«اعتماد» گزارش ميدهد
خليجفارس معلق ميان توافق و تقابل
نوشين محجوب| دونالد ترامپ در تازهترين موضعگيري خود مدعي شد هيچ گفتوگو يا مذاكرهاي با ايران در جريان نيست و براي آن نيز برنامهاي وجود ندارد. او همزمان ادعا كرد تنگه هرمز «باز و فعال» است، درحاليكه محاصره دريايي بنادر ايران نيز «با تمام قوت» برقرار خواهد ماند. اين دوگانه، به نوشته بلومبرگ، با واقعيت تردد محدود كشتيها در هرمز همخوان نبوده و نتوانسته نگراني بازار انرژي را برطرف كند. همزمان به گزارش آسوشيتدپرس و بر پايه دادههاي كپلر، تعداد ترددهاي ثبت شده از تنگه هرمز در هفته گذشته ۱۹.۵درصد كاهش يافته و فقط ۹۵ عبور ثبت شده؛ آماري كه نشان ميدهد وضعيت اين آبراه همچنان از شرايط عادي فاصله دارد.
پاسخ تهران به جاهطلبيهاي ترامپ
پاسخ تهران به موضع ادعايي ترامپ تند بود. تهران بر لزوم بازگشت امريكا به تعهدات تفاهم ژوئن تمركز كرد و محمدباقر قاليباف، رييس مجلس شوراي اسلامي كشورمان صراحتا اعلام كرد امريكا نميتواند با تشديد فشارها امتيازهايي را مطالبه كند كه اساسا در متن تفاهمنامه اسلامآباد وجود ندارد. قاليباف بازگشايي هرمز را به رفع محاصره بنادر ايران، لغو تحريمهاي نفتي، آزادسازي داراييهاي مسدود شده و پايان تهديدها و اقدامات نظامي امريكا منوط دانست. اين موضعگيري درحالي رسانهاي شد كه سفر هيات ايراني كه قاليباف در راس آن قرار دارد به عراق به واسطه دو متغير بازه زماني و كنشهاي واشنگتن در بغداد برجسته شده. رييس مجلس كشورمان صراحتا گفت كه ايران در جريان اين سفر قرار است درباره نظم تازه منطقه با مقامهاي عراقي رايزني داشته باشد هر چند رسانههاي غربي مدعياند كه محور مقاومت حامي ايران در دستور كار رايزنيها قرار دارد.
موضعگيري عجيب ابوظبي
در ميانه تنشهاي حاكم بر منطقه، امارات اخيرا مدعي شد كه همه روابط تجاري و مالي با ايران را متوقف ميكند. اين ادعا در حالي رسانهاي شد كه اين بازيگر پيشتر مدعي شده بود كه سهشنبه توسط دو موشك ايراني هدف قرار گرفته؛ ادعاهايي كه مقامهاي رسمي بالاخص وزارت خارجه كشورمان به شدت آن را رد كرده و چنين ادعاهايي را خلاف اصل حسن همجواري و تلاشها براي تقويت اعتماد ميان كشورهاي منطقه و جلوگيري از تشديد ناامني قلمداد كردند. همزمان ناظران با استناد به روابط اقتصادي ميان تهران و ابوظبي براين باورند كه دو كشور در حوزه اقتصادي شركاي مهمي براي يكديگر محسوب ميشوند. به باور گروهي از ناظران و براساس گزارشها، نقش امارات به عنوان يك مركز بازصادرات بسيار با اهميت است بالاخص براي ايران، زيرا محدوديتهاي بانكي و تحريمهاي بينالمللي، دسترسي مستقيم بسياري از شركتهاي ايراني به توليدكنندگان و بازارهاي جهاني را دشوار كرده است. در چنين شرايطي، شركتهاي تجاري مستقر در امارات در بسياري از موارد به عنوان واسطه ميان شركتهاي ايراني و بازارهاي بينالمللي عمل ميكنند.
هراس از تفاهم ايران و عمان
با وجود اين، مسير ديپلماسي منطقهاي به طور كامل بسته نشده است. والاستريت ژورنال به نقل از مقامهاي امريكايي مدعي است كه گفتوگوهاي ايران و عمان درباره افزايش تدريجي تردد كشتيها پيشرفت داشته. قطر نيز اعلام كرد ميانجيها منتظرند تفاهم دوجانبه تهران و مسقط درباره هرمز شكل بگيرد تا امكان بازگشت به مذاكرات گستردهتر فراهم شود. مصر هم تفاهم احتمالي ايران و عمان را روزنهاي براي حركت به سوي توافقي جامع و پايدار قلمداد كرد. با اين حال، گزارش آسوشيتدپرس حاكي است كه دولت ترامپ با بخشهايي از ترتيبات احتمالي، ازجمله مديريت مشترك مسير خروجي توسط ايران و عمان و دريافت هزينههاي داوطلبانه براي خدمات امنيتي و زيستمحيطي، مخالفت دارد. به باور برخي ناظران، اين مخالفت نشان ميدهد واشنگتن بيش از بازگشايي صرف آبراه، نگران پذيرش نقش رسمي و حقوقي ايران در مديريت امنيت تنگه است.
راهبرد تازه واشنگتن
همزمان، دولت امريكا مسير فشار را گسترش داده است. در همين راستا خبرگزاري سيانان به نقل از مقامهاي امريكايي مدعي شد رييسجمهوري امريكا به مقامهاي ارشد خود دستور داد تا زمان مشاهده نشانهاي تازه از تغيير موضع تهران، گفتوگوها را متوقف و راهبرد «افزايش تدريجي فشار» را دنبال كنند. اين مسير، در كنار محاصره دريايي و تهديد به اعمال تحريمهاي جديد، با تلاش واشنگتن جهت هماهنگي بيشتر با شركاي منطقهاي همراه شد؛ ازجمله گفتوگوي ماركو روبيو، وزير خارجه امريكا، با مشاور امنيت ملي امارات درباره ايران، لبنان و آزادي كشتيراني در هرمز.
تغيير آرايش نظامي امريكا در خليجفارس
با اين همه، گزارش واشنگتنپست درباره بررسي اوليه پنتاگون جهت كاهش يا جابهجايي بخشي از نظاميان امريكايي در خليجفارس، نشانهاي از هزينهها و آسيبپذيريهاي اين آرايش نظامي به شمار ميرود. اين روزنامه به نقل از مقامها و افراد آگاه مدعي شد وزارت دفاع امريكا هنوز وارد درگيري بازبيني رسمي اين استراتژي نشده، اما ارزيابي درباره نحوه بازسازي پايگاههاي آسيبديده و امكان تغيير در آرايش نيروها را آغاز كرده است. برخي تحليلگران معتقدند اين ارزيابي، در كنار جابهجايي ناوهاي هواپيمابر و فشار ناشي از حضور طولانيمدت دريايي، محدوديت تبديل قدرت سخت به دستاورد سياسي پايدار را آشكار كرده است.
زلزله در بازار انرژي
در سطح اقتصادي، اختلال هرمز و بابالمندب نيز پيامدهاي تجارت و به طور مشخص ساختار انرژي را تحت تاثير قرار داده است. در همين راستا خبرگزاري رويترز گزارش داد دو شركت بزرگ كشتيراني چين عبور نفتكشهاي خود از اين دو تنگه را متوقف كردند. اين تحول در كنار ادعاي امارات درباره تعليق مبادلات تجاري و مالي با ايران -ادعايي كه تهران آن را در فضاي تنشزا و نيازمند پرهيز از اتهامزنيهاي بيپايه ارزيابي كرد- بر نگرانيها از سرايت بحران به تجارت منطقه افزود. برخي صاحبنظران بر اين باورند كه فشار اقتصادي، محاصره دريايي و كاهش تردد، بيش از آنكه راهحلي براي بحران بسازد، هزينه آن را براي همه بازيگران منطقهاي افزايش ميدهد.