نمايشگاه كتاب، قيمت كتاب و باقي قضايا
محسن آزموده
امروز آخرين روز هفتمين نمايشگاه مجازي كتاب است. ممكن است بگوييد در شرايطي كه اينترنت بسته است، نمايشگاه مجازي ديگر چه صيغهاي است؟ بله، كمي عجيب و غريب است، اما با پلتفرمها و سايتهاي داخلي و به اصطلاح اينترانت مشكل حل شده. اما احتمالا همگان اين را ندانند، ضمن اينكه با بسته بودن كلي اينترنت، به هر حال رجوع به اينترنت كم ميشود و از اينترانت هم كمتر استفاده ميشود.
اما تا جايي كه به كتاب مربوط ميشود، بسته بودن اينترنت تا حدودي باعث شده كتابخواني بيشتر شود. اين را من نميگويم. دو هفته پيش در كتابفروشي خوارزمي يك نشستي داشتيم با موضوع كتابخواني و جنگ. مدير كتابفروشي گفت كه اين روزها مراجعه براي كتاب بيشتر شده. احتمالا يك دليلش همين بسته بودن اينترنت است. البته بعضي هم ميگويند قيمت كتاب خيلي بالاست. به گفته يك متخصص، الان چاپ و نشر هر صفحه از يك كتاب معمولي براي يك ناشر دستكم 2700 تومان آب ميخورد، اين غير از هزينه جلد و توزيع و بقيه هزينههاست. يعني قيمت يك كتاب صد صفحهاي دست كم سيصد هزار تومان است. روشن است در شرايط ناگوار اقتصادي كه مردم لنگ مايحتاج اوليهشان هستند، كتاب به كالايي لوكس بدل ميشود و قيمت آن هر چه باشد، در مقايسه با ساير كالاهاي ضروري و اوليه به چشم ميآيد.
با اينهمه هنوز هم ناشراني هستند كه كتاب چاپ ميكنند و نويسندگان و مترجماني كه مينويسند و اهل كتابي كه ميخرند و ميخوانند. شخصا با دو ميليون بن كتابي كه داشتم، سه كتاب خريدم كه دو تايش قديمي و كلاسيك هستند و يكي جديد. اولي چاپ تازه كتاب جنبشهاي ديني ايراني اثر مشهور سياستمدار ملي و از بنيانگذاران جامعهشناسي در ايران يعني دكتر غلامحسين صديقي است. اين اثر در واقع رساله دكتراي دكتر صديقي است كه در سال 1316 در دانشگاه پاريس به زبان فرانسه نوشت و بعدا خودش نسخه فارسي آن را منتشر كرد. اين كتاب بعد از انقلاب در اوايل دهه 1370 منتشر شد، اما بعد از آن ديگر چاپي از آن در دست نبود. انتشار مجدد آن توسط نشر پارسه اتفاقي خوشايند است، به ويژه كه با اثري دانشگاهي، روشمند و عالمانه مواجه هستيم كه به دور از تعصبات سياسي و ايدئولوژيك نوشته شده و حتي از برخي گرايشهاي ايدئولوژيك آن زمان در پرداختن به تاريخ سدههاي نخست ورود اسلام به ايران بر حذر مانده. از اين حيث مطالعه آن هنوز خالي از لطف نيست و انتشارش رخدادي نيك است.
كتاب ديگري كه خريدم، باز يك اثر كلاسيك فارسي و اينبار در حوزه فلسفه جديد است. منظورم سير حكمت در اروپا اثر ارزشمند محمدعلي فروغي است كه بحق نخستين و يكي از مهمترين و ماندگارترين آثار نگاشته شده به فارسي در معرفي تاريخ فلسفه غرب به زبان فارسي است. من اين كتاب را سالها پيش از كتابخانه گرفته و خوانده بودم و امسال بالاخره اين بخت را پيدا كردم كه نسخه كاغذياش را به كتابخانهام اضافه كنم. سير حكمت در اروپا هم مثل كتاب صديقي، بهرغم گذر نزديك به صد سال از زمان نگارشش، هنوز حرفهاي بسياري براي گفتن و آموختن دارد. وجه مشترك هر دو اثر، نثر و قلم روان و درخشان و گوياي دو نويسنده، يعني صديقي و فروغي است، ويژگي ارزشمندي كه متاسفانه هر چه از زمانه اين نويسندگان فاصله گرفتيم، كمتر و كمتر شد.
ميخواستم در اين يادداشت به چند كتاب ديگر هم بپردازم كه مجال نيست و تنها نامشان را ميبرم و به اين اكتفا ميكنم كه به رغم همه مشكلات و دشواريهاي نشر و ناشران، اين روزها كتابهاي خيلي خوبي درباره ايران و تاريخ و فرهنگ آن ترجمه و تاليف شده. مثل دو كتاب نفت ايراني (اثر لئوناردو داوودي) و سياستهاي عشايري در ايران (اثر استفاني كرونين) هر دو با ترجمه محمود مقدس كه نشر شيرازه منتشر كرده يا دو كتاب از نشر بيدگل يعني «زايش شهروندان: زنان و سياستهاي مادري در ايران» (اثر فيروزه كاشانيثابت با ترجمه سميه طباطبايي) و «اصلاحات ارضي و تغييرات اجتماعي در ايران» نوشته افسانه نجمآبادي كه با ترجمه حميدرضا يوسفي منتشر شده است. حالا كه از اين كتابها ياد كردم، دلم نميآيد از دو كتاب بسيار خواندني و مهم ديگر هم نام نبرم، يكي «ابن خلدون: زندگي و انديشه او» نوشته رابرت اروين است كه با ترجمه درخشان محمد دهقاني توسط نشر مد منتشر شده و ديگري كتاب «فرامليگرايي در انديشه سياسي ايرانيان: زندگي و زمانه احمد فرديد» نوشته علي ميرسپاسي است كه ياسر فراشاهينژاد آن را ترجمه كرده و نشر طرح نو منتشر. كتاب «ابنخلدون»، بدون شك خواندنيترين تكنگاري درباره اين متفكر بزرگ تونسي است كه تاكنون به فارسي منتشر شده. كتاب دكتر ميرسپاسي هم اثري نظاممند و موجز درباره چهره جنجالي و بحثبرانگيز روشنفكري معاصر ايران است كه احتمالا معرف حضور همه اهل فرهنگ است. خلاصه اينكه اين كتابها را از دست ندهيد و هر چه زودتر بخريد، چون معلوم نيست تا يك ماه ديگر قيمتشان چقدر ميشود.