دانشكدهاي ميان ميراث اكو و تصميمهاي مديريتي
محمدسجاد كاشاني
خبر انتقال موسسه آموزش عالي بيمه اكو به ساختمان دانشكده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي، در روزهاي اخير موجي از نگراني و واكنش را ميان دانشجويان، استادان و فارغالتحصيلان هر دو مجموعه ايجاد كرد. در نخستين روايتها از اين تصميم، واژه «ادغام» بيش از هر چيز ديگري توجهها را جلب كرد؛ واژهاي كه براي بسياري از اهالي دانشگاه، نه يك جابهجايي ساده، بلكه تهديدي براي هويت و استقلال دو ميراث علمي متفاوت تلقي ميشد. يك سوي اين ماجرا، دانشكده علوم ارتباطات قرار داشت؛ نهادي كه ميراثدار بخش مهمي از تاريخ علوم ارتباطات در ايران است و نام بسياري از استادان و بنيانگذاران اين حوزه با آن گره خورده است. سوي ديگر اما موسسه آموزش عالي بيمه اكو قرار داشت؛ مجموعهاي كه برخلاف تصور عمومي، تنها يك واحد آموزشي معمولي نيست، بلكه بخشي از تاريخ همكاريهاي منطقهاي ايران در چارچوب سازمان همكاري اقتصادي (اكو) به شمار ميرود. موسسه آموزش عالي بيمه اكو، ريشه در مدرسه عالي بيمه RCD دارد؛ نهادي كه با هدف تربيت نيروي متخصص بيمهاي براي كشورهاي عضو پيمان همكاري منطقهاي براي توسعه (RCD) ميان ايران، تركيه و پاكستان شكل گرفت. اين مجموعه از سال ۱۳۶۹ فعاليت خود را آغاز كرد و در ادامه، با شكلگيري سازمان همكاري اقتصادي اكو، ماموريتهاي آن نيز در چارچوبي گستردهتر تعريف شد. در طول سالهاي فعاليت، اين موسسه علاوه بر آموزش تخصصي در حوزه بيمه و بيمسنجي، رشته مطالعات منطقهاي را نيز در مقاطع تحصيلات تكميلي در مجموعه خود جاي داد؛ رشتهاي كه به عنوان يكي از حوزههاي راهبردي علوم سياسي و روابط بينالملل، با ماهيت منطقهاي اين مركز همخواني داشت. قرار بود اين موسسه تنها يك دانشكده آموزشي نباشد، بلكه به عنوان يك مركز علمي بينالمللي، وظايفي مانند ايجاد دورههاي تحصيلات تكميلي، جذب دانشجويان كشورهاي عضو اكو، اعطاي بورسيه، برگزاري نشستها و سمينارهاي علمي، توسعه فعاليتهاي پژوهشي و ايجاد كتابخانه تخصصي را دنبال كند. ماهيت آن از ابتدا بر ارتباطات علمي فرامرزي و تربيت متخصصاني براي يك سازمان منطقهاي بنا شده بود. با اين حال، پرسش اصلي اينجاست كه در سالهاي گذشته، دانشگاه علامه طباطبايي تا چه اندازه زيرساختها و حمايتهاي لازم را براي تحقق اين ماموريت بينالمللي فراهم كرده است؟ آيا مساله اصلي اين موسسه، كمبود فضاست يا كمبود توجه و سرمايهگذاري؟ منتقدان تصميم انتقال معتقد بودند كه جابهجايي فيزيكي، راهحل مشكلات ساختاري يك مركز بينالمللي نيست. آنان تاكيد داشتند كه موسسه بيمه اكو به دليل ارتباط نزديك با صنعت بيمه، جايگاه جغرافيايي فعلي خود را به عنوان يك مزيت مهم حفظ كرده است. بسياري از دانشجويان اين موسسه همزمان با تحصيل وارد بازار كار ميشوند و نزديكي به شركتهاي بيمه، كارگزاريها و مراكز اقتصادي شهر، امكان ايجاد تعادل ميان تحصيل و اشتغال را براي آنان فراهم كرده است. در كارزار اعتراضي دانشجويان بيمه اكو نيز همين دغدغهها برجسته شد. دانشجويان اعلام كردند كه انتقال موسسه ميتواند موجب افزايش زمان رفتوآمد، كاهش فرصتهاي شغلي دانشجويان و حتي دشوارتر شدن همكاري اساتيدي شود كه بخش عمده فعاليت حرفهاي آنان در صنعت بيمه و مناطق مركزي شهر قرار دارد. از نگاه آنان، مساله صرفا تغيير يك ساختمان نيست، بلكه نگراني درباره آينده علمي و حرفهاي موسسهاي است كه طي دههها جايگاهي تخصصي در صنعت بيمه كشور ساخته است. از سوي ديگر، دانشكده علوم ارتباطات نيز با اين انتقال موافق نبود. استادان اين دانشكده اعلام كردند كه فضاي موجود پاسخگوي نيازهاي فعلي آنان نيست و پذيرش چند صد دانشجو و عضو هيات علمي جديد، نهتنها كمكي به توسعه دانشكده نميكند، بلكه ميتواند استقلال و هويت مجموعهاي را كه سالها براي تثبيت آن تلاش شده، تحت تاثير قرار دهد. آنان همچنين تاكيد كردند كه از نظر ماهيت آموزشي، پيوند موسسه بيمه اكو با دانشكدههاي اقتصاد و مديريت، منطقيتر از ارتباط آن با علوم ارتباطات است. در نهايت، پس از جلسات ميان مسوولان دانشگاه و اعضاي هيات علمي دانشكده علوم ارتباطات، تصميم انتقال اين موسسه به ساختمان دانشكده ارتباطات منتفي اعلام شد. دكتر سيدمحمد مهديزادهطالشي، رييس دانشكده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي نيز اعلام كرد كه با توجه به ضرورت حفظ استقلال و هويت دانشكده ارتباطات و پس از بررسي مزايا و معايب، پيشنهاد انتقال موسسه آموزش عالي بيمه اكو به اين ساختمان منتفي شده است. اما پايان اين انتقال، پايان مساله نيست. پرسش اصلي همچنان باقي است: سرنوشت موسسهاي كه قرار بود نماينده علمي اكو در ايران باشد، چگونه بايد رقم بخورد؟ شايد به جاي جابهجايي يك ميراث، بايد براي بازگرداندن جايگاه آن تلاش كرد. موسسهاي با چنين پيشينهاي، بيش از آنكه نيازمند انتقال از يك ساختمان به ساختمان ديگر باشد، نيازمند نگاه دوباره به ماموريت اصلي خود است؛ ماموريتي كه از ابتدا بر بينالمللي بودن، ارتباط با كشورهاي منطقه، تربيت نيروي متخصص و تبديل شدن به يك مركز علمي اثرگذار در حوزه اكو بنا شده بود. مساله امروز موسسه بيمه اكو، كمبود مترمربع نيست؛ مساله، فاصله گرفتن از جايگاهي است كه براي آن طراحي شده بود. شايد بهترين تصميم نه انتقال اين ميراث، بلكه برداشتن موانع از مسير رشد آن باشد.
كارشناس ارشد مطالعات منطقهاي عضو شوراي مشاوران نسل زد