درس بزرگ جام جهاني به كشورهاي آسيايي
دو نماينده در مرحله بعد و بقيه هيچ!
روزبه دلاور
جام جهاني ۲۰۲۶ در خاك امريكا، مكزيك و كانادا بار ديگر صحنهاي براي سنجش عيار فوتبال قارهها در قياس جهاني بود. با پايان يافتن مرحله گروهي اين تورنمنت نگاهي به آمار و ارقام و نتايج كسب شده توسط نمايندگان كنفدراسيون فوتبال آسيا تصويري خاكستري و البته پر از درسهاي تلخ و شيرين را ترسيم ميكند. در حالي كه جهان شاهد قدرتنمايي غولهاي اروپايي و امريكاي جنوبي است تيمهاي آسيايي در رقابتي دشوار تجربههاي متفاوتي را پشت سر گذاشتند.
عملكرد ايران
تيم ملي فوتبال ايران در جام جهاني ۲۰۲۶ به عنوان سومين تيم برتر قاره آسيا شناخته شد. شاگردان امير قلعهنويي در صعود به مرحله حذفي ناكام ماندند اما عملكرد بدي نسبت به تيمهاي ديگر آسيايي منهاي ژاپن و استراليا نداشتند. تيم ملي ايران با كسب سه تساوي متوالي مقابل تيمهاي بلژيك، نيوزيلند و مصر موفق شد ۳ امتياز از مرحله گروهي دشت كند. نكته كليدي در مورد عملكرد ايران تاكتيكي تا حدودي منسجم و پايداري در خط دفاعي بود. تفاضل گل صفر ايران اين تيم را در رتبهاي بالاتر از كرهجنوبي قرار داد. تساويهاي متوالي نشاندهنده تيمي بود كه راه نباختن را به خوبي ياد گرفته است اما براي عبور از مرحله گروهي به آن جرقه هجومي و جسارت لازم نياز داشت. ايستادن در جايگاه سوم آسيا هرچند براي هواداران فوتبالدوست ايراني يك موفقيت بزرگ محسوب نميشود و فوتباليها قرعه و سطح حريفان را هم ميسنجند ولي به هر حال نسبت به ساير آسياييها قابل پذيرش بوده است.
تقابل همسايگان در آمار
كره جنوبي كه همواره به عنوان يكي از مدعيان اصلي آسيا شناخته ميشود در اين دوره از مسابقات با سرنوشتي مشابه ايران مواجه شد. آنها نيز ۳ امتياز كسب كردند اما تفاوت در جزييات بود. با تفاضل گل منفييك كرهايها پايينتر از ايران ايستادند و به عنوان چهارمين تيم برتر آسيا شناخته شدند. اين ردهبندي نشان ميدهد كه چقدر مرز ميان موفقيت و ناكامي در تورنمنتهاي فشردهاي مانند جام جهاني باريك است. شايد اگر مسير قرعهكشي متفاوت بود و تيمي مانند كره جنوبي در گروهي با سبك متفاوتي قرار ميگرفت سرنوشت متفاوتي رقم ميخورد اما در فوتبال( اگر) جايي در كتاب ركوردها ندارند.
پرچمداران آسيا؛ ژاپن و استراليا
در ميان نمايندگان قاره كهن ژاپن به تنهايي ايستادگي كرد و با كسب ۵ امتياز و تفاضل گل مثبت ۴ به عنوان يكي از تيمهاي صعودكننده در گروهاش به مرحله حذفي راه يافت. ژاپنيها بار ديگر نشان دادند كه فاصله آنها با سطح اول فوتبال جهان روز به روز در حال كاهش است. نظم تيمي، بازي تركيبي و هوش تاكتيكي، ساموراييها را به تنها نماينده واقعي آسيا در مرحله حذفي تبديل كرد كه البته در نهايت در برابر قدرت بيچون و چراي برزيل با نتيجه آبرومندانه شكست خوردند و از دور رقابتها كنار رفتند. استراليا هم با ۴ امتياز و تفاضل گل صفر به عنوان دومين تيم آسيايي راهي مرحله يك شانزدهم نهايي شد. اگرچه استراليا از نظر جغرافيايي از دل قاره اقيانوسيه آمده و تنها تحت مديريت AFC فعاليت ميكند اما صعود آنها نشاندهنده آمادگي فيزيكي و توان بالاي آنها در نبردهاي گروهي بود. با اين حال با حذف ژاپن و در پيش بودن تقابل استراليا با مصر همگروهي ايران به نظر ميرسد روياي طولانيمدت آسيا در اين جام هم به زودي به پايان خواهد رسيد.
ناكامان بزرگ: از عربستان تا عراق
اگر بخواهيم واقعبين باشيم، عملكرد ساير نمايندگان آسيا نگرانكننده بود. عربستان سعودي كه همواره يكي از قدرتهاي اقتصادي و فوتبالي منطقه است تنها ۲ امتياز كسب كرد و در قعر جدول گروه H قرار گرفت. اين ناكامي زنگ خطري براي فوتبال اين كشور بود كه با وجود سرمايهگذاريهاي كلان در ليگ داخليشان نتوانستند خروجي متناسب با هزينهها در سطح تيم ملي داشته باشند. جالب اينكه بعد از اين نتايج ساختار فوتبال اين كشور تغيير كرد. قطر، قهرمان دو دوره متوالي آسيا با كسب يك امتياز تاريخي و البته تحمل شكست سنگين دردو بازيديگر خود نتايج خوبي نگرفت و اين نتايج براي تيمي كه در سالهاي اخير بر قاره تسلط داشت يك سقوط آزاد محسوب ميشد. اردن، ازبكستان و عراق هم نتوانستند امتيازي كسب كنند. به ويژه عراق كه با دريافت ۵ گل از سنگال و تفاضل گل منفي ۱۱ نشان داد كه فاصلهاش با سطح استاندارد جهاني بسيار زياد است. اردن بهرغم گلزني در هر سه بازي قرباني ضعف ساختار دفاعي شد و ازبكستان نيز در حفظ نتيجه مقابل كنگو ناتوان ماند تا حسرت صعود براي اين تيمها باقي بماند.
چرا آسيا عقب ماند؟
نگاهي به اعداد و ارقام حقايق تلخي را آشكار ميكند:
نرخ پيروزي: تيمهاي آسيايي تنها در ۱۱درصد از مجموع ۲۷ بازي خود به پيروزي رسيدند.
نرخ شكست: ۵۶ درصد بازيهاي تيمهاي آسيايي با شكست همراه بوده است.
اين اعداد گوياي شكافي عميق است. تفاوت در تفاضل گلها هم خود گوياي همهچيز است. در حالي كه فقط ايران و استراليا تفاضل گل صفر داشتند و ژاپن با تفاضل مثبت۴ در صدر بود ساير تيمها با تفاضل منفي بازيها را ترك كردند. اين يعني تيمهاي آسيايي يا در دفاع بسيار شكننده بودند يا در حمله توانايي ايجاد موقعيتهاي كافي براي تغيير نتيجه را نداشتند. اما جام جهاني ۲۰۲۶ براي آسيا درسهاي بزرگي داشت. در حالي كه تيمهاي آفريقايي در اين تورنمنت عملكرد درخشاني داشتند و تقريبا تمام نمايندگانشان به مرحله بعد صعود كردند تيمهاي آسيايي در حال درجا زدن هستند. البته بايد توجه داشت كه اين آمار صرفا در نتيجه است. فوتبال ورزشي است كه در آن سبك بازي و قرعه نقش تعيينكنندهاي در تورنمتها دارند. مثلا اگر ايران و ژاپن در گروه هم بودند يا مسيرهاي متفاوتي را طي ميكردند قطعا نتايج آماري متفاوت بود. با اين وجود واقعيت اين است كه در نهايت فاتح جام جهاني ۲۰۲۶ به احتمال بسيار زياد از قاره اروپا يا امريكاي جنوبي خواهد بود. آسيا هنوز بايد راهي طولاني را براي رسيدن به آن سطح از قدرت بپيمايد؛ راهي كه نيازمند اصلاح ساختارهاي پايه افزايش سطح بازيهاي تداركاتي با تيمهاي بزرگ جهان و عبور از تفكرات سنتي در هدايت فني تيمهاست. تا آن زمان حسرت صعود براي بسياري از نمايندگان آسيا تنها يك تكرار ملالآور در هر چهار سال خواهد بود.