مجازات جرم آدمربايي
جرم آدمربايي و گروگانگيري دو مورد از شناختهشدهترين جرايم پرخشونت عليه افراد است. ربودن افراد يا به گروگان گرفتن افراد به قصد رسيدن به مال يا خواسته است. اين دسته از جرايم علاوه بر جرايم جسمي، موجب آسيب به روح قرباني نيز ميشود. بهطوري كه در برخي مواقع قرباني تا سالها بعد درگير مشكلات ناشي از اين حادثه است به همين دليل هم در قانون كشور ايران براي جرم آدمربايي و گروگانگيري مجازات سنگيني در نظر گرفته شده است.
بسياري از افراد گمان ميكنند كه آدمربايي و گروگانگيري يك جرم مشترك هستند؛ اما بايد بدانيد كه اين دو جرم اگرچه در ظاهر شباهتهايي با هم دارند، اما در قانون كيفري بهطور متفاوتي به آنها نگاه ميشود و در قانون آدمربايي از گروگانگيري متمايز شده است.
آدمربايي به معناي دزديدن و حركت دادن يك فرد به صورت غيرقانوني و نگهداشتن او برخلاف ارايه فرد است. در جرم آدمربايي، متهم يك فرد را به صورت مخفيانه ميدزدد و او را به صورت غيرقانوني محدود ميكند. آدمربايي با اهداف مختلفي انجام ميشود كه ميتواند از دريافت پول، اجبار خانواده به انجام يك عمل غيرقانوني يا ناخواسته، انتقام، تحقير فرد يا دلايل ديگر باشد. همچنين اين جرم ميتواند به صورت فيزيكي يا رواني انجام شود. آدمربايي فيزيكي يعني فردي را بدزدند و او را زنداني كنند؛ اما آدمربايي رواني در حقيقت تحت فشار گذاشتن يك فرد با تهديدات جدي است تا او را به كاري وادار كنند يا از كاري بازدارند.
بر اين اساس آدمربايي به معناي گرفتن آزادي تن ديگري بدون رضايت او و با هدف نامشروع از طريق جابهجايي فرد به محل ديگر است. عدم رضايت فرد ربوده شده شرط لازم براي وقوع اين جرم است؛ بنابراين نميتوان فردي را با رضايت خودش ربود.
گروگانگيري در حقيقت به معني كنترل كردن يا نگهداشتن يك فرد يا گروه، براي اجبار افراد ديگر به انجام يك خواسته است. در حقيقت در اين جرم گروگانگير فرد يا افرادي را بدون خواست آنها نگه ميدارد و تهديد ميكند كه در صورت نرسيدن به درخواستهاي خود آنها را ميكشد يا به آنها صدمه وارد ميكند.
در كشورهاي مختلف براي برخورد با آدمربايي و مجازات گروگانگيري جرايم مختلفي مشخص شده است كه اين مجازاتها بسته به شدت عمل فرد و تشخيص قاضي ميتواند جريمههاي سنگين، حبس يا حتي اعدام باشد.
قانون مجازات اسلامي در زمينه آدمربايي اينطور حكم ميكند؛ هر كس به قصد مطالبه وجه يا مال يا به قصد انتقال يا به هر منظور ديگر، توسط تهديد يا حيله يا به هر نحو ديگر، شخصا يا توسط ديگري، شخصي را بربايد يا مخفي كند، به حبس از پنج تا 15 سال محكوم خواهد شد.
در ماده 621 و 631 قانون مجازات اسلامي، به صورت مفصل به تشريح جرايم آدمربايي، ربودن نوزاد، مشاركت افراد در جرم آدمربايي و مجازات آن اشاره شده است. بسياري از دادگاهها در زمان رسيدگي به اين جرم در زمينه پنهان كردن فرد ديگر، به ماده 621 قانون مجازات اسلامي استناد ميكند، اما با توجه به قانون تشديد مجازات آدمربايي كه در سال 1353 تصويب شد و اين واقعيت كه اين قانون به صورت كامل منسوخ نشده است، صدور احكام با مواد قانوني بعدي نيز به تشخيص قاضي بستگي دارد.
ربودن افراد به زور يا با تهديد و فريبكاري عنصر مادي اين جرم است؛ يعني در صورتيكه فرد با هر انگيزهاي، فردي را بدون رضايت او با حيله و فريب بربايد، عنصر مادي جرم اتفاق افتاده است. بر اساس ماده 631 قانون مجازات اسلامي ربودن و مخفي كردن طفل يا تعويض كردن اطفال مصداق ركن مادي اين جرم است. به عبارتي چنانچه رباينده درباره هويت و ويژگي فردي كه قصد دزديدن او را دارد دچار اشتباه شود، مثلا به جاي فرزند فرد ثروتمندي كه قصد باجگيري از او را دارد، كودك ديگري را بدزدد، باز هم اين عنصر مادي محقق ميشود.
انتقال يك فرد از محلي به محل ديگر با زور و حيله و تهديد بدون اراده فرد در صورتي كه زن يا مردي كه از همسرش جدا شده، فرزندي را كه تحت حضانت طرف مقابل است، بربايد، آن فرد مرتكب آدمربايي شده است و وجود رابطه خوني سببي يا نسبي مانع از مجازات او نخواهد شد.
مرتكب جرم آدمربايي ميتواند هر فردي باشد كه به نحوي در آدمربايي مشاركت يا مداخله مستقيم يا غيرمستقيم داشته است. اگر رباينده شخصا فردي را ندزدد و اين كار را توسط ديگري انجام دهد؛ بهطور مثال به ديگري پول بدهد تا اين عمل را براي او انجام دهد يا ديگري را تشويق به ربودن فرزند كند، مجازات انجامدهنده جرم براي او نيز مشخص ميشود؛ به عبارت ديگر فردي كه ديگري را ترغيب به آدمربايي كند، خود به جرم مشاركت در جرم مجازات خواهد شد.
براساس قانون انگيزه يك فرد يكي از اجزاي تشكيلدهنده عنصر رواني جرم نيست. در جرايم تعزيري انگيزه شرافتمندانه يكي از شروط تخفيف مجازات است؛ اما در جرم آدمربايي انگيزه يكي از عناصر جرم محسوب ميشود. بر اساس ماده 621 قانون مجازات اسلامي، براي آدمربايي به قصد نياز است و فردي كه قصد عملي را ميكند، انگيزه نيز دارد. با اين وجود اين مساله دلالت بر سوءنيت نيست و آدمربا بايد عمدا اقدام به ربودن فرد كند و از آنجايي كه نتيجه جرم آدمربايي از عمل آدمربا نشات ميگيرد، بنابراين سوءنيت خاص در سوءنيت عام فرد مستتر شده. به عبارتي فردي كه قصد ربودن ديگري را دارد، ميداند كه دارد موجب سلب آزادي آن فرد ميشود، بنابراين مجازات خواهد شد.
همچنين طبق ماده ۱۲۲ قانون مجازات اسلامي؛ هر كس قصد ارتكاب جرمي كرده و شروع به اجراي آن كند، لكن به واسطه عامل خارج از اراده او قصدش معلق بماند، به شرح زير مجازات ميشود: الف- در جرايمي كه مجازات قانوني آنها سلب حيات، حبس دايم يا حبس تعزيري درجه يك تا سه است به حبس تعزيري درجه چهار.
ب - در جرايمي كه مجازات قانوني آنها قطع عضو يا حبس تعزيري درجه چهار است به حبس تعزيري درجه پنج.
پ - در جرايمي كه مجازات قانوني آنها شلاق حدي يا حبس تعزيري درجه پنج است به حبس تعزيري يا شلاق يا جزاي نقدي درجه شش.