به گزارش دوشنبه های دارویی، در شرایطی که مطالبات معوق بخش‌های مختلف صنعت سلامت افزایش یافته، استفاده از ابزارهای جدید برای مدیریت نقدینگی و تسویه مطالبات نیز مورد توجه قرار گرفته است. یکی از این ابزارها، مدل مبتنی بر توکن موسوم به «تکو» است که با هدف ساماندهی جریان مالی میان سازمان‌های بیمه‌گر و زنجیره سلامت مطرح شده است.
موضوع مطالبات معوق صنعت دارو و تجهیزات پزشکی در ماه‌های اخیر به یکی از محورهای جلسات کارشناسی حوزه سلامت تبدیل شده است. در شهریورماه نیز رئیس‌جمهور با برگزاری دو جلسه با رئیس بانک مرکزی، رئیس سازمان برنامه و بودجه و وزرای مرتبط، موضوع تأمین منابع و راهکارهای پرداخت مطالبات حوزه سلامت را پیگیری کرده است. از سوی دیگر، اواخر اردیبهشت‌ماه، سازمان تأمین اجتماعی از «تکو» به‌عنوان مدلی مبتنی بر توکن برای مدیریت و تسویه مطالبات و ساماندهی جریان مالی میان تأمین اجتماعی و زنجیره سلامت رونمایی کرد ولی هنوز به مرحله عمیاتی شدن، نرسیده است.
هشدار درباره تداوم مطالبات معوق
بهمن صبور، قائم‌مقام سازمان نظام پزشکی تهران، از جمله فعالانی است که بر ضرورت تعیین تکلیف مطالبات داروخانه‌ها تأکید دارد. وی معتقد است سازمان‌های مرتبط، به‌ویژه سازمان تأمین اجتماعی، باید هرچه سریع‌تر به یک راهکار عملیاتی برای پرداخت مطالبات دست پیدا کنند.
صبور با اشاره به پیچیدگی فرآیندهای سنتی مالی عنوان کرده است که این فرآیندها گاهی موجب کندی در تسویه حساب‌ها و تبادل منابع می‌شوند و استفاده از سازوکارهای نوین مبتنی بر فناوری‌های دیجیتال می‌تواند شفافیت، سرعت و قابلیت رهگیری این فرآیندها را افزایش دهد.
اهمیت موضوع مطالبات معوق تنها به وضعیت نقدینگی داروخانه‌ها محدود نمی‌شود. فعالان صنعت دارو هشدار داده‌اند که انباشت مطالبات می‌تواند بر اجرای برخی طرح‌های ملی حوزه سلامت نیز اثرگذار باشد. در همین زمینه، شهرام کلانتری، رئیس انجمن داروسازان ایران، در نامه‌ای با اشاره به مطالبات ۱۰ماهه داروخانه‌ها، درباره وضعیت پرداخت‌ها هشدار داده و این پرسش را مطرح کرده است که در صورت پایدار بودن منابع طرح پزشک خانواده، چرا مطالبات چندماهه داروخانه‌ها همچنان پرداخت نشده است.
تکو چیست؟
تکو مدلی برای مدیریت نقدینگی و تسویه مطالبات در زنجیره دارو است که بر تبدیل مطالبات قابل وصول به یک اعتبار دیجیتال قابل رهگیری و گردش در زنجیره تمرکز دارد. براساس این مدل، طلبکار می‌تواند ارزش طلب خود را در قالب ترکیبی از نقدینگی، کالا و خدمات دریافت کند. اعتبار ایجادشده نیز قابلیت استفاده برای تسویه مطالبات، تأمین کالا یا دریافت خدمات در زنجیره را خواهد داشت. طراحان این مدل معتقدند تفاوت تکو با برخی شیوه‌های متعارف تأمین مالی در این است که هدف آن صرفاً ایجاد یک تعهد مالی جدید یا افزایش مدت بدهی نیست؛ بلکه تلاش می‌شود ارزش مطالبات موجود به فعالیت اقتصادی واقعی در زنجیره متصل شود.
تسویه مطالبات بدون تنزیل
یکی از ویژگی‌هایی که برای مدل تکو مطرح شده، امکان تسویه بدون تنزیل و کسر از اصل مطالبات است. بر این اساس، طلبکار برای استفاده از ارزش طلب خود الزاماً مجبور به فروش آن با تخفیف نیست. همچنین مطابق توضیحات ارائه‌شده درباره این مدل، تیران درآمد خود را از محل کارمزد مالی دریافت نمی‌کند و مدل درآمدی آن بر ارائه خدمات و تأمین کالا استوار است. به این ترتیب، در ساختار پیشنهادی تکو، هزینه مالی به‌عنوان منبع اصلی درآمد تعریف نشده و ارزش اقتصادی از مسیر ارائه کالا و خدمات ایجاد می‌شود.
طلبکار از ابتدا می‌داند چه دریافت می‌کند
یکی از ویژگی های طراح‌شده در تکو، شفافیت در نحوه تسویه است. در این مدل، میزان نقدینگی، کالا و خدماتی که در ازای مطالبات دریافت می‌شود، از ابتدا مشخص خواهد بود. همچنین نوع کالا یا خدمت و قیمت محاسبه آن نیز باید برای طلبکار مشخص باشد. از این منظر، هدف مدل آن است که طلبکار بتواند پیش از ورود به فرآیند تسویه، ارزش دریافتی خود را ارزیابی کند و با هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده مواجه نشود.
اتصال اعتبار به کالا و خدمات
تکو تیران، صرفاً بر ایجاد یک اعتبار دیجیتال متمرکز نیست و بخش دیگری از مدل پیشنهادی آن به تأمین کالا و ارائه خدمات اختصاص دارد. در این چارچوب، اعتبار ایجادشده باید در نهایت به خرید کالا، دریافت خدمات یا تسویه در زنجیره سلامت منجر شود. به بیان دیگر، هدف این مدل آن است که ظرفیت مالی ناشی از مطالبات، به گردش واقعی کالا و خدمات در زنجیره دارو متصل شود.
چرا تکو برای زنجیره دارو مهم است؟
استفاده از مدل‌هایی که بتوانند ارزش مطالبات را پیش از پرداخت نقدی کامل، در قالب کالا، خدمات یا نقدینگی در زنجیره به گردش درآورند، به‌عنوان یکی از گزینه‌های مورد بحث مطرح شده است. توکنایز تیران نیز با همین رویکرد تلاش می‌کند سه موضوع «تسویه مطالبات»، «تأمین نقدینگی» و «تأمین کالا و خدمات» را در یک سازوکار به یکدیگر متصل کند.
از تغییر شکل بدهی تا حل مسئله نقدینگی
مسئله اصلی در زنجیره دارو صرفاً میزان بدهی نیست؛ زمان پرداخت مطالبات نیز اهمیت زیادی دارد. از این منظر، هر سازوکاری که بتواند بدون افزایش تعهدات جدید، بخشی از ارزش مطالبات موجود را به جریان اقتصادی بازگرداند، می‌تواند در بحث تأمین سرمایه در گردش مورد بررسی قرار گیرد.
تکو نیز خود را در همین چارچوب تعریف می‌کند: تبدیل مطالبات قابل وصول به ظرفیتی که بتواند در زنجیره دارو برای دریافت نقدینگی، کالا و خدمات مورد استفاده قرار گیرد.با این حال، میزان اثربخشی چنین مدلی در عمل، به نحوه اجرای آن، پذیرش بازیگران زنجیره، اعتبار مطالبات، سازوکار حقوقی و مالی، تأمین منابع و نحوه اتصال اعتبار دیجیتال به معاملات واقعی بستگی خواهد داشت.
در نهایت، در شرایطی که تأخیر در پرداخت مطالبات بیمه‌ای به یکی از دغدغه‌های اصلی داروخانه‌ها و شرکت‌های دارویی تبدیل شده، تکو یکی از راهکارهای فناورانه مطرح برای مدیریت این مسئله است؛ راهکاری که به جای تمرکز صرف بر ایجاد یک بدهی یا تعهد جدید، بر تبدیل ارزش مطالبات به نقدینگی، کالا و خدمات در زنجیره سلامت تمرکز دارد.