براي زادروز يك مطبوعاتي كتابپژوه
ناخواندههاي ناياب يك كتاب
ماهرخ ابراهيمپور
كتاب پژوهنوشت مجموعه نوشتار و گفتار در زمينه كتابكاوي، مجلهپژوهي و روزنامهشناسي به پژوهش و نگارش سيد فريد قاسمي انتشار يافته در انتشارات موسسه خانه كتاب و ادبيات ايران است. كتاب را كه به دست بگيريد، شايد در نگاه نخست از حجم آن وحشت كنيد، اما وقتي به فهرست آن نظر كنيد، انبوهي از اطلاعات و يافتههاي كميابي را ميبينيد كه براي افرادي كه در زمينه كتاب، مطبوعات، تهرانشناسي، ادب و ... مفيد نه كارگشاست. براي من كه گاه كتابي به دست ميگيرم و با خواندن كمترين اطلاعات ناب مشعوف و مست ميشوم و تا چند روز حالم خوب است؛ حالا كتاب پژوهنوشت به لطف ناصر ميرزايي، مدير انتشارات خانه كتاب به دستم رسيد و چندين وقت است كه هر شب چند صفحه از آن را ميخوانم. نخست بايد بگويم درباره مطبوعات قديمي اطلاعاتي در اين كتاب ثبت شده كه با خواندن برخي از آنها قلبم فشرده شد، آنجا كه مجله يا روزنامهاي تعطيل شده مثل هفتهنامه خنده به سردبيري غلامعلي محمدي (مستعان) . درباره روزنامهنگاران نكات ناگفتههايي هست كه خواندنش براي مني كه در اين عرصه ميخوانم و قلم ميزنم، واجب اولي است. هميشه يكي، دو ترانه بانو هايده را زمزمه ميكردم ترانههايي كه غمانگيز و اغلب همنشين زندگي ما و حالا با فصلي از كتاب به عنوان روزنامهنگاران ترانهسرا فهميدم ليلا كسري، بانوي روزنامهنگار ترانهسراي يكي از آن ترانههاي غمنواز هايده است. خاطرات يكي از روزنامهنگاران به نام علياكبر كسمايي هم بخشي از دغدغه سيد فريد بود كه اميد داشت در كتابي چاپ شود، اما به دليل شرايط كاغذ و بازار نشر آن را در صفحاتي از كتابپژوه جاي داده است. در كتاب نكته ناخوانده و نادانسته درباره مرگ محمدعلي فروغي است كه جاي تامل دارد. اما نكته جالب بانونگاري سفيد فريد است و صفحاتي كه به زنان فعال در عرصه مطبوعات اختصاص داده كه از دوره محمدشاه قاجار آغاز شده و به كوشش جانانه عليرضا ملكزاد و دخترش شيرين توانستند مشخصههاي حدود 297 عنوان نشريه زنانه و فزون از 858 نشريه با سكانداري بانوان ايراني به فارسي از رمضان 1328 تا بهار 1398 به چاپ رسيدند را ثبت كنند. مخلص كلام اينكه كتابپژوه براي همه كساني كه دستي به قلم دارند و كتابخوان و خبرخوانند، نكتههايي دارد كه با خواندنش سري تكان ميدهند و چشمي درشت ميكنند و تهش ميگويند عمرت دراز كتابكاو، تمدنپژوه و منصبگريز سيد فريد قاسمي.