كرمانشاه و نسل Z؛ از ظرفيت خاموش تا پيشران تحول ملي
محمد امين تيموري
استان كرمانشاه با برخورداري از جمعيتي بالغ بر ۳۶درصد جوان، يكي از جوان‌ترين استان‌هاي كشور محسوب مي‌شود. اين نسبت جمعيتي كه از ميانگين كشوري نيز فراتر است، نه يك آمار ساده، بلكه گنجينه‌اي از استعداد، خلاقيت و انرژي است كه مي‌تواند موتور محرك توسعه اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي غرب كشور باشد، اما آنچه امروز در اين خطه مرزي و تاريخ‌ساز مشاهده مي‌شود، تصويري دوگانه است؛ از يك‌سو، نسل Z كرمانشاه با حضور چشمگير در عرصه‌هاي كارآفريني ديجيتال، توليد محتواي فرهنگي و فعاليت‌هاي داوطلبانه، ثابت كرده است كه از انگيزه، خلاقيت و درك بالايي از نيازهاي روز جامعه برخوردار است و ازسوي ديگر، چالش‌هاي مزمني نظير بيكاري، كمبود سرمايه‌گذاري و شكاف ميان آموزش و بازار كار، اين سرمايه عظيم انساني را تهديد مي‌كند. در اين ميان، آنچه مي‌تواند آينده نسل Z كرمانشاه را از يك فرصت بالقوه به يك تحول بالفعل تبديل كند، بازطراحي نظام‌هاي آموزش، اشتغال و مشاركت‌هاي اجتماعي با نگاهي دقيق و متناسب با ويژگي‌هاي اين نسل است.
نسل Z كرمانشاه؛ پيشگامان اقتصاد ديجيتال در غرب كشور
در سال‌هاي اخير، كرمانشاه شاهد ظهور نسل جديدي از كارآفرينان جوان در فضاي ديجيتال بوده است. استارتاپ‌هاي محلي با تمركز بر صنايع خلاق، توليد محتواي چندرسانه‌اي، فروشگاه‌هاي آنلاين محصولات محلي و كسب‌وكارهاي دانش‌بنيان، عمدتا توسط جوانان متولد دهه ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ راه‌اندازي شده‌اند و به‌رغم محدوديت‌هاي زيرساختي و سرمايه‌اي، توانسته‌اند در بازارهاي منطقه‌اي و حتي ملي حضور موثري داشته باشند. اين پديده كه ناشي از دسترسي به شبكه‌هاي اجتماعي، آشنايي با فناوري‌هاي نوين و روحيه ريسك‌پذيري نسل Z است، نشان مي‌دهد كه جوانان كرمانشاهي با وجود محدوديت‌هاي موجود، خلاقيت و اراده خود را براي تغيير شرايط به كار گرفته‌اند و از انفعال و انتظار براي حل مشكلات، عبور كرده‌اند. يكي از نمونه‌هاي بارز اين تحول، شكل‌گيري «خوشه صنايع خلاق» در كرمانشاه است كه با حمايت معاونت علمي و فناوري رياست‌جمهوري و همكاري اتاق بازرگاني استان، بستري براي رشد و توسعه كسب‌وكارهاي نوپا در حوزه‌هاي طراحي، بازاريابي ديجيتال، توليد محتوا و صنايع دستي فراهم آورده است. اين خوشه، با ارايه فضاهاي كار اشتراكي، تسهيلات مالي و مشاوره‌هاي تخصصي، زمينه را براي تبديل ايده‌هاي جوانان به كسب‌وكارهاي پايدار فراهم كرده است. همچنين شبكه‌سازي ميان كارآفرينان جوان، امكان تبادل تجربه و هم‌افزايي را ايجاد كرده و حس همبستگي و همدلي را در ميان نسل Z كرمانشاه تقويت كرده است.
چالش اشتغال و مهارت
از شكاف دانشگاهي تا كارگاه‌هاي نوين
با وجود اين حركت رو به جلو، چالش اشتغال همچنان به عنوان مهم‌ترين دغدغه نسل Z كرمانشاه باقي مانده است. نرخ بيكاري جوانان در استان بالاتر از ميانگين كشوري است و بسياري از فارغ‌التحصيلان دانشگاهي، مسير شغلي متناسب با رشته تحصيلي خود را نمي‌يابند. اين ناهماهنگي كه ريشه در ساختارهاي تاريخي، برنامه‌هاي درسي نظري‌محور و فقدان سازوكارهاي موثر انتقال دانش دارد، هزينه‌هاي سنگيني را بر پيكره اقتصاد استان تحميل كرده است. در اين ميان، طرح‌هاي نويني در استان در حال شكل‌گيري است كه مي‌تواند تا حدي اين شكاف را پر كند. «كنسرسيوم مهارت» با هدف تامين نيروي كار ماهر براي صنايع و «طرح همنوا» با هدف ارتقاي مهارت دانش‌آموزان در كارگاه‌هاي مجهز، دو گام مهمي هستند كه توسط اداره كل آموزش فني و حرفه‌اي استان برداشته شده است. اين طرح‌ها كه با همكاري صنايع بزرگ و آموزش و پرورش اجرا مي‌شوند، مي‌توانند پلي ميان آموزش و اشتغال ايجاد كنند و نسل Z را براي ورود به بازار كار آماده سازند. استاندار كرمانشاه نيز بر اين نكته تاكيد دارد كه «هر جوان مهارت ديده، يك فرصت شغلي بالقوه است» و راه‌اندازي هنرستان‌هاي جوار صنعت را گامي موثر در اين مسير مي‌داند. با اين حال، آنچه اين طرح‌ها را از سطح يك برنامه آزمايشي به راهبردي ملي ارتقا مي‌دهد، توجه به نيازهاي واقعي نسل Z است؛ نسلي كه به دنبال تجربه‌هاي ملموس، فناوري‌هاي نوين و مشاغلي با معنا و تاثير اجتماعي است. آموزش‌هاي سنتي و مهارت‌هاي منسوخ، انگيزه اين نسل را براي مشاركت كاهش مي‌دهد و ضرورت دارد كه محتواي آموزشي با نيازهاي صنايع روز ازجمله هوش مصنوعي، اقتصاد ديجيتال و كسب‌وكارهاي دانش‌بنيان تطبيق داده شود.
فعاليت‌هاي داوطلبانه و مسووليت اجتماعي
نسل نو در خدمت جامعه
وجه ديگر ظرفيت نسل Z كرمانشاه، حضور گسترده و تاثيرگذار آنان در فعاليت‌هاي داوطلبانه و مسووليت اجتماعي است. در سال‌هاي اخير، گروه‌هاي جهادي و تشكل‌هاي مردم‌نهاد با محوريت جوانان كرمانشاهي، اقدامات قابل‌توجهي در حوزه‌هاي محروميت‌زدايي، توانمندسازي روستاييان، آموزش مهارت‌هاي ديجيتال به كودكان و نوجوانان مناطق كم‌برخوردار و حمايت از آسيب‌ديدگان اجتماعي انجام داده‌اند. اين فعاليت‌ها كه اغلب با استفاده از ابزارهاي ديجيتال و شبكه‌هاي اجتماعي هماهنگ و اطلاع‌رساني مي‌شوند، نشان‌دهنده درك عميق نسل Z از مسووليت اجتماعي و تمايل آنان به حل مسائل جامعه با رويكردي خلاقانه و مشاركتي است. اين روحيه جهادي و داوطلبانه، سرمايه‌اي ارزشمند براي استان است كه مي‌تواند با حمايت نهادهاي حاكميتي و رسانه‌اي، به جرياني پايدار و اثرگذار در توسعه محلي تبديل شود. انتشار روايت‌هاي موفق از فعاليت‌هاي داوطلبانه جوانان كرمانشاهي، برگزاري جشنواره‌هاي تقدير از كنشگران اجتماعي نسل Z و ايجاد شبكه‌هاي ارتباطي ميان گروه‌هاي داوطلب، مي‌تواند انگيزه مشاركت را افزايش دهد و الگويي براي ساير استان‌ها فراهم آورد.
افق پيش‌رو
از پنجره جمعيتي تا سرمايه‌گذاري هدفمند
آنچه امروز در كرمانشاه با آن مواجه هستيم، يك «پنجره جمعيتي» طلايي است كه اگر به درستي از آن بهره‌برداري نشود، مي‌تواند به يك چالش بزرگ تبديل شود. جوانان كرمانشاه با حضور گسترده در شبكه‌هاي اجتماعي، دسترسي به اطلاعات جهاني و نگاه انتقادي خود، آماده‌اند تا نقش موثري در توسعه استان ايفا كنند، مشروط بر آنكه بسترهاي لازم براي شكوفايي استعدادهايشان فراهم شود. در اين مسير، نقش شوراي اطلاع‌رساني دولت و نهادهاي استاني در ايجاد شفافيت، انتشار روايت‌هاي موفق از كارآفرينان جوان كرمانشاهي و ارايه مسيرهاي شغلي شفاف، حياتي است. تسهيلات اشتغالزايي تا سقف يك ميليارد تومان كه براي جوانان ۱۸ تا ۳۵ ساله درنظر گرفته شده است، اگر با مشاوره‌هاي هدفمند، آموزش مهارت‌هاي مديريتي و بازاريابي و حمايت از شركت‌هاي دانش‌بنيان همراه شود، مي‌تواند نقطه عطفي در كاهش بيكاري و جلوگيري از مهاجرت نخبگان به مراكز بزرگ كشور باشد. درنهايت، آنچه امروز در كرمانشاه در حوزه نسل Z اهميت دارد، حركت از نگاه شعاري به رويكردي عملياتي و نتيجه‌گراست. نسل Z اين استان، باوجود تمام چالش‌ها، ثابت كرده است كه سرمايه‌اي ارزشمند براي آينده كشور است. سرمايه‌گذاري روي اين نسل، توانمندسازي آنان از طريق مهارت‌آموزي نوين، ايجاد فضاي مشاركت در تصميم‌سازي‌ها و حمايت از ايده‌هاي خلاقانه، نه تنها آينده كرمانشاه، بلكه نقش اين استان را در توسعه ملي متحول خواهد كرد. همگرايي نسل جوان، نهادهاي حاكميتي و بخش خصوصي، ضرورتي انكارناپذير براي ساختن فردايي شكوفاتر براي كرمانشاه عزيز است.
دبير كميته امور اجتماعي شوراي مشاوران