در ستايش هوش ايرانيان
نسرین ضمیری
سرزمين پهناور ايران با وجود دارا بودن هر چهار نوع اقليم گرم و خشك، گرم و مرطوب، معتدل و مرطوب و سرد، اما روي هم رفته با خشك بودن 85 درصد از مساحتش، سرزميني خشك و نيمه خشك محسوب ميشود. با اين حال يكي از بزرگترين تمدنهاي باستاني جهان و يكي از بزرگترين امپراتوريهاي جهان در همين اقليم شكل گرفته و از نخستين سرزمينهايي بوده كه از حدود 6 هزار سال پيش كشاورزي در آن آغاز شده و براي اولينبار دام پرورش داده. فناوري قنات يا كاريز حدود ۸۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح در مناطقي از ايران گسترش داشته و سپس به ساير مناطق جهان رفته. سازههاي آبي شوشتر يك نمونه ديگر از فناوريهاي ايرانيان براي استفاده بهينه از آب بوده و با قدمتي بيش از 2 هزار سال سيستمي هيدروليكي متشكل از پلها، بندها، آبشارها، تونلها و كانالها دارد. حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ سال پيش از ميلاد مسيح، تاريخ استفاده از آهن و ساير فلزات در ايران بوده. تاريخچه صنايع دستي در ايران نيز به هزاران سال پيش برميگردد. كاوشهاي باستاني در مناطقي مانند تپههاي سيلك كاشان، شهر سوخته سيستان و چغازنبيل خوزستان شواهدي از سفالگري، بافندگي و ابزارسازي را نشان ميدهد. پيدايش دولت ايلام يا سلسله ايلاميان را ۳۲۰۰ سال پيش از ميلاد به عنوان نخستين قدرت متمركز در فلات ايران دانستهاند و حدود ۵۵۰ سال قبل از ميلاد «كشوري» به نام «ايران» تاسيس شده و در همين دوران ايران اولين كشوري بوده كه سيستمهاي اداري ازجمله «چاپار» يا نامهرساني شخص به شخص و چيزي شبيه «پُست» امروزي داشته. اين تاريخچه مختصر و ذكر چند نمونه از صدها نمونه براي آن بود كه به گوشهاي از تاريخ، تمدن و فرهنگ ايران اشاره شود. حالا اگر تمامي جنگهايي كه از ۳۳۰۰ سال قبل يعني از زمان شكلگيري كشوري به نام «ايران» تاكنون را كه از سر گذرانده شده و تمامي شكستها و پيروزيهايي كه به دست آمده را هم اضافه كنيم مشخص ميشود آنچه اكنون و با همين مرزهاي امروزي به عنوان «كشور ايران» داريم، چگونه شكل گرفته؟ كافي است يك نمونه را مشاهده كنيم؛ نيشابور، دومين شهر بزرگ خطه خراسان، شهري آباد، سرسبز، زيبا و پرجمعيت، زماني در حمله مغول با خاك يكسان شده و حتي سگها و گربههاي شهر را هم كشته بودند. از خودمان بپرسيم چه عاملي باعث ماندگاري اين سرزمين بوده؟ به نظر نگارنده يكي از مهمترين دلايل، مولفهاي به نام «هوش» است.