از دام قيموميت تا احتياط راهبردي
عربستان بر حفاظت از مرزهاي خود و جلوگيري از حملات موشكي تمركز داشت، درحالي كه امارات بر كنترل سواحل، بندرها و جزاير و حمايت از نيروهاي جنوبي با دستور كارهاي متفاوت متمركز شد. گزارش كتابخانه مجلس عوام بريتانيا (آگوست ۲۰۲۶) مستند ميكند كه شوراي انتقالي جنوب نفوذ خود را گسترش داد، پيش از آنكه نيروهاي مورد حمايت عربستان بخشهاي وسيعي از آن دستاوردها را در اوايل ۲۰۲۶ بازپس بگيرند، همزمان با كاهش حضور نظامي مستقيم امارات. بدينسان جنگ درون اردوگاه مخالف صنعا به بخشي از خود جنگ تبديل شد.
چهارم: درياي سرخ و فلسطين
ورود دوباره انصارالله به جنگ مرتبط با غزه از اواخر ۲۰۲۳، موقعيت يمن را در منازعه منطقهاي بازتعريف كرد. اين گروه اعلام كرد عمليات دريايياش كشتيهاي مرتبط با اسراييل را هدف ميگيرد و تاثير استراتژيك روشني برجاي گذاشت: هزينه كشتيراني افزايش يافت، شركتهاي حمل و نقل مسير خود را تغيير دادند و بندر ايلات تحت فشار اقتصادي قرار گرفت. اين تحول به صنعا توانايي تاثيري فراتر از مرزهاي يمن بخشيد. براي عربستان، اين وضعيت معضلي پيچيده ايجاد كرد؛ از يكسو به حفاظت از كشتيراني، انرژي، سرمايهگذاريها و گردشگري نياز دارد و ازسوي ديگر نميتواند جايگاه مردمي مساله فلسطين را ناديده بگيرد. با اين حال، نبايد بُعد فلسطيني را به تفسيري يگانه تبديل كرد؛ عمليات دريايي همزمان اهدافي مرتبط با بازدارندگي، مذاكره و تثبيت مشروعيت قدرت در صنعا را دنبال ميكند.
پنجم: هزينه انساني به عنوان دليلي بر شكست
ارزيابي جنگ تنها با بررسي نقشه نظامي ممكن نيست. جنگي كه به راهحل سياسي نرسيد و به قربانيان انبوه انجاميد، نميتواند مدعي تحقق اهدافش باشد. در آگوست و سپتامبر ۲۰۲۶، تجديد درگيري در جنوب غربي يمن به صدها كشته و زخمي و موجهاي گسترده آوارگي انجاميد؛ سازمان بينالمللي مهاجرت از آوارگي حدود ۴۶ هزار نفر در يك هفته خبر داد و هشدار داد كه اين رقم «ساعتي افزايش مييابد.» براساس سازمان جهاني بهداشت، تنها ۶۰درصد مراكز بهداشتي با ظرفيت كامل كار ميكنند. هزينه انساني عنصري اخلاقي جدا از تحليل استراتژيك نيست؛ بر مشروعيت طرفها اثر ميگذارد، recruitment را تغذيه ميكند و احتمال تجزيه يمن را افزايش ميدهد.
ششم: اقتصاد و محدوديتهاي امنيت وارداتي
جنگ يمن با پروژه تحول اقتصادي سعودي و چشمانداز ۲۰۳۰ همزمان شد كه به محيطي باثبات در منطقه، مسيرهاي دريايي امن و اعتماد بينالمللي نياز دارد. حملات موشكي و پهپادي ثابت كرد كه هزينههاي دفاعي كلان امنيت مطلق فراهم نميكند؛ فاصله ميان هزينه سلاح تهاجمي ارزان و سامانههاي رهگيري، معادلهاي اقتصادي و دشوار تحميل ميكند. تجربه نشان داد داشتن پيشرفتهترين سلاحها جايگزين نبود توافق سياسي با همسايگان نميشود.
هفتم: توسعه ميان امداد و بازتوليد نفوذ
عربستان به تدريج از تمركز بر گزينه نظامي به گسترش حضور از طريق كمكها و توسعه روي آورد. برنامه توسعه و بازسازي يمن مهمترين ابزار اين سياست است كه بستهاي به ارزش ۱.۹ ميليارد ريال سعودي (نيم ميليارد دلار) شامل ۲۸ پروژه در آب، بهداشت و حمل و نقل را اعلام كرد. رشاد العليمي، رييس شوراي رهبري رياستي نيز خواستار «طرح مارشال خليج (فارس)» براي بازسازي شد. اهميت اين پروژهها در كشوري جنگزده انكارناپذير است، اما توسعه اگر به ابزاري براي خريد وفاداري يا جايگزيني براي توافق تبديل شود، كاركرد سياسي خود را از دست ميدهد. توسعه در سايه محاصره، شكاف و فقدان حاكميت، هرقدر هم بودجه داشته باشد، شكننده ميماند.
هشتم: احتياط و بازتعريف امنيت
جنگ رياض را به بازنگري موقعيت خود واداشت. دريافت كه اتكاي مطلق به تضمينهاي امريكا مانع حملات نميشود. توافق سعودي-ايراني با ميانجيگري چين در ۲۰۲۳ بيانگر گذار از منطق بازي صفر به مديريت رقابت بود. عربستان همچنين به تنوع بخشيدن به شركاي دفاعي خود و گرايش به تركيه و پاكستان روي آورد تا وابستگي به يك منبع را كاهش دهد. با اين حال، سخن گفتن از نظام دفاعي منطقهاي جايگزين نيازمند احتياط است؛ شراكتهاي نظامي به طور خودكار به اتحادهاي الزامآور تبديل نميشوند.
نتيجه: از مديريت يمن به همزيستي با يمن
تجربه جنگ نشان ميدهد كه ناكامي نه فقط نظامي، بلكه در تعريف مساله بود. رياض با يمن به عنوان پروندهاي امنيتي برخورد كرد كه با زور قابل كنترل است و با صنعا به عنوان امتداد ايران كه ميتوان آن را شكست، اما واقعيتها نشان داد يمن ميدان خالي نيست، انصارالله صرفا ابزار خارجي نيست. راه به سوي صلح پايدار با توقف جامع عمليات، برداشتن محدوديتها از بندرها و فرودگاهها، گشودن مسير مذاكره با حضور نيروهاي اصلي يمني و تضمين استقلال تصميم يمن آغاز ميشود. براي عربستان، منافع استراتژيك عميقتر در حفظ يمن ضعيف نيست، بلكه در يمني باثبات است كه بتواند رابطهاش با همسايگان را از موضع برابر اداره كند. همسايه ازهم پاشيده در كوتاهمدت كمخطرتر به نظر ميرسد، اما در بلندمدت به منبع دايمي هرجومرج تبديل ميشود. جنگ ثابت كرد كه قدرت ميتواند يك دولت را از كار بيندازد، اما به تنهايي نميتواند دولت جايگزين بسازد.