«اعتماد» گزارش مي‌دهد
رقابت براي بازآرايي قدرت در غرب آسيا
نوشين محجوب| سفر عباس عراقچي، وزير امور خارجه ايران به پكن در آستانه ديدار برنامه‌ريزي شده شي جين‌پينگ و دونالد ترامپ در واشنگتن، بار ديگر نام چين را به يكي از بازيگراني كه ممكن است براي پايان تنش‌ها نقش ميانجي را ميان دو بازيگر ايفا كند، برجسته كرد، بالاخص آنكه وانگ يي، وزير خارجه چين در ديدار با رييس دستگاه ديپلماسي كشورمان خواستار بازگشت تهران و واشنگتن به تفاهم اسلام‌آباد، بازسازي سازوكار گفت‌وگو و انجام مذاكرات ماهوي درباره نگراني‌هاي دوطرف شد. او همچنين بر بازگشايي هرچه زودتر تنگه هرمز و حفظ امنيت آبراه‌هاي بين‌المللي تاكيد كرد. عراقچي نيز در پاسخ به خواسته‌هاي همتاي چيني‌اش گفت كه ايران خواهان تداوم جنگ نيست، اما ضمن دفاع از حقوق و منافع خود، از بازگشت به مسير ديپلماسي استقبال مي‌كند. در ادامه همين تحركات، وانگ يي پنجشنبه در تماس تلفني با ماركو روبيو، وزير خارجه امريكا درباره تحولات خاورميانه و روابط دوجانبه گفت‌وگو كرد و بر ضرورت آماده شدن دو كشور براي مرحله بعدي «تعاملات بلندپايه» تاكيد داشت. اين تماس تلفني درحالي انجام شد كه، واشنگتن با صدور رواديد جهت حضور هيات ايراني در مجمع عمومي سازمان ملل موافقت كرده هرچند براي تردد مقام‌هاي رسمي كشورمان در اين نشست محدوديت‌هايي را تعريف كرده؛ متغيري كه به باور برخي ناظران با توجه به استراتژي خصمانه واشنگتن قابل اعتبا نيست. به باور اين گروه آنچه اهميت دارد فرصتي است كه تهران در حاشيه نشست مجمع عمومي به دست مي‌آورد تا در جريانش مواضع اعلامي و رسمي‌اش را با ديگر بازيگران در ميان گذاشته و ائتلافي را
در راستاي حقوق خود تعريف كند.
بازتاب سفر عراقچي به چين
بازتاب سفر عباس عراقچي در رسانه‌هاي خارجي گسترده بود. نيويورك‌تايمز آن را نشانه‌اي از ظرفيت اثرگذاري پكن بر تهران و پيامي به كاخ سفيد پيش از نشست شي و ترامپ دانست. الجزيره نيز نوشت چين علاقه‌مند به پايان جنگي است كه بازارهاي انرژي و مالي را بي‌ثبات كرده، اما هنوز ميانجيگري رسمي و مستقيم ميان ايران و امريكا را اعلام نكرده است. به باور برخي ناظران، همين احتياط پكن نشان مي‌دهد چين مايل است نقش تسهيلگر را داشته باشد، بي‌آنكه هزينه سياسي يك ابتكار شكست‌خورده را بپذيرد. در عين حال، رويترز به نقل از سه منبع ايراني گزارش داد كه چين پس از درخواست عربستان، به صورت خصوصي از تهران خواسته براي متوقف كردن حملات انصارالله يمن و جلوگيري از گسترش بحران در درياي سرخ كمك كند؛ درخواستي كه به گفته اين منابع، تهران در پاسخ به آن بر ضرورت پايان جنگ امريكا و اسراييل عليه ايران براي بازگشت ثبات منطقه‌اي تاكيد كرده و خاطرنشان كرده كه اين گروه بازيگراني مستقل هستند و خود تصميم‌سازي مي‌كنند.
شكست قطعنامه ضدايراني امريكا
درحالي كه چشم‌ها به نقش احتمالي چين در تنش‌هاي ايران و امريكا دوخته شده؛ اين بازيگر هم‌صدا با روسيه در شوراي امنيت پيش‌نويس امريكا براي تمديد ماموريت هيات كارشناسان ناظر بر تحريم‌هاي ايران را وتو كردند. اين طرح با ۱۱ راي موافق، دو راي مخالف و دو راي ممتنع تصويب نشد. مسكو متن را فاقد مبناي حقوقي خواند، درحالي‌كه امريكا و انگليس مدعي شدند وتو، شكافي در نظارت بر تحريم‌ها ايجاد مي‌كند. اين نشست كه به واسطه سوءاستفاده فرانسه از جايگاه شوراي امنيت سازمان ملل، كه در ماه سپتامبر رياست اين شورا را برعهده دارد و ذيل دستوركار «عدم اشاعه» و درباره فعاليت‌هاي كميته تحريم‌هاي ۱۷۳۷ در ارتباط با ايران برگزار شد، امريكا پيش‌نويس قطعنامه‌اي را براي تمديد ماموريت «هيات كارشناسان» (PoE) كميته ۱۷۳۷ شوراي امنيت به اين شورا ارايه كرد اما در اين كارزار شكست خورد. تصويب يك قطعنامه در شوراي امنيت سازمان ملل نياز به ۹ راي بدون وتوي ۱۵ عضو اين شورا دارد كه قطعنامه امريكا اگرچه ۱۱ راي مثبت كسب كرد اما با وتوي روسيه و چين مواجه شد و بدين‌ترتيب تصويب نشد و بي‌نتيجه ماند.
سلسله نشست‌هاي ترامپ با پادشاهي‌ها
سفر رييس دستگاه ديپلماسي كشورمان در شرايطي انجام شد كه واشنگتن نيز مسير جداگانه‌اي را پي گرفته است. آكسيوس به نقل از سه منبع آگاه مدعي شد كه ترامپ احتمالا سه‌شنبه آينده در حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل با رهبران يا وزيران خارجه عربستان، امارات، قطر، بحرين، كويت و عمان ديدار خواهد كرد تا درباره گام‌هاي بعدي جنگ و طرح امريكا براي دوره پس از آن گفت‌وگو شود. به ادعاي آكسيوس، كاخ سفيد هنوز اين ديدار را تاييد نكرده است. نتانياهو نيز خواستار ديدار با ترامپ در نيويورك شده، اما تا زمان انتشار گزارش، چنين ديداري نهايي نشده و گفته مي‌شود اين احتمال بالا است كه نخست‌وزير اسراييل با ماركو روبيو، وزير خارجه امريكا ديدار داشته باشد. ترامپ همچنين در اظهاراتي تازه مدعي شد ايران خواهان توافق با امريكاست، اما به ادعايش رهبران كشورمان هنوز آمادگي لازم براي رسيدن به توافق را ندارند؛ او در عين حال از «تصميمي بزرگ» درباره مسير آينده جنگ سخن گفت.پيش‌تر، آكسيوس گزارش داده بود فرماندهان ارشد امريكا، اسراييل و شماري از كشورهاي عربي خليج‌فارس در نشستي محرمانه در آلمان درباره جنگ ايران و امنيت منطقه گفت‌وگو كرده‌اند؛ نشستي كه سنتكام اصل برگزاري آن را تاييد كرد.
عربستان بر سر دوراهي
همزمان، تنش در درياي سرخ و باب‌المندب ادامه دارد و انصارالله در يمن، درگيري با عربستان را تشديد كرده است. گاردين به نقل از منابع خود مدعي شد مقام‌هاي امريكايي در مسقط با نمايندگان انصارالله ديدار كرده و از آنان درباره امنيت كشتيراني امريكايي و بين‌المللي در درياي سرخ اطمينان گرفته‌اند؛ گزارشي كه مي‌تواند بخشي از چرايي پرهيز واشنگتن از ورود مستقيم به جنگ يمن را توضيح دهد، اين درحالي است كه رويترز به نقل از برخي منابع مدعي شد كه عربستان از انصارالله خواسته تا با برقراري آتش‌بس موافقت كند. اين درحالي است كه همان خبرگزاري به نقل از منابعي در وزارت خارجه امريكا از قراردادي به ارزش 24.3 ميليارد دلار با عربستان خبر داد؛ توافقي كه شامل فروش ۴۸ فروند هواپيماي نظامي اف-۳۵ لايتنينگ۲ و ۴۹ موتور «پرت‌اند ويتني»
(Pratt & Whitney) به همراه تجهيزات مخابراتي، قطعات يدكي و ساير اقلام پشتيباني خواهد بود. همزمان برخي ناظران بر اين باورند كه فشار بر عربستان، از حملات متقابل در يمن تا اختلال در خط لوله شرق-غرب و تهديد مسير درياي سرخ، رياض را به گسترش همكاري‌هاي امنيتي سوق داده است. با اين حال، آنچه درباره احتمال پشتيباني اطلاعاتي اسراييل از عمليات عربستان عليه انصارالله مطرح شده، هنوز در حد گزارش آكسيوس و منابع آن است و تل آويو و رياض اين اخبار را تاييد نكرده‌اند. با اين حال پاكستان به عنوان يكي از اعضاي توافق مكه مدعي شده كه از رياض در برابر حوثي‌ها در هر سطحي از حملات حمايت خواهد كرد. با اين حال استمرار ناامني در باب‌المندب مي‌تواند مسير جايگزين صادرات انرژي عربستان را نيز تحت فشار قرار دهد؛ مساله‌اي كه بهاي نفت را همچنان بالاي ۱۰۰ دلار نگه داشته است.
تشديد تنش‌ها در جبهه اقتصادي
در جبهه اقتصادي، محاصره دريايي و تحريم‌هاي امريكا فشار تازه‌اي بر مسيرهاي تجاري ايران وارد كرده است. وال استريت ژورنال مدعي شده تلاش تهران براي انتقال بيشتر تجارت به مسيرهاي زميني و درياي خزر با گلوگاه‌هاي مرزي و افزايش هزينه روبه‌رو است؛ هر چند تردد در درياي خزر و خط ريلي تهران-شي‌آن چين افزايش يافته است. اين درحالي است كه وزارت خزانه‌داري امريكا نيز اين هفته بانك VTB روسيه و سپس شبكه‌اي مرتبط با دارايي‌هاي ديجيتال در ايران را تحريم كرد و مدعي شد اين مجموعه‌ها در دور زدن تحريم‌ها نقش دارند؛ ادعاهايي كه در امتداد كارزار فشار اقتصادي واشنگتن مطرح شده‌اند. در همين حال، مجلس نمايندگان امريكا نيز طرح موسوم به «قانون تحريم روسيه و ايران ۲۰۲۶» را با ۲۶۲ راي موافق در برابر ۱۵۹ راي مخالف تصويب و براي امضاي رييس‌جمهوري امريكا ارسال كرد؛ اقدامي كه نشان مي‌دهد فشار تحريمي بر ايران، همزمان با بحث‌ها درباره محدود كردن اختيارات جنگي ترامپ، همچنان در واشنگتن ادامه دارد.
معماي هرمز براي امريكا
در اين ميان، تنگه هرمز نيز همچنان يكي از كانون‌هاي اصلي تنش باقي مانده است. نيروي دريايي سپاه اعلام كرد نفتكش «ترند» با پرچم توگو را، پس از آنچه تلاش براي عبور غيرقانوني از تنگه هرمز خواند، هدف قرار داده و اين نفتكش پس از آتش‌سوزي متوقف شده است. سازمان عمليات تجارت دريايي بريتانيا نيز به طور جداگانه از اصابت پرتابه‌اي ناشناس به يك نفتكش در ۱۶ مايل دريايي شمال‌شرقي خصب عمان خبر داد و اعلام كرد آتش‌سوزي مهار شده، همه خدمه در سلامت هستند و هيچ خسارت زيست‌محيطي تاييد نشده است. اين نهاد نام نفتكش را اعلام نكرده است؛ بنابراين، نمي‌توان با قطعيت دو گزارش را مربوط به يك رويداد دانست. همزمان، گزارش الجزيره از كاهش شمار كشتي‌هاي باري عبوري از تنگه هرمز به چهار فروند در روز پنجشنبه، در برابر ميانگين حدود ۱۶ كشتي در ۱۰ روز گذشته، از شدت اختلال در رفت‌وآمد تجاري در اين آبراه حكايت دارد. ترامپ و فريدريش مرتس، صدراعظم آلمان نيز در تماس تلفني بر ضرورت بازگشايي فوري تنگه هرمز و درياي سرخ توافق كردند؛ درحالي كه كره‌جنوبي اعلام كرده نيرويي كه به مداخله يا درگيري در جنگ منجر شود، به منطقه اعزام نخواهد كرد. مجموعه اين تحولات نشان مي‌دهد ميدان جنگ، تحريم و ديپلماسي بيش از گذشته به‌هم گره خورده‌اند. به باور شماري از كارشناسان، سفر عراقچي به پكن، گفت‌وگوهاي احتمالي ترامپ با دولت‌هاي خليج‌فارس، تماس‌هاي چين و امريكا، تشديد تنش در هرمز و وتوي چين و روسيه در شوراي امنيت، همگي بيانگر رقابت بر سر شكل دادن به ترتيبات پساجنگ‌اند؛ ترتيباتي كه بدون توجه به حقوق ايران، رفع فشارهاي يك‌جانبه و گفت‌وگوي واقعي ميان بازيگران منطقه‌اي، به دشواري مي‌تواند به ثبات پايدار برسد.