايش شديد نرخ ارز و قيمت كاغذ -كه بهاي هر بند آن، امروز به شش، هفت ميليون تومان رسيده- هزينه توليد كتاب را بهشدت بالا برده است؛ بهگونهاي كه توليد يك كتاب صدصفحهاي، بدون درنظر گرفتن درصد پخش و فروش، به رقمي نزديك به ۲۰۰ هزار تومان ميرسد. در چنين شرايطي، چگونه ميتوان كتابي را با قيمتي عرضه كرد كه براي مردمي با معيشت دشوار، همچنان قابل خريد باشد؟
مجموعهاي از عوامل-از بحرانهاي پيدرپي و نوسانات اقتصادي تا تورم و كاهش قدرت خريد- دست به دست هم دادهاند و اگر چارهاي انديشيده نشود، نهتنها حوزه نشر، بلكه سينما، تئاتر و كليت فرهنگ كشور با آسيبهايي مواجه خواهند شد كه جبران آن سالها زمان خواهد برد. در اين ميان، قطعي اينترنت نيز ضربهاي مضاعف وارد كرده است؛ نهتنها هزاران كسبوكار را از ميان برده و به بيكاري گسترده انجاميده، آنهم در اين شرايط، بلكه اين ابزار، بخش جداييناپذير توليد، معرفي و عرضه آثار فرهنگي شده و محدوديت آن، مستقيما بر حيات اين حوزه اثر ميگذارد-در شرايطي كه دسترسي آزاد به اطلاعات، حقي بديهي براي همگان است. امروز، حوزه فرهنگ بيش از هر زمان ديگري نيازمند توجه، حمايت و تصميمگيريهاي فوري و موثر است؛ پيش از آنكه اندك رمق باقيمانده نيز از ميان برود.
بگذريم كه اين روزها كار كه هيچ، زندگي تعطيل شده است و حرفهايي مهمتر از كتاب داريم؛ جان انسان و ايكاشهاي بسيار.مدير انتشارات افراز