نيره خادمي
«عليه» طاقت نياورد كه فقط از كنار ديوار خانه، مخازن آب و منظره تخريب شده آنها را روي بلنديهاي بماني تماشا كند. راه افتاد و به سمت تپه رفت و وقتي از نزديك، بدنه زخمي مخزن قديمي و جديد آب را ديد، گريه كرد. «با خودم گفتم آخر اين چه كاري است؟ و چرا از اين جهت خواستند به ما ضربه بزنند.» در يك هفته گذشته و پس از حمله امريكا به دو منبع آبي در سيريك، مردم بماني و روستاهاي اطرف سهميه بسيار كمتري از آب داشتند و حدودا 15 تا 17روستا، حتي روستاهايي كه تامين آب آنها به اين دو منبع ارتباطي نداشت هم تحت تاثير حملات امريكا به تاسيسات آبي قرار گرفتند و قطعي آب بيشتري را تحمل كردند تا آب به همه مردم منطقه برسد. بهمن سال ۱۴۰۴ سرانجام پس از سالها انتظار منبع دو هزار متر مكعبي آب مردم شهرستان سيريك در بخش بماني افتتاح و مشكل چندساله آب مردم چندين روستا در اين منطقه را تقريبا حل كرد. تا پيش از آن فقط يك منبع قديمي ۵۰۰ مترمكعبي داشتند كه فعاليت آن از اوايل دهه ۷۰ و نخستينباري كه طرح آبرساني در منطقه اجرا شد، آغاز شده بود ولي همزمان با افزايش جمعيت منطقه تا ۲۰ هزار نفر، آن منبع ديگر جوابگوي نياز آنها نبود، اما حالا نه تنها همان منبع قديمي از بين رفته است كه بخشي از آن منبع تازه تاسيس هم آسيب ديده. بيستم خرداد ۱۴۰۵ سحرگاه روزي كه دو مخزن آب سيريك روي بلنديهاي بماني هدف حمله امريكا قرار گرفت، مردم هنوز خواب بودند برخي با صداي انفجار از خواب پريدند، اما چون در آن شبها اغلب سر و صداهاي انفجار را از سمت دريا ميشنيدند، فكر كردند كه امشب هم مانند شبهاي ديگر است. صبح به محض اينكه دوباره چشم باز كردند و از تلويزيون خبر را شنيدند كه مخازن آب، هدف حمله بوده است هراسان به اين فكر كردند كه نكند دوباره قطعيهاي مكرر آب به زندگيشان برگردد. از همان زمان تماسها به دهياري، شوراياري و فرمانداري شروع شد، برخي مخازن آب خانگي را از قبل نگه داشته بودند برخي اما نه، مخازن را حذف كرده بودند، بنابراين نگرانتر بودند. اين دو مخزن بتني آب آشاميدني شهر كوهستك و دست كم ۱۰ تا ۱۵ روستاي بخش بماني اين شهرستان را تامين ميكرد و با اين اتفاق حدود 20 هزار نفر در دماي ۴۰ تا ۴۲ درجه شهرستان سيريك حدود 24 ساعت از آب محروم شدند و حالا هيچ تضميني هم وجود ندارد كه در روزهاي آينده آب به صورت پايدار به آنها برسد.
روستاهاي غير مرتبط هم تحت تاثير قرار گرفتند
به علت شبكه فرسوده آب هيچگاه فشار آب در شهرستان سيريك و بخش بماني قابل قبول نبوده است و حالا هم اگر فشار آب پايين باشد مردم چندان گلايهاي نسبت به آن ندارند، اما اينكه دو تا سه روز بهطور كامل آب قطع باشد آن هم در هواي گرم و شرجي جنوب، غير قابل تحمل است هر قدر هم كه نبود آب در گذشته براي مردم عادي بوده باشد. حيدرقورچيزاده، رييس شوراياري بخش بماني كه خود شاهد قطعي سه، چهار روزه آب پس از حمله به مخازن بوده روز يكشنبه يعني چهار روز بعد از حمله از قطعي آب گلايه ميكند. او در ابتداي صحبتهاي خود با «اعتماد» به همين موضوع اشاره دارد كه حالا حتي روستاهايي كه به اين منبع مرتبط نبودند هم تحت تاثير تخريب اين مخازن قرار گرفتهاند. اين اتفاق به گفته او هم تاثير مستقيم بر روستاهايي دارد كه از اين مخزن آبدهي ميشدند و هم تاثير غير مستقيم بر روستاهايي كه ربطي به اين مخزن ندارند، اما براي اينكه كمبود آب بقيه روستاها جبران شود آب آنها قطع ميشود تا طوري توزيع شود كه به بخشهاي ديگر منطقه هم برسد.
آب، روستا به روستا و نوبتي قطع ميشود
عليه ذاكري يكي از اهالي بماني حدود پنج روز بعد از واقعه، هنگام توصيف شرايط آبي سيريك با «اعتماد»، از سه برهه زماني ياد ميكند؛ دوره پيش از افتتاح منبع دو هزار متر مكعبي، دورهاي كه اين منبع افتتاح شد و روزهاي پس از بيستم خرداد كه هم منبع قديمي كاملا از بين رفته و هم نيمي از منبع جديد آسيب ديده است.« قبل از اينكه مخزن جديد دو هزار متر مكعبي در بهمن سال گذشته افتتاح شود آب اين منطقه گاهي تا ۱۵ روز هم قطع ميشد، حتي در كوهسنگ سابقه ۲۰ روزه قطعي آب هم وجود داشت و مردم بشكههاي بزرگتري براي ذخيره آب داشتند. خيلي وحشتناك بود، اما منبع كه افتتاح شد قطعي آب دو تا سه روزه شد. الان بعد از حمله و آسيب به مخازن آب، آب روستا به روستا و نوبتي قطع ميشود. روز اول، تا شب وصل شد، اما بعد قطع شد تا روز يكشنبه كه آب را باز كردند. در واقع مخزن ذخيره آب خانه، به انتها رسيده بود كه شبكه آب وصل شد.»
صبح آن روز كه «عليه » براي نماز از خواب بيدار شد متوجه قطعي آب شد، خيلي تعجب كرد، چون اين چند ماه شرايط كمي بهتر شده بود. عليه رفت كنار بشكه و همانجا وضو گرفت و به اين فكر كرد كه ساعتي قبل وقتي هنوز نخوابيده بود و صداي كولر و گريههاي پسر كوچكش در هم پيچيده شده بود، صداهايي از بيرون شنيده. همسايهها هم هيچ كدام دليل صدا را نميدانستند، اما صبح و چند ساعت پس از طلوع خورشيد ديگر همه فهميدند كه منابع آب هدف قرار گرفتهاند. « بعد از روز اول كه مدتي آب وصل شد، سه، چهار روز آب نداشتيم. مجبور شدند كه شبكه را بهطور مستقيم به چاه اصلي آب وصل كنند، چون بايد آن منبعهاي آسيب ديده را از مواد منفجر شده خالي كنند، بعد آن را تعمير يا بازسازي كنند، داخل آن را تميز كنند و شستوشو بدهند و بعد آب را داخل آن ريخته و آزمايش كنند كه اگر سالم بود دوباره به شبكه آبرساني روستا وصل شود، بنابراين اينطور كه از ديگران شنيده، هنوز خيلي كار دارد.»
بشكهها را پر از آب نكنيم، گرفتار ميشويم
اهالي روستاهاي سيريك اغلب در زمستان مشكل چنداني براي آب ندارند، چرا كه بشكههاي آب براي آنها در كنار شبكه آبرساني نقش حمايتي دارد و هوا هم گرم نيست، اما تابستان تا همين سال گذشته با وجود كمبود آب و كاهش بارشها آب، روستا به روستا قطع ميشد و روشهاي سنتي ذخيره آب براي آنها نقش پر رنگتري داشت. حالا هم ظاهرا بخت با آنها يار نبوده و با اتفاقات اخير و آسيب به مخازن، مشكلات آبي در تابستان امسال، مانند سالهاي گذشته پا برجاست.« مخزن را هم كه زدند از بشكههايي كه از قبل داشتيم، استفاده كرديم. اگر بشكهها را پر از آب نكنيم دو، سه روزي كه قطع ميشود گرفتار ميشويم، بايد قناعت كنيم.»
مردم ميترسيدند ده، بيست و حتي ۳۰ روز آب نداشته باشند
الهه قورچي زاده، دهيار روستاي بماني با محل اصابت موشكها حدود ۵۰۰ متر فاصله داشته و تاثير صدا و اتفاقات آن شب را بيشتر حس كرده است. « در همين دوران جنگ صداهاي زيادي را ميشنيدم و تقريبا عادي شده بود، اما آن شب نزديك سحر، ساعت حدود2 صداهاي انفجار خيلي شديد بود. بعد كه به محل رفتيم و از نزديك ديديم. آببان ما ميگفت ساعت ۱۰ و ۱۱ در محل هيچ خبري نبوده است، چون هر شب براي سركشي به آنجا ميرفت.» حالا قسمت بالاي آن مخزن ۵۰۰ متر مكعبي كه از دههها قبل آب شرب منطقه را تامين ميكرد بهطور كامل متلاشي شده و ديوارههاي آن به نوعي انگار تركش خورده و سوراخ سوراخ است. البته مخزن دو هزار متر مكعبي هم آسيب ديده است، اما آنطور كه الهه قورچيزاده روز جمعه و دو روز بعد از حمله به «اعتماد» ميگويد تنها گوشههايي از آن دچار تخريب شده است.« مردم با من تماس ميگرفتند تا بفهمند آيا خبر درست است يا نه؟ به آنها ميگفتم صرفهجويي كنند. ميترسيدند ده، بيست و حتي ۳۰ روز آب نداشته باشند، اما خدا رو شكر اين طور نشد.» در ميان صحبتها، صدا قطع و وصل ميشود و يك بار هم تماس بهطور كامل از دست ميرود و او توضيح ميدهد كه اين شرايط و اختلال در آنتندهي به خاطر تخريب دكل يكي از روستاهاي اطراف در جنگ چهل روزه است كه هنوز با وجود پيگيريها مشكل آن حل نشده است. او روز جمعه و تنها دو روز پس از اين حمله توضيح داد: «پيش از افتتاح منبع دو هزار متر مكعبي حدود7 و گاهي 10روز آب در اين منطقه قطع بود، اما با افتتاح آن، اين قطعيها كمتر شده بود. آب وصل شده و براي بازديد هم كه رفتيم صداي جريان يافتن آب دربخشي از مخزن دو هزار متر مكعبي براي پمپاژ در شبكه آبرساني را ميشنيديم. سقف مخزن قديمي البته كامل ريخته بود و ميلگردهاي آن بيرون زده بود. صحنه بدي بود.» از جاده بماني كه به سمت سيريك برويد ميتوانيد مخازن آب قديمي و جديد را با فاصلهاي كم روي تپه بماني ببينيد كه حالا دور و اطراف آن به شكلي در آمده كه انگار زلزله آمده.
دهيار روستاي بماني در تماس بعدي خبرنگار «اعتماد» كه صبح روز چهارشنبه ۲۷ خرداد انجام شد، اعلام كرد پس از قطع سه،چهار روزه آب از روز سهشنبه روستاهاي بماني وصل شده و به روال قبل بازگشته است.« آببان ما البته ميگفت كه وضع روزهاي آينده اصلا مشخص نيست، چون تجهيزات مخازن آبي از بين رفته است.»
آب وصل ميشود كه مردم تانكرها را پر كنند
فاطمه حسنا كه ۱۲سال دارد شب حمله به تاسيسات آبي بماني، صداها را كه شنيده با خودش فكر كرده« اين تلق و تولوقها براي كارگراني است كه شبها اين اطراف كار ميكنند و بعد خوابيده» اما صبح مثل بقيه، خبر را شنيده و با خودش گفته « به ما ضرر زدهاند.» ميگويد: « نگران بوديم كه آب نباشد، اما مردم ما آگاه بودند كه جنگ است و ممكن است آب قطع شود، بنابراين اغلب تانكرها را پر از آب كرده بودند. حالا هم وقتي كه آب را وصل ميكنند فشار كمي دارد. وصل ميكنند كه مردم تانكرهايشان را پر كنند.» دو روز بعد يعني روز چهارشنبه ۲۷ خرداد، محسن كناري از ساكنان ديگر اين منطقه به خبرنگار «اعتماد» گفت كه فشار آب نسبت به روزهاي قبل بهتر شده و آنها چندان مشكلي ندارند. او هم به مخازن آب سنتي اشاره كرد و ميگفت كه شبكه آبرساني حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد نياز آبيشان را تامين ميكند و همچنان به مخازن خانگي متكي هستند.
مردم منطقه به شكل سنتي آمادگي قطعي آب را دارند
كاشاني يكي ديگر از شهروندان بماني در شهرستان سيريك هم كه «اعتماد» روز جمعه و دو روز پس از حمله با او گفتوگو كرد روايت متفاوتي دارد و ميگويد كه بيشتر از موضوع آب، صداي انفجار آنها را دچار ترس كرده است، چون نسبت به موجهاي انفجار قبلي به آن منطقه، جغرافياي نزديكتري به آنها داشت. خانهاش با تپههاي بماني و محل اسقرار مخازن آب حدود ۴ تا ۵ كيلومتر فاصله دارد و با صداهاي انفجار از خواب بيدار شده است.« موج انفجاري كه شاهدش بوديم و صدا، نور و لرزش ساختمان و شيشههاي خانههايمان كه همگي ديديم به آدم استرس وارد ميكند و همه ما تحت تاثير انفجار قرار گرفتيم و ترس و استرس داشتيم. اين موج جديد حملات نسبت به قبل يعني زماني كه درياباني را هدف قرار ميدادند خيلي شديدتر بود. منزل يكي از دانشآموزان من به مخازن آبي خيلي نزديك بود و وقتي او را ديدم برايم ميزان تخريب منبعها را توصيف كرد.» او درباره وضعيت آب روستاهاي شهر سيريك و بخش بماني از گذشته تاكنون توضيح ميدهد: « مردم در شهر سيريك از آب شيرين استفاده ميكنند و آب شهري براي خورد و خوراك استفاده نميشود، چون كيفيت لازم را ندارد، اما در بخش بماني بر خلاف بخش مركزي، آب شهري قابل خوردن است و براي همه مصارف استفاده ميشود. اين آب از چشمههاي سمت ميناب ميآمد و كاملا تصفيه شده بود. در برخي روستاها اصلا قطعي وجود ندارد، اما در بخشي كه من هستم قطعيهايي وجود دارد و بيشتر مردم اين بخش به خاطر شرايطي كه از گذشته وجود داشته همچنان مخزن آب خود را نگهداشتهاند و در واقع مخزن در هر خانهاي پيدا ميشود و تا ۴۸ ساعت يا حتي سه روز اگر آب نباشد مردم به نوعي از قبل آمادگي آن را دارند.»
توزيع آب دچار بحران شد
جداي از مردم محلي، مسوولان هم هر كدام در گفتوگو با «اعتماد» روايتي از اين ماجرا دارند. عبدالحميد حمزهپور، مديرعامل آب و فاضلاب هرمزگان ميگويد: « يكي از وظايف اين مخازن تامين فشار آب بود، بنابراين روي نقاط مرتفع ساخته شدند تا آب به همه مناطق برسد و وظيفه ديگر هم توزيع بهينه آب بود. مصرف مردم كه در ۲۴ ساعت به يك اندازه نيست و همه ساعتها ساعت پيك مصرف آب نيست. معمولا در شب مصرف كم است، بنابراين شبها شيرآلات مخازن كنترل ميشود كه آب در آن ذخيره شده و ارتفاع بگيرد تا در روز، آب بيشتري به شبكه ارسال شود. در حال حاضر اين مخازن را از دست داديم كه توزيع آب را دچار بحران كرد. البته ۵۰ درصد مخزن دو هزار متر مكعبي ما سالم است، چون دوقلو بود و دو مخزن هزارتايي به هم چسبيده بودند. ما توانستيم كل شبكه را روي آن مخزن هزار متر مكعبي سوار كنيم. بخش ديگر اين مخزن جديد بايد بازسازي شود، اما آن مخزن قديمي قابل بازسازي نيست و بايد دوباره احداث شود. خوشبختانه چاههاي ما آسيبي نديده است و در حال حاضر آب را از چاههاي دشت تلنگ تامين ميكنيم.» او از خسارت ۱۴۰ ميليارد توماني به واسطه اين حملات به مخازن خبر داده و ميگويد كه اعتبارات لازم براي بازسازي اين مخازن اختصاص يافته و عمليات اجرايي بهزودي آغاز خواهد شد تا اين دو منبع حياتي به چرخه تامين آب بازگردند. خسارت به تاسيسات آبي تنها به منطقه سيريك محدود نميشود و به گفته اين مدير استاني در حوزه تامين آب شرب، بيشترين خسارتها متوجه شهرستان قشم شده است؛ جايي كه بزرگترين آبشيرينكن اين جزيره با ظرفيت توليد ۱۲ تا ۱۴ هزار مترمكعب در شبانهروز، بهطور كامل تخريب و از مدار بهرهبرداري خارج شد. اين در حالي است كه تاسيسات آبرساني در جزاير فارور، تنب بزرگ و كوچك، بوموسي و لارك نيز آسيبهاي قابلتوجهي را متحمل شدند كه نيازمند اقدامات فوري و اساسي براي بازگشت به وضعيت پايدار است.
مردم بعد از سالها طعم پايداري آب را چشيده بودند
رضا شهيديان، فرماندار سيريك از دماي بالاي شهر سيريك و روستاهاي بخش بماني و كوهسنگ به «اعتماد» ميگويد و ناپايداري به وجود آمده در حوزه توزيع آب. او معتقد است كه برخي مردم به واسطه راهاندازي مخازن جديد، مخازن سنتي خانه خود را حذف كردهاند؛ بنابراين عمل ذخيرهسازي به صورت سنتي انجام نميشود.« در ۱۵ ساعت اوليه، مردم در تنگنا قرار گرفتند و اگر چه با تانكرهاي سيار به برخي نقاط آبرساني انجام شد ولي مردم به زحمت افتادند. خارج شدن اين مخازن آب شهرستان از مدار، شوك عظيمي ايجاد كرد و مردمي كه بعد از سالها طعم پايداري آب را چشيده بودند، نگران بودند كه نكند شرايط به حالت قبل برگردد. بهشدت پيگير بودند و تماسهاي تلفني يا مراجعات حضوري هم داشتند. همين حالا هم دعايشان اين است كه دوباره اين اتفاق نيفتد.» شهيديان ميگويد؛ آن محل اصلا منطقه نظامي نبوده و اتفاقا تنها جايي بوده است كه هيچ كس حتي تصورش را هم نميكرد كه مورد حمله قرار گيرد.
واكنشها به ماجراي سيريك
يك روز بعد از اين حمله روزنامه نيويورك تايمز با تحليل تصاوير ماهوارهاي و ويديوهاي منتشر شده عنوان كرد كه حملات امريكا به نزديكي تنگه هرمز، تاسيسات تامين آب آشاميدني ۲۰ هزار نفر از ساكنان محلي را نابود كرده است و هدف قرار دادن زيرساختهاي غيرنظامي مطابق با حقوق بينالملل ميتواند مصداق بارز «جنايت جنگي» باشد.اين رسانه امريكايي اعلام كرد: «حملات بامداد چهارشنبه آنچه بهنظر ميرسد يك تاسيسات آب آشاميدني در سواحل جنوبي ايران، نزديك تنگه هرمز بوده، نابود كرد. همزمان با اين حملات، فرماندهي مركزي امريكا در پيامي در شبكه اجتماعي ايكس اعلام كرد كه در نزديكي تنگه هرمز «با مهمات دقيق از جنگندههاي نيروي هوايي و نيروي دريايي امريكا» حملاتي انجام داده است. يك تصوير ماهوارهاي از صبح ۹ ژوئن، ۲ سازه كوچك آبيرنگ مربوط به آب را در روستاي بماني نشان ميدهد. هر دو ساختمان لولههاي آبيرنگ روشن دارند كه از نشانههاي معمول زيرساختهاي توزيع آب است؛ همچنين محل قرارگيري آنها نيز چنين چيزي را تاييد ميكند: روي تپهاي در بيرون از يك منطقه مسكوني. اين ساختمانها با توضيحي كه عبدالحميد حمزهپور، رييس اداره آب استان داده بود مطابقت دارند؛ او گفته بود كه دو مخزن ذخيرهاي كه نابود شدهاند، همينها بودند.» به نوشته اين روزنامه، هنوز مشخص نيست كه آيا امريكا عامدانه اين تاسيسات آب را هدف قرار داده يا ميدانسته در داخل اين ساختمانها چه چيزي وجود دارد. طبق حقوق بينالملل، هدف قرار دادن عمدي زيرساختهاي غيرنظامي ميتواند جنايت جنگي محسوب شود.
سخنگوي فرماندهي مركزي امريكا هم البته در پيام متني اعلام كرد كه از گزارشهاي مربوط به خسارت در اين تاسيسات آگاه است، اما اطلاعات بيشتري ارايه نكرد. اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه كشور فرد ديگري بود كه نسبت به اين حملات واكنش داشت و در پيامي اين اقدام را تناقض ميان ادعاهاي حقوق بشري و رفتار عملي امريكا دانست. او در اين پيام با اشاره به گفتهاي از فيلسوف فرانسوي، سيمون وي نوشت: «جنگ، بيش از آنكه رويدادي در سياست خارجي باشد، تجلي سياست داخلي است.حمله به مخازن تامينكننده آب آشاميدني مردم در سيريك، لحظهاي است كه ماهيت واقعي قدرت نقاب از چهره برميگيرد.»سخنگوي وزارت امور خارجه ايران همچنين نوشت: « امپراتوريها زماني رو به زوال ميروند كه ديگر نتوانند ميان آنچه ميگويند و آنچه در عمل انجام ميدهند، پلي برقرار كنند. لحظه فرو ريختن اعتبار كلمات نشانه آغاز افول قدرتهاست.او در پايان با اشاره به شعري از تي. اس. اليوت، وضعيت پس از چنين «بياعتباري اخلاقي» را «صورتي بيهيئت، سايهاي بيرنگ و نيرويي از كارافتاده» توصيف كرد.» كاپيتان تيمهاوكينز، سخنگوي فرماندهي مركزي امريكا در منطقه هم در واكنش به اين اخبار در گفتوگو با شبكه سي بياس نيوز گفت كه در حال بررسي گزارشهايي مبني بر حمله هوايي امريكا به يك تاسيسات آب در جنوب ايران در روز چهارشنبه است.«ما از اين گزارشها مطلع و در حال بررسي آنها هستيم.» حالا اگرچه بخشي از شبكه آبرساني شهرستان سيريك دوباره به مدار بازگشته، اما نگرانيها همچنان پابرجاست. بررسيهاي «اعتماد» در اين يك هفته و گفتوگو با ساكنان اين منطقه البته نشان داد كه با بازگشت آب به شبكه، بخش زيادي از نگرانيهاي فوري مردم كاهش يافته است. اغلب افرادي كه با آنها تماس گرفته شد، از وصل شدن دوباره آب و بازگشت نسبي شرايط عادي صحبت ميكردند و كمتر سراغ بحث درباره مخازن تخريبشده يا وضعيت زيرساختها ميرفتند. براي مردمي كه چند روز قطعي آب را در گرماي جنوب تجربه كردهاند، دسترسي دوباره به آب مهمتر از هر چيز ديگري است. سيريك يكي از شهرستانهاي استان هرمزگان در جنوب ايران در فاصله ۱۷۰ كيلومتري شرق بندرعباس واقع است؛ منطقهاي ساحلي در كرانه درياي عمان كه در شرق استان قرار دارد. مركز اين شهرستان، بندر سيريك است و به دليل موقعيت جغرافيايي، پيوند با دريا و ساختار معيشتي محلي، از مناطق مهم ساحلي هرمزگان به شمار ميرود. اين منطقه كه آب شرب خود را از شهرستان ميناب، دشتهاي راونگ و تلنگ و بخشي از آبشيرينكن تامين ميكند، بيستم خرداد با تخريب دو مخزن ذخيره حياتي مواجه شد آن هم در شرايطي كه هرمزگان يكي از گرمترين و خشكترين استانهاي كشور است و ميزان بارشهاي سالانه آن دو سوم ميانگين كشوري است.