«اعتماد» از اعتراض به تحریمهای جدید امریکا گزارش داد
پاتک پکن
چین رسما به تحریمهای امریکا اعتراض کرد
سخنگوي وزارت امور خارجه قطر این تحريمها را يكجانبه خواند
دولت امريكا با آغاز جنگ اقتصادي يكجانبه عليه ايران، از آغاز طرحي ادعايي با عنوان «عمليات طرد اقتصادي» خبر داده؛ طرحي كه واشنگتن مدعي است با استفاده از تحريمهاي ثانويه، همكاريهاي تجاري، مالي و حمل و نقلي با ايران را هدف ميگيرد. در همين راستا اسكات بسنت، وزير خزانهداري امريكا، در تشريح اين طرح مدعي شد كه هدف واشنگتن، قطع مسيرهاي مالي و تجاري ايران در خارج از كشور است. او مدعي شد وزارت خزانهداري امريكا در گام نخست، بيش از ۶۰ فرد، نهاد و شناور را در فهرست تحريمها قرار داده و همزمان پنج حوزه داراييهاي ديجيتال، فناوري، طلا، هوانوردي و كشتيراني را در معرض محدوديتهاي تازه قرار داده است.
جزييات قمار تازه امريكا
براساس اعلام وزارت خزانهداري امريكا، اوفك در اين مرحله ۲۴ فرد، ۴۸ نهاد و شركت و شش شناور را هدف قرار داده؛ اقدامي كه نام شماري از شركتها و اتباع كشورهايي ازجمله چين، هنگكنگ، امارات، هند و تركيه را نيز دربر ميگيرد. واشنگتن ادعا كرده اين مجموعه با شبكههاي تامين نيازهاي هستهاي و موشكي، فعاليتهاي سايبري و تجارت نفتي ايران ارتباط دارند. در عين حال، بخش مهم كارزار تازه واشنگتن بر فشار بر دولتها، بانكها، واسطهها و شركتهاي خارجي متمركز است. بسنت تهديد كرده كشورها و نهادهايي كه خريد نفت، نقلوانتقال مالي، پذيرش پروازها، حملونقل دريايي يا ديگر تعاملات اقتصادي با ايران را ادامه دهند، ممكن است با تحريمهاي ثانويه و محدوديت در دسترسي به نظام مالي امريكا روبهرو شوند. او همچنين از تعيين مهلتهايي براي توقف فعاليتهايي سخن گفته كه امريكا آنها را در ارتباط با تجارت ايران تعريف ميكند. وزير خزانهداري امريكا در ادامه اين لفاظيها، از هدف گرفتن شعب خارجي بانك ملي ايران سخن گفت و مدعي شد نهادهايي كه بهزعم واشنگتن در پولشويي به نيابت از ايران نقش دارند، از چرخه دلاري امريكا حذف خواهند شد. اين در حالي است كه اعمال تحريمهاي فراسرزميني امريكا و تلاش براي واداشتن ديگر كشورها به تبعيت از قوانين داخلي واشنگتن، با اصول حقوق بينالملل و استقلال اقتصادي كشورها در تعارض است.
رويكرد محتاطانه واشنگتن در برابر واكنش پكن
واكنش رسمي پكن به اين رويكرد، مخالفت با فشار و تحريم بود. لين جيان، سخنگوي وزارت خارجه چين، تاكيد كرد تحريم و فشار راهحل مساله نيست و تنها به تشديد تنشها منجر ميشود. او همچنين خاطرنشان كرد: چين با تحريمهاي يكجانبهاي كه مجوز شوراي امنيت سازمان ملل را ندارند مخالف است و براي حفاظت از حقوق و منافع مشروع خود، تحولات را دنبال خواهد كرد و اقدامات لازم را انجام ميدهد. پكن خواستار بازگشت طرفها به مسير گفتوگو و راهحل سياسي شده است.با وجود تهديدهاي واشنگتن، تحريمهاي تازه امريكا در اين مرحله موسسات بزرگ مالي چين را هدف نگرفته؛ موضوعي كه نشان ميدهد امريكا در مواجهه با شركاي اصلي ايران و بهويژه پكن، با ملاحظات و محدوديتهاي جدي روبهرو است. امريكا ميكوشد از تهديد تحريم ثانويه براي افزايش هزينه تعامل با ايران استفاده كند، اما ميزان همراهي دولتهاي ديگر و نحوه واكنش آنها در عمل، يكي از متغيرهاي اصلي در سرنوشت اين كارزار خواهد بود. همزمان خبرگزاري الجزيره به نقل از «ماجد الانصاري» سخنگوي وزارت امور خارجه قطر نوشت: تحريمهاي امريكا عليه ايران يكجانبه است و دوحه از تلاشهاي ميانجيگرانه براي حل بحران حمايت ميكند.الانصاري گفت كه قطر طي دوره گذشته با طرفهاي درگير در تنش ميان امريكا و ايران در تماس بوده و تلاش كرده است زمينه بازگشت دو طرف به مذاكرات را فراهم كند. درباره روسيه نيز تا زمان تنظيم اين گزارش، موضع رسمي تازهاي درباره بسته تحريمي اخير امريكا منتشر نشده است. با اين حال، مسكو پيشتر بر ضرورت حل و فصل سياسي بحران، مخالفت با تشديد تنش و آمادگي براي حمايت از تلاشهاي ميانجيگرانه در صورت درخواست تاكيد كرده بود. منابع روسي نيز از تداوم تماسهاي مسكو با طرفهاي درگير و حمايت اين كشور از سازوكارهاي امنيت منطقهاي سخن گفتهاند.
ميانجيها به تكاپو افتادند
تشديد فشارهاي امريكا همزمان با تحرك تازه ديپلماتيك در منطقه دنبال ميشود. عاصم منير، فرمانده ارتش پاكستان، روز دوشنبه در سفري به تهران با مسعود پزشكيان، رييسجمهور كشورمان سيدعباس عراقچي وزير امور خارجه كشورمان، محمدباقر قاليباف رييس مجلس شوراي اسلامي و ديگر مقامهاي ايراني ديدار و گفتوگو كرد. طرفين در اين ديدارها درباره روابط دوجانبه، تحولات منطقه، راههاي جلوگيري از تشديد تنش و ضرورت پيشبرد راهحل سياسي گفتوگو داشتند. رييسجمهور كشورمان در ديدار با فرمانده ارتش پاكستان تاكيد كرد امريكا بايد لحن و رويكرد خود را در برابر ايران اصلاح كند، زيرا توسل به فشار و زورگويي تنها اجراي توافقها و روندهاي ديپلماتيك را پيچيدهتر ميسازد. قاليباف نيز امريكا را به بدعهدي متهم كرد و بر لزوم پايبندي واشنگتن به تعهدات خود تاكيد داشت. گزارشهاي منتشر شده درباره سفر منير نيز از تمركز گفتوگوها بر كاهش تنش، تنگه هرمز و مسيرهاي مذاكراتي حكايت دارد. در همين راستا خبرنگار الجزيره به نقل از يك مقام ايراني مدعي شد كه مذاكرات عاصم منير در ايران سازنده بوده است. علي هاشم، خبرنگار الجزيره گفت: يك مقام ارشد ايراني به من گفت كه مذاكرات با فيلد مارشال عاصم منير سازنده بود و در جريان آن، ايدههاي مفيدي ميان طرفين مطرح شد؛ با اين حال، هيچ پيامي از هيچيك از طرفين به طرف ديگر منتقل نشد. او همچنين افزود: هدف اين سفر، احياي نقش پاكستان به عنوان ميانجي ميان ايران و ايالاتمتحده بود. سفر منير درحالي در رسانههاي داخلي منطقهاي و فرامنطقهاي برجسته شد كه سخنگوي وزارت امور خارجه از سفر سيد بدر البوسعيدي، وزير امور خارجه سلطنت عمان، به تهران در روز سهشنبه خبر داد؛ سفري كه به فاصله يك روز و در ادامه مشورتهاي ايران و عمان درباره روابط دوجانبه، امنيت تنگه هرمز و مسيرهاي تردد در اين آبراه صورت گرفته است. سخنگوي وزارت امور خارجه با اشاره به اينكه ايران و عمان دو كشور ساحلي تنگه هرمز هستند، گفته بود در اين سفر، افزون بر موضوعات دوجانبه، مسائل مرتبط با امنيت تنگه هرمز و مسيرهاي كشتيراني بررسي خواهد شد. او همچنين ارتباط مستقيم اين سفر با سفر عاصم منير، فرمانده ارتش پاكستان به تهران را رد كرده و توضيح داد كه سفر مقام پاكستاني در چارچوب روابط ممتاز تهران و اسلامآباد و همزمان با تلاشهاي چند ماه اخير پاكستان براي كمك به كاهش تنشهاي منطقهاي صورت ميگيرد. به گفته سخنگوي وزارت امور خارجه، همزماني زماني دو سفر، به معناي پيوند ميان ماموريتهاي آنها نيست.
استراتژي تهران
در مجموع، به باور برخي تحليلگران ازجمله سينا عضدي، استاديار سياست خاورميانه و مدير برنامه مطالعات خاورميانه در مدرسه امور بينالملل اليوت دانشگاه جورج واشنگتن درحالي كه تهران و مسقط قرار است گفتوگوها درباره امنيت تنگه هرمز و مسيرهاي تردد دريايي را ادامه دهند، كارزار تحريمي تازه واشنگتن بر پيچيدگي فضاي منطقه افزوده است. به باور عضدي تهران ممكن است در ادامه بر افزايش تابآوري نيروهاي متعارف خود، توسعه توان موشكي و پهپادي و تقويت قابليتهاي بازدارندگي دريايي تمركز كند، از همين رو درس اين رويارويي براي ايران ميتواند اين باشد كه قدرت متعارف قابل استفاده، در ميدان عمل اهرم فشار بيشتري ايجاد ميكند. همزمان آنگونه كه نيويوركتايمز نوشته دولت امريكا با تهديد تحريمهاي ثانويه ميكوشد كشورها و نهادهاي همكار ايران را تحت فشار قرار دهد، اما نحوه برخورد با چين -كه خريدار اصلي نفت ايران است- همچنان يكي از ابهامهاي اصلي اين راهبرد به شمار ميرود؛ بهويژه آنكه واشنگتن تاكنون از اعمال تحريمهاي فراگير عليه موسسات بزرگ مالي چين پرهيز كرده است. همزمان، پكن اعلام كرده تحريم و فشار راهي براي حل بحران نيست؛ وضعيتي كه نشان ميدهد ميزان همراهي بازيگران خارجي با خواست امريكا و اثر آن بر روندهاي ديپلماتيك و ترتيبات تردد در تنگه هرمز، هنوز روشن نيست.