پرندگان پيام‌آوران صلح و زندگي
شينا انصاري
بيستم ارديبهشت «روز جهاني پرندگان مهاجر»، فرصتي مغتنم براي تأمل در شگفتي‌هاي خلقت و يادآوري مسووليت خطير ما در پاسداري از ميراث طبيعي مشترك بشري است. اين پرندگان شگفت‌انگيز، با پيمودن هزاران كيلومتر، نه تنها مرزهاي سياسي و جغرافيايي را بي‌معنا مي‌سازند، بلكه همچون شاخص‌هايي دقيق، سلامت اكوسيستم‌هاي زمين را به ما يادآوري مي‌كنند. انتخاب شعار سال ۲۰۲۶ با عنوان «فضاهاي مشترك: ايجاد شهرها و جوامع دوستدار پرندگان» دعوتي جهاني است براي همزيستي مسالمت‌آميز ما با طبيعت در قلب سكونتگاه‌هاي انساني. شهرهاي ما مي‌توانند ايستگاه امن باشند يا دامگاه مرگ؛ برخورد با شيشه‌هاي بازتابنده، نورپردازي‌هاي شديد شبانه، كاهش فضاي سبز بومي و آلودگي هوا و آب، از عوامل شناخته شده كاهش بقا و موفقيت توليدمثل پرندگان در محيط‌هاي انسان‌ساخت است. در اين راستا بازنگري در طراحي سكونتگاه‌هاي انساني و تبديل شهرهايمان به پناهگاه‌هايي امن كه در آن توسعه شهري نه در تقابل با طبيعت، بلكه در امتداد آن باشد، ضروري است. ايران در قلب مسيرهاي مهاجرتي مهم پرندگان جهان قرار دارد؛ از تالاب‌ها و سواحل تا دشت‌ها و ارتفاعات، همين جايگاه، مسووليت ما را دوچندان مي‌كند. اما امسال، درحالي به استقبال اين روز جهاني مي‌رويم كه آسمان منطقه ما را جنگ‌افروزي و اقدامات تجاوزكارانه رژيم‌هاي امريكايي-صهيونيستي، ناآرام كرده و نه تنها جان انسان‌هاي بي‌گناه را هدف قرار داده، بلكه مشكلات محيط‌زيستي تمام‌عيار را رقم زده است. جنگ، مرزهاي اكولوژيك را نمي‌شناسد و «امنيت زيستي» كل منطقه را هدف قرار مي‌دهد. مطالعات علمي نشان مي‌دهند كه تنش‌هاي نظامي و انفجارها، فراتر از تخريب مستقيم زيستگاه‌ها، موجب «آلودگي صوتي شديد» و «اختلال در سيستم ناوبري» پرندگان مهاجر مي‌شوند. قرارگيري در معرض صداي مزمن و ناگهاني (مانند انفجار) با افزايش شاخص‌هاي استرس كاهش زمان تغذيه، جابه‌جايي اجباري از قلمروهاي امن و افت موفقيت زادآوري همراه است.
امواج صوتي ناشي از بمباران‌ها و پروازهاي نظامي، الگوهاي مهاجرتي را برهم زده و باعث خستگي مفرط، از دست دادن مسير و در نهايت مرگ‌ومير دسته‌جمعي گونه‌هاي نادر مي‌شود. علاوه بر اين، استفاده از تسليحات مدرن و آلاينده‌هاي شيميايي ناشي از انفجارها، منابع آبي و تالاب‌هاي ما را كه ايستگاه‌هاي حياتي استراحت پرندگان هستند، مسموم مي‌كند. در شرايطي كه ملت ايران و مدافعان امنيت و تماميت ارضي كشور، درگير نبردي سرنوشت‌ساز با دولت‌هاي متجاوز هستند، سازمان حفاظت محيط‌زيست وظيفه خود مي‌داند كه صداي اين قربانيان خاموش طبيعت باشد. در چنين شرايطي، حفاظت از تالاب‌ها، سواحل و مناطق امنِ كليدي، نه يك انتخاب، بلكه بخشي از پدافند محيط‌زيستي كشور است. براي تحقق اين هدف، پايش منظم، فعاليت گروه‌هاي امداد حيات‌وحش، كنترل آلودگي‌هاي ثانويه و حفاظت از زيستگاه‌هاي حساس در روزهاي دشوار جنگ، تشديد شده است. ما بايد «شهر دوستدار پرنده» را به عنوان يك رويكرد ملي، به زبان مشترك مديريت شهري، آموزش عمومي و مشاركت اجتماعي تبديل كنيم، پرندگان مهاجر پيام‌آور پيوند و تاب‌آوري‌اند؛ اگر فضاهاي مشترك را ايمن كنيم، در واقع آينده زيست‌پذيرتري براي خود و نسل آينده ساخته‌ايم. پرندگان، پيام‌آوران صلح و همبستگي جهاني هستند و جامعه جهاني مسوول فراهم كردن آسماني امن براي پروازشان است؛ آسماني كه در آن تنها صداي بال زدن پرندگان مهاجر، نويدبخش تداوم زندگي باشد.