تاثير ارتباطات خويشاوندي بر تاب آوري اجتماعي
محمد مهدي فتوره چي
با افزايش نگرانيهاي روزافزون مردم از بالا گرفتن آتش جنگ و تسري آن به شهرها و همزمان افزايش افسار گسيخته قيمت كالاهاي اساسي و دشوار شدن تامين معيشت و گذران امور زندگي، به موازات گسترش سايه ترس و نگراني از آينده كه نه تنها كسب و كارهاي خصوصي، امور آموزشي، تجارت، توليد، پيگيري امور درماني، ازدواج، ساختوساز و ... متحمل خسارت و افت كيفيت ميشوند، بلكه روابط دوستانه و خويشاوندي با دوستان و آشنايان هم از اين تبعات بينصيب نميماند و چه بسا در برخي كلانشهرهاي پرهزينهاي چون تهران تا قطع ارتباط فيزيكي و تعاملات صميمي حضوري پيش ميرود. در چنين شرايط و اوضاع ناپايداري سوال اينجاست كه سرپرستان خانواده چگونه ميتوانند براي حفظ سلامت روحي و روانيشان و افزايش تابآوري در برابر ناملايمات و سختيهاي ناشي از شرايط نامتعين و ناپايدار جنگي، در حد مقدور روابط و تعاملات با دوستان و خويشاونديشان را حفظ كنند و به دور از اخبار دلهرهآور و نگرانكننده در پي حفظ و تحكيم بنيانهاي عاطفي و احساسيشان با آنان همت گمارند. با اعتقاد به فوايد و تاثيرات ارتباطات خويشاوندي و خانوادگي در هفتهاي كه گذشت بر آن شديم تا با چند خانواده از بستگان سببي به دور از هر تشريفات و آداب و رسوم متداول و گاهي اسرافگونه در سالهاي گذشته پس از دوسال دوري، در باغچهاي خارج از شهر با مختصر طعام ساده دستپخت هر يك از كدبانوهاي فاميل گرد هم آييم و در كنار سفرهاي ساده و بيآلايشي، ساعاتي به دور از اخبار دلهرهآور و اينترنت و پيامرسانهاي اجتماعي مخلِ تعاملات صميمي به گفتوگو و تعاملات غير رسمي و محبتآميز بپردازيم و دقايقي هم در آفاق و طبيعت زيباي ييلاقات طالقان زيبا و خوش آب و هوا به تفرج رفته و پوستي تازه كرده و ايام ماضي و دوران خوش كودكي در كنار والدين مرحوممان را در ذهن تداعي كنيم و بر گذر شتابان عمر كمحاصل در اين وانفساي پر مصيبت و ابتلا درنگي چند! اين تجربه جديد و خاطرهانگيز بهانهاي شد براي يادآوري اين مهم كه ما انسانها چقدر به تعامل و روابط انساني احترامآميز با دوستان و خويشاوندانمان نيازمنديم و در اوقات و شرايط بحراني و دلهرهآور و ناپايدار تا چه اندازه كاهش و قطع ارتباطات به بهانههاي واهي از جمله تحميل هزينههاي پيشبيني نشده ميتواند منجر به كاهش سطح تابآوريمان در برابر سختيها و ناملايمات ناشي از شريط جنگي شود. بيترديد ارتباطات خويشاوندي در زمان جنگ و بحرانهاي سياسي و اقتصادي ميتواند تاثيرات عميق و متعددي بر روح و روان افراد داشته باشد. اين تاثيرات ميتوانند مثبت يا منفي باشند و شدت و ضعف آن به عوامل مختلفي مانند نوع بحران، شرايط فردي و اجتماعي، و كيفيت روابط خانوادگي بستگي دارد. در زير به برخي از اين تاثيرات مثبت و نقش آنها در تابآوري اشاره ميكنم:
- خانوادهها و خويشاوندان ميتوانند منبع مهمي از حمايت عاطفي باشند؛ لذا در زمان بحران، وجود يك شبكه حمايتي قابل اطمينان ميتواند احساس تنهايي و اضطراب را كاهش دهد.
- ارتباطات خانوادگي ميتواند حس تعلق به يك گروه را تقويت كنند كه اين خود ميتواند به افزايش اعتماد به نفس و احساس امنيت به ما كمك كند.
- در شرايط دشوار، تقسيم بار مشكلات و نگرانيها و اشتراك تجربيات مثبت با ديگران ميتواند فشار رواني ما را كاهش و احساس همبستگيمان را افزايش دهد.
- خانوادهها ميتوانند در مواقع ضروري، منابع مالي، اطلاعات، توصيهها و تجربياتشان را با يكديگر به اشتراك گذاشته و به كاهش اثرات منفي بحرانهاي اقتصادي و اجتماعي و ... كمك كنند. بي شك حفظ و تحكيم ارتباطات خويشاوندي قوي ميتواند به افزايش تابآوري افراد كمك كند. (تابآوري به معناي توانايي مقابله با چالشها و بازگشت به حالت عادي پس از بحران است) . همچنين حمايت عاطفي و اجتماعي از سوي خانواده ميتواند افراد را در مواجهه با مشكلات و شرايط دشوار تحميل شده قويتر كند. ترديدي نيست كه ميتوان با توسعه ارتباطات خانوادگي مهارتهاي مقابله با بحرانها و شرايط ناايمن را تقويت كرد. در ديد و بازديدها و نشستهاي ساده و صميمي افراد ميتوانند از تجربيات يكديگر بياموزند و راهحلهايي براي مشكلات مشترك پيدا كنند. در واقع، وجود يك شبكه حمايتي آشنا و قابل اعتماد ميتواند احساس اميد را تقويت كرده و ما را تشويق كند كه به آينده نگاه مثبتتري داشته باشيم. در نهايت، كيفيت ارتباطات خويشاوندي و نحوه مديريت بحرانها هم نقش كليدي در تاثيرات رواني ما دارد. تقويت روابط خانوادگي و ايجاد يك محيط حمايتي ميتواند به عنوان عاملي مهم در مقابله با چالشها عمل كند و تابآوري فردي و اجتماعي ما را افزايش دهد. از اينرو با همه نگرانيها و دلهرههاي ناشي از شرايط نامتعين و ناپايدار جنگي لازم است سرپرستان خانواده به دور از هر تجمل و تشريفاتي براي حفظ و تحكيم ارتباطاتشان با دوستان و آشنايان هر از گاهي زماني را براي دورهميهاي خانوادگي اختصاص داده و فارغ از اخبار جنگ، در پي بارقههاي اميد و بهرهگيري از مواهب و نعمتهاي الهي، از جمله سرمايههاي انساني و اجتماعي باشيم كه نقش بيبديلي در افزايش تابآوريمان در ناملايمات داشته يا خواهد داشت .