«اعتماد» در گفتوگو با سيد جلال ساداتيان بررسي میکند
دست بالاي ايران در هرمز
نوشين محجوب
تنگه هرمز، گلوگاهي كه اينبار نه فقط به عنوان يك آبراه راهبردي، بلكه به صحنه اصلي چانهزني بزرگ ميان ايران و امريكا تبديل شده، موجب گشته تا تهران و مسقط درباره مديريت كشتيها در اين شاهراه به توافقي كه گفته ميشود 60 روزه است، نزديك شوند؛ توافقي كه به نوشته نيويورك تايمز هم مسير كشتيراني احيا ميشود و فشار بازار انرژي را كاهش ميدهد و هم سطح بالايي از نقش و نفوذ ايران در مديريت اين شاهراه تثبيت خواهد شد؛ نقشي كه پيش از جنگ به صورت رسمي وجود نداشت. براساس برخي گزارشهاي منتشر شده ادعايي در خبرگزاريهايي چون سيانان، رويترز و الجزيره، سند در دست مذاكره سندي تك برگه است كه پيشنويس آن نهايي شده بر پايه ورود كشتيها از كانالي نزديك ساحل ايران و خروج از مسير عمان تعريف شده؛ طرحي كه از نگاه مقامهاي ايراني با سازوكاري براي «هزينه خدمات» ناوبري، امنيت و محيطزيست همراه است، هرچند اما مقامهاي امريكايي مدعياند روايت تهران «دقيق نيست» و مسير موقت بايد بدون عوارض و بدون نياز به تاييد ايران قلمداد شود. در همين راستا برخي رسانهها مدعياند كه تهران راضي شده كه از اين آبراه عوارض دريافت نكند. هنوز اين ادعا تاييد يا رد نشده. همزمان برخي مقامهاي رسمي كشورمان صراحتا اعلام كردهاند كه ايران از كريدور جنوبي تنگه هرمز چشمپوشي نخواهد كرد و اجازه نخواهد داد وضعيت به پيش از جنگ بازگردد. با اين حال خبرگزاري الميادين به نقل از ماجد الانصاري، سخنگوي وزارت امور خارجه قطر مدعي شد كه تلاشها براي حلوفصل درگيري بين امريكا و ايران در مراحل بسيار پيشرفتهاي قرار دارد. به نوشته اين خبرگزاري، الانصاري در پاسخ به پرسشي درخصوص اظهارات متناقض درباره جاري بودن مذاكرات بين ايران و امريكا، ادعا كرد: «ميتوانيم تاييد كنيم كه تلاشها با همه طرفها جاري است و در مراحل بسيار پيشرفتهاي قرار دارد.» به ادعاي اين مقام قطري، «متن يك توافق احتمالي تدوين شده و اكنون در حال تبادل ميان طرفهاست.» با اين حال در حال حاضر، مذاكره مستقيمي در جريان نيست و هيچ برنامهاي براي برگزاري مذاكرات مستقيم وجود ندارد و ميانجيها در تماس هستند.
همزمان خبرگزاريهاي منطقهاي و فرامنطقهاي مواضع متفاوتي را رسانهاي كردند، در حالي كه الجزيره از احتمال لغو محاصره دريايي ايران و تجديدنظر درباره تحريمهاي نفتي در ازاي توافق هرمز نوشته، سيانان به نقل از يكي از مقامهاي منطقهاي كه در جريان رايزنيها قرار دارد مدعي شد كه احتمال دستيابي به توافق درباره تنگه هرمز تا روز جمعه «پنجاه-پنجاه» است؛ اين ادعا درحالي رسانهاي شد كه پيشتر ترامپ مدعي بود كه توافق قريبالوقوع خواهد بود. در اين ميان رويترز به نقل از يك مقام ايراني و منابع منطقهاي ضمن اشاره به امتيازهاي اساسي تعريف شده در اين سند براي ايران بدون ورود به جزييات اعلام كرد كه به واسطه توافق احتمالي فوق ايران قادر خواهد بود تا بر كشتيهايي كه از طريق هرمز وارد خليجفارس ميشوند، كنترل داشته باشد؛ متغيري كه به عنوان يكي از برجستهترين دستاوردهاي تهران قلمداد ميشود. با اين همه گروهي از ناظران ميگويند تفاسير ارايه شده درباره واژه «كنترل» متفاوت است و هنوز جزيياتي در اين باره منتشر نشده و همين گزاره ميتواند زمينهساز اختلاف شود، چراکه كشورهاي حاشيه خليجفارس به دنبال آن هستند تا نظارت بر بازرسي كشتيها و پرداخت عوارض داوطلبانه باشد.
پيشتر اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت خارجه، بارها تاكيد كرد كه محور گفتوگوهاي تهران و مسقط «تعيين مسيرهاي رفت و برگشت ايمن» است؛ مسيري كه حقوق حاكميتي و ملاحظات امنيتي ايران و عمان را حفظ كند و نتايج آن پس از پايان روند جمعبندي اعلام خواهد شد. خبرگزاريهاي داخلي نيز به نقل از منابع نزديك به هيات ايراني گزارش دادند جمهوري اسلامي ايران فقط با عمان درباره ترتيبات آينده مديريت هرمز مذاكره ميكند و هيچ گفتوگويي با امريكا در جريان نيست؛ اين منابع يادآور شدند: تلاش واشنگتن و برخي شركاي منطقهاي براي دايمي كردن مسير جنوبي هرمز با مخالفت ايران روبهرو شده و تا زماني كه محاصره دريايي بنادر ايران و نقض تفاهم اسلامآباد ادامه يابد، بازگشت تنگه به وضعيت پيشين منوط به تحقق شروط تهران خواهد بود. در برابر اين مواضع، واشنگتن ميكوشد تصوير ديگري از توافق احتمالي ترسيم كند. يك مقام كاخ سفيد به الجزيره گفت هر مسير موقت ترسيمي كشتيراني در هرمز «بدون مانع، مجوز، تاييديه يا پرداخت عوارض» خواهد بود و گزارشها درباره كنترل ايران بر عبور و مرور «دقيق نيست.» وزير خارجه امريكا از «پيشرفت بدون نهاييشدن» سخن گفت و وزير خزانهداري امريكا نيز روز سهشنبه در گفتوگو با رسانههاي اقتصادي مدعي شد «امكان دارد امروز يا فردا» توافقي براي بازگشايي هرمز حاصل شود؛ در حالي كه دادههاي شركتهاي ردياب ترافيك دريايي نشان داد عبور روزانه از اين آبراه به كمتر از ۱۰ كشتي رسيده و مديرعامل آرامكو هشدار داد حتي با بازگشايي سريع هرمز، جبران كاهش ذخاير نفت ممكن است تا ۱۸ ماه طول بكشد و بازار جهاني هر هفته بيش از ۱۰۰ ميليون بشكه نفت از دست خواهد داد. در سطح فني و امنيتي، روايت ديگري نيز از درون مذاكرات منتشر شده است. به نوشته رويترز، يك منبع بلندپايه ايراني در جريان مذاكرات و گفتوگوها گفته «تهران خواهان كنترل تردد ورودي و نظارت بر تردد خروجي» در هرمز است؛ يعني مسير ورود تحت مديريت ايران و مسير خروج از راهروي بين ايران و عمان با صدور مجوز ازسوي عمان پس از اطلاع به تهران انجام شود. اين منبع تاكيد كرده ايران از موضع اوليه خود -درخواست كنترل كامل در هر دو جهت- به شكلي مشروط كوتاه آمده اما «بعيد است از موضع فعلي خود عقبنشيني كند»، درحالي كه طرح تقسيم برابر مسيرها ميان ايران و عمان به دليل تامين نشدن نگرانيهاي امنيتي رد شده بود. شبكه اماس نيوز نيز گزارش داد: امريكا و برخي كشورهاي اروپايي بر عمان فشار ميآورند تا با شروط ايران براي توافق موقت همراه شود؛ طرحي كه به گفته يك ديپلمات خاورميانهاي، در صورت نهايي شدن «سطح كنترل ايران بر اين آبراه نسبت به قبل از جنگ افزايش خواهد يافت» و از ديد برخي كارشناسان، اهرم فشار مهمي دراختيار تهران قرار ميدهد. در كنار محور ايران-عمان، نقش ميانجيها همچنان پررنگ است. دفتر امير قطر از تماس تلفني شيخ تميم بن حمد آل ثاني با دونالد ترامپ خبر داد كه در جريانش دوطرف درباره تلاشها براي كاهش تنش ميان امريكا و ايران و نزديك كردن ديدگاهها گفتوگو كردند. امير قطر بر ادامه گفتوگو، استفاده از راهحلهاي ديپلماتيك و پايبندي همه طرفها به مفاد تفاهم اسلامآباد تاكيد و ترامپ از نقش دوحه در حمايت از ميانجيگريها قدرداني كرد. همزمان، قطر و پاكستان در بيانيهها و نشستهاي خبري تاييد كردند تلاش ميانجيها با همه طرفها ادامه دارد و تمركز بر «راهحلي كوتاهمدت» است كه بتواند گفتوگوها را احيا و مسير بازگشت به چارچوب ميانجيگري را هموار كند، هر چند هنوز گفتوگوي مستقيمي ميان نمايندگان تهران و واشنگتن برنامهريزي نشده است. در اين فضاي چندلايه، طرحهاي جايگزين نيز روي ميز است. روزنامه تلگراف از مدلي الهام گرفته از سازوكار تنگه مالاكا نوشت كه براساس آن، كشورهاي حاشيه خليجفارس و شماري از دولتهاي اروپايي از طريق صندوقي داوطلبانه، هزينه خدمات ناوبري، حفاظت از محيطزيست و جستوجو و نجات در هرمز را تامين كنند؛ طرحي كه ميتواند بدون تعريف «عوارض مستقيم» از كشتيها، بخشي از نگرانيهاي طرفها را پاسخ دهد. بلومبرگ نيز به نقل از ديپلماتها گزارش داد تهران در ديدارهاي خصوصي اخير موضع خود درباره مشاركت خارجي در مينروبي را تاحدي «نرمتر» كرده و احتمال داده ميشود اجازه محدود عمليات مينروبي به اروپا، در صورت گره خوردن آن به توافق بازگشايي و كاهش تنش، بررسي شود. به گفته شماري از تحليلگران، مجموعه اين تحولات نشان ميدهد هرمز بهتدريج از يك موضوع صرفا فني به پاشنهآشيل ديپلماسي ايران-امريكا تبديل شده؛ گرهي كه در آن بحث محاصره دريايي، حقوق حاكميتي ايران، ميانجيگري منطقهاي و فشار بازار انرژي بههم تنيده شدهاند و هر راهحل موقتي اگر نتواند توازن ميان اين عناصر را رعايت كند يا با مقاومت يكي از طرفها روبهرو خواهد شد يا دوام چنداني نخواهد داشت. در همين راستا و با هدف بررسي و واكاوي آخرين تحولات مربوط به تنگه هرمز و سناريوهاي پيشرو در ديپلماسي تهران و واشنگتن، روزنامه اعتماد در گفتوگويي با سيدجلال ساداتيان، ديپلمات پيشين و كارشناس روابط بينالملل به ارزيابي اين وضعيت پرداخته است. مشروح گفتوگو در ادامه آمده است.
سيدجلال ساداتيان، سفير سابق كشورمان در انگليس در پاسخ به پرسش نخست «اعتماد» درباره سازوكار تعريف شده در تفاهم احتمالي ايران و عمان درباره تنگه هرمز با لحاظ كردن قدرت و توان بازدارندگي كشورمان ابتدا به سابقه «تفاهمنامه اسلامآباد» اشاره كرد و گفت: اين تفاهم با ابتكار تركيه و قطر آغاز شد، سپس به پاكستان سپرده شد و اسلامآباد نيز در هماهنگي با چين آن را پي گرفت تا درنهايت به متني برسند كه برمبناي آن براي مدت دو ماه آتشبس برقرار شود. در اين دوره، ترددها از تنگه هرمز بدون دريافت عوارض و با اجازه ايران انجام شود، اما شاهراه تحت كنترل ايران باقي بماند و در همين بازه زماني، طرفها درباره ساير موضوعات اختلافي -از پرونده هستهاي تا مسائل ديگر- گفتوگو كنند.
به گفته ساداتيان، چند روز بيشتر از اجراي اين تفاهم نگذشته بود كه ايران به اين جمعبندي رسيد امريكاييها قصد «تقلب» دارند؛ يعني ميخواهند از اين فرصت براي گشودن «كريدور جنوبي» و آوردن كشتيهاي جنگي و تجديد تجهيز پايگاههايشان استفاده كنند و در واكنش چند كشتي حامل گاز مايع (LNG) را كه در مسير صادرات بودند، هدف قرار داد؛ اقدامي كه با خسارت همراه شد و سپس با پاسخ جديتر ايران به تلاش امريكا براي واكنش نظامي، نشان داد تهران بر منطق خود در مورد هرمز كوتاه نميآيد. او يادآور شد: منطق ايران اين است كه اينجا «آبراه بينالمللي» نيست، بلكه آبهاي ساحلي مشترك ايران و عمان است و بر همين اساس، از دو، سه ماه پيش از تفاهم اخير، گفتوگوهايي در سطح وزير خارجه و معاون وزير (كاظم غريبآبادي) ميان تهران و مسقط جريان داشته تا سازوكار استفاده از اين آبراه، نحوه نظارت و چگونگي تقسيم منافع و خدمات ميان دو كشور مشخص شود. اين كارشناس روابط بينالملل، در پاسخ به پرسش ديگر «اعتماد» درباره برخي ادعاها درباره عبور تهران از برخي خطوط قرمز خود درباره اين شاهراه حياتي كه توسط رسانههاي غربي برجسته شده و اينكه آيا اين تفاهمنامه ميتواند تاثير اين شاهراه را به عنوان «برگ برنده» ايران كاهش دهد، تصريح كرد: هيچكدام از ادعاها قابل اعتنا نيست. در خود متن بحث، مساله «كنترل» بهصراحت به نفع ايران تعريف شده است. او توضيح داد: نگراني اصلي تهران اين است كه امريكاييها از مسير تنگه، كشتيهاي جنگي يا حامل ادوات و نيازمنديهاي پايگاههايشان را وارد كنند و دوباره آنها را تجهيز كرده و از همان مسير، زمينه حمله مجدد به ايران را فراهم سازند. بر اين اساس، قرار بر اين است كه «ورود» به خليجفارس و منطقه از طريق مسير تحت نظارت ايران انجام شود، يعني كشتيهايي كه وارد ميشوند -چه خالي، چه حامل كالاهاي خاص- تحت كنترل ايران باشند تا اطمينان حاصل شود حامل تجهيزات نظامي و ادوات جنگي نيستند. آنچه «خارج» ميشود، سوخت، نفت يا هر كالاي ديگري است كه از منطقه خارج ميشود و ايران قبلا هم پذيرفته كه اين آب ميان ايران و عمان است و بايد با توافق دوطرف اداره شود. ساداتيان در ادامه تاكيد كرد: با حصول اين تفاهم، اتفاقا «كنترل اين شاهراه در دست ايران است» و تهران كنترل خود را از دست نداده؛ سخن ايران دقيقا اين است كه نبايد اجازه داده شود امريكاييها از اين وضعيت استفاده كنند تا كشتيهاي حامل امكانات جنگي را وارد كرده و پايگاهها را دوباره تجهيز كنند. او افزود: وقتي كنترل ورود كشتيهاي سنگين و حامل تجهيزات دراختيار ايران باشد، اين تفاهم به معناي عقبنشيني نيست، بلكه توافقي ميان دو كشوري است كه خود را صاحب حق در اين آبراه ميدانند و براي تنظيم سازوكار مشترك به نتيجه رسيدهاند؛ به اين ترتيب، مكانيزم مشترك با عمان نه «واگذاري» هرمز، بلكه چارچوبي است كه نظارت و كنترل را براي تهران حفظ و در عين حال مسير اداره عملي تنگه را با مشاركت عمان سامان ميدهد. سيد جلال ساداتيان در پاسخ به پرسش ديگر كه همزمان با توافق ميان ايران و عمان مطرح شده و درباره رايزنيهاي احتمالي ايران و امريكا ذيل تفاهم اسلامآباد توسط قطريها پيش ميرود، گفت: در ابتدا بايد تاكيد كرد پرسش مهم اين است كه اسراييل «آيا ميتواند» و «تا امروز توانسته» در اين فرآيند خللي ايجاد كند يا نه. به باور ساداتيان، اين بازيگر تاكنون موفقيتي به دست نياورده است. اين كارشناس روابط بينالملل در ادامه با اشاره به طيف وسيع موضوعاتي كه ممكن است در صورت احياي رايزنيها در كانون توجه قرار بگيرد ابتدا به قدرت دفاعي و موشكي اشاره كرد و گفت: اين حوزه از ابتدا «قابل مذاكره» نبوده و در وضعيت كنوني، تهران به هيچوجه حاضر نيست درباره آن گفتوگو كند؛ زيرا نقطه قوت، همين توان دفاعي و موشكي و عملياتهايي است كه انجام داده و هرچه زمان گذشته، اين توان پيشرفتهتر و امكانات بهتر شده است. به گفته او، طبيعي است ايران چنين ظرفيتهايي را كنار نگذارد و درباره آن معامله نكند. ساداتيان در ادامه و در واكنش به ادعاي ترامپ درباره غيرهستهاي كردن كشورمان پس از توافق ايران با عمان يادآور شد: در بازه زماني ايران پذيرفت بخشي از غنيسازي را رقيق كند، اما اينكه امروز دوباره به چنين ضرورتي رسيده باشد يا نه، محل بحث است و بايد جداگانه بررسي شود. ديپلمات پيشين كشورمان در جمعبندي اين محور خاطرنشان كرد: مجموعه اين عوامل، نوعي «تعادل» در صحنه عمل ايجاد كرده؛ تعادلي كه در برخي ابعاد به دستاوردهايي براي ايران منجر شده و اكنون پرسش اصلي اين است كه تهران چگونه ميتواند اين دستاوردها را «نقد» كند و به امتيازات مشخص تبديل سازد. او تاكيد كرد: تبديل دست برتر به امتياز، تنها از مسير مذاكره و گفتوگو امكانپذير است و نه صرفا از طريق ادامه جنگ و درگيري؛ چراكه عقلانيتي كه در سطح تصميمگيري كشور حاكم است، دقيقا به همين نتيجه رسيده كه بايد از برتريهاي ميداني و دفاعي براي كسب امتيازات سياسي و اقتصادي در ميز مذاكره استفاده شود نه آنكه صرفا بر گزينه «زدن و جنگيدن» تكيه شود. سفير سابق ايران در انگليس در پاسخ به پرسش ديگر درباره ارزيابي استراتژي رييسجمهور امريكا -باتوجه به اينكه ترامپ براي چندمين بار از تهديد ادعايي خود مبني بر تهاجم به ايران عقبنشيني كرده و اينكه آيا او همچنان بر راهبرد «ابهام» تكيه ميكند يا بهدنبال تعريف تله فريب و حمله غافلگيرانه است يا نه- توضيح داد كه بايد به رفتار ديگران با امريكا نگاه كرد: «ديگر كشورها همراهي لازم را با او ندارند»، زيرا استراتژي روشني در كار نيست و اهدافش بيش از آنكه محقق شده باشد، در حد ذهنيات باقي مانده است. به گفته ساداتيان، ترامپ در ذهن خود اهداف بزرگي را ترسيم كرده بود؛ از «از بين بردن ايران» و مسلط شدن بر منطقه تا كنترل مسيرهاي راهبردي براي مهار چين، اما اين اهداف تاكنون محقق نشدند و خود او نيز در پي آن است كه اگر فرصتي فراهم شود، از هر ميزان اهدافي كه به باورش محقق شده به عنوان «پيروزي» ياد كند و بگويد در اين يا آن زمينه دستاورد مهمي داشته؛ در حالي كه تا اين لحظه نتوانسته چنين دستاوردهايي را به طور واقعي محقق سازد.اين كارشناس روابط بينالملل در ادامه يادآور شد كه ترامپ در صورت فراهم شدن شرايط، «دنبال آن است كه هر اقدام ممكن» را براي رسيدن به اهداف خود انجام دهد و در اين ترديدي نيست؛ اما تاكنون ناكامي او ناشي از مجموعهاي از عوامل است كه پيشتر شرح داده شده و شايد مهمترين آنها نقش لابي عربي باشد؛ همان كشورهايي كه براي حفظ منافع خود و جلوگيري از فروپاشي نظم اقتصادي و امنيتيشان بر اثر تنش، فشار ميآورند تا سطح درگيري كنترل شود. ساداتيان با اشاره به تلاش اين كشورها براي كاهش اهميت استراتژيك تنگه هرمز -ازجمله طرحهاي انتقال نفت از مسيرهاي زميني، تقويت بنادر جايگزين يا فعالسازي مسيرهاي جديد- تاكيد كرد: اين پروژهها «زمانبر و هزينهبر» هستند و در كوتاهمدت پاسخ نميدهند، هر چند نشان ميدهد اعراب به فكر راههايي براي دور زدن وابستگي كنوني به اين شاهراه حياتي افتادهاند. ساداتيان در جمعبندي گفت: در اين ميان، ايران در مقطع فعلي «دست بالا» را دارد و عقلانيت حكم ميكند از اين موقعيت به بهترين شكل بهرهبرداري كند؛ يعني اين برتري ميداني و ژئوپليتيك را «نقد» كرده و به امتيازات مشخص براي كشور تبديل كند. به تعبير ساداتيان، وظيفه تهران اين است كه از وضعيت كنوني، كه نتيجه ناكامي امريكا در تحقق كامل تهديداتش و نگراني متحدان عربي از گسترش جنگ است، بيشترين بهره را در راستاي منافع ملي ببرد و اجازه ندهد كه صرفا به عنوان يك فرصت گذرا از دست برود. ساداتيان در ادامه با اشاره به رفتار شخص ترامپ در ارتباط با ايران و نوع ادبياتش گفت كه از رييسجمهوري امريكا هيچ چيز بعيد نيست.
او بارها همين مسير پارادوكسيال را طي كرده و هر جا احساس كرده در تنگنا قرار دارد يا نياز به «وقتكشي» دارد، از مذاكره گفته، اما هرگاه موقعيتش تثبيت شده، بدعهديها آغاز شده و صرفا منافع و مصالح خاص خود را درنظر گرفته است. به گفته ديپلمات ساق كشورمان، طرف ايراني نيز بايد دقيقا براساس همين منطق عمل كرده و با همين لنز منافع خود را بسنجد.
اين كارشناس روابط بينالملل در ادامه، بدون استفاده از ادبيات شعاري درباره «شكست ترامپ»، به مجموعه عواملي اشاره كرد كه بهنظر او در عقبنشيني اخير واشنگتن از تشديد حملات نظامي موثر بوده؛ مواردي چون اذعان پنتاگون و افسران ارشد به مصرف بخش قابلتوجهي از موشكهاي پدافندي دقيق، مقاومت ايران در برابر حملات و فشار كشورهاي عربي منطقه مانند عربستان و امارات كه بهخوبي ميزان آسيبپذيري خود را در شرايط تنش فزاينده درك كردهاند. ساداتيان توضيح داد: اين مجموعه عوامل، ترديد جدي در محاسبات ترامپ ايجاد كرده؛ اينكه آيا واقعا قادر است تهديداتي را كه مطرح كرده به طور كامل اجرا كند و وارد مرحله «شدت عمل» در حملات نظامي شود يا نه. او يادآور شد: ترامپ بارها روايت عقبنشيني خود را تغيير داده؛ از ادعاهاي تازه در گزارشهاي رسانهاي مانند گزارش اخير نيويورك تايمز درباره وضعيت سياسياش تا اين ادعا كه «اعراب خواستند حمله را متوقف كنم» و تعيين ضربالاجلهاي متعدد براي ايران. اين تكرار الگو نشان ميدهد كه ترامپ با مجموعهاي از محدوديتها روبهرو است و زير فشار لابيهاي عربي و صهيونيستي در حال تلاش براي حفظ توازن ميان آنهاست؛ لابيهايي كه صرفا منافع خود را درنظر دارند، نه منافع ايران. ساداتيان در پايان اين محور تاكيد كرد: در چنين شرايطي، ايران بايد بكوشد با اتكا به «دست بالاي» خود در ميدان و ديپلماسي، امتيازات خاص خود را در هر روند احتمالي گفتوگو به دست آورد و تصميم درباره استفاده از فرصتهاي ديپلماتيك را صرفا بر پايه سنجش دقيق منافع و هزينهها اتخاذ كند نه براساس اعتماد به طرف مقابل. اين كارشناس مسائل خاورميانه در پاسخ به پرسش «اعتماد» درباره نقش كشورهاي عربي حاشيه خليجفارس در جلوگيري از حمله ادعايي ترامپ به ايران و اينكه در عين حال منطقه همچنان شاهد آرايش نظامي و ائتلاف عربي عليه تهران است، اين رويكرد پارادوكسيكال را ناشي از موقعيت شكننده و آسيبپذير اين كشورها دانست. اين ديپلمات پيشين گفت به تعبير او «اعراب در آكواريوم نشستهاند»؛ يعني در معرض ديد و ضربهاند و مثال زد كه عربستان با دو موشك شليك شده ازسوي حوثيها به شدت دچار هراس شد و وقتي تلاش كرد با حمله به مواضع يمنيها فشار در بابالمندب را كاهش دهد، به سرعت دريافت كه خود بهمراتب آسيبپذيرتر است؛ كافي است تشكيلات آرامكو هدف قرار گيرد و چند ميليون بشكه از صادرات نفت عربستان از دست برود تا آنها عملا با بحران بزرگي مواجه شوند. ساداتيان در ادامه توضيح داد: كشورهاي عربي در اين وضعيت «تابع منافع خود» هستند و فشار ميآورند تا سطح تنش كاهش يابد، زيرا پذيرش مقاومت ايران و روايتهاي مطرح شده درباره شكست قطعي امريكا براي آنها آسان نيست و همزمان نگران پيامدهاي ادامه جنگاند. او با اشاره به شخصيت ترامپ و «دروغهايي» كه در ذهن او شكل گرفته، گفت: پذيرش اين واقعيتها براي رييسجمهوري امريكا نيز ساده نيست و در كنار آن، تحريكات و فشارهاي لابي صهيونيستي -چه نتانياهو و چه چهرههاي بانفوذ در كنگره، رسانهها و بخش سرمايه- طنابكشي و تلاش براي ايجاد تعادل ميان منافع عربي و صهيونيستي را تشديد و وضعيت را شكنندهتر كرده است. اين كارشناس روابط بينالملل تاكيد كرد: در چنين شرايطي موقعيت چندان استواري وجود ندارد كه بتوان با اطمينان گفت «هيچ مشكلي در كار نيست»؛ آرايش نظامي در منطقه همچنان جدي است و ايران بايد «تمام حواس خود را جمع كند» و از احتمال حملات غافلگيرانه غفلت نكند. در عين حال، به گفته او، تهران بايد بتواند از همين موقعيت شكننده و فشار متقابل بر امريكا و متحدانش براي كسب امتيازات خود استفاده كرده و دست بالاي خود را در معادلات منطقهاي حفظ نمايد.