نسل Z و قدرتِ ارتباط؛ آيا شبكه‌هاي اجتماعي باعثِ تنهايي شده‌اند؟
سودا زيبنده
در سال‌هاي اخير، بحث‌هاي زيادي درباره تاثيرِ تكنولوژي بر زندگي اجتماعي نسل z شكل گرفته است. اين بحث‌ها معمولا در نشست‌هاي علمي، مقالات روانشناسي و گفت‌وگوهاي روزمره با شدت زيادي مطرح مي‌شوند. برخي افراد، به ويژه از نسل‌هاي قبل‌تر، با نگراني به اين موضوع نگاه و فكر مي‌كنند كه حضورِ زياد در فضاي مجازي، باعثِ تنهايي يا سخت شدنِ پيدا كردنِ دوست مي‌شود. آنها تصور مي‌كنند كه وقتي آدم‌ها مدام پشت صفحه نمايش هستند، ديگر نمي‌توانند با هم ارتباطِ واقعي داشته باشند و اين حضورِ مجازي، جايگزينِ كيفيتِ ملاقات‌هاي چهره‌به‌چهره شده است. اما اگر به واقعيتِ زندگي اين نسل نگاه كنيم، مي‌بينيم كه برخلافِ اين تصورها، اوضاع كاملا متفاوت است. تكنولوژي براي اين نسل، نه يك ديوار، بلكه راهي براي رسيدن به آدم‌هاي جديد است. در واقع، نسل z با نگاهي كاملا متفاوت به دنياي ديجيتال، از اين ابزارها براي گسترشِ دايره آشنايي‌هاي خود استفاده مي‌كند. آنها به جاي فرار از واقعيت، از تكنولوژي براي بهبودِ كيفيتِ زندگي اجتماعي خود بهره مي‌برند.
تغيير از تنهايي به سمتِ ارتباط
برخلافِ اين ادعا كه شبكه‌هاي اجتماعي باعثِ تنها شدنِ نسل z شده‌اند، واقعيت نشان مي‌دهد كه آنها با اين ابزارها، ارتباطاتِ خود را خيلي بيشتر كرده‌اند. اگر به دقت بررسي كنيم، مي‌بينيم كه اين نسل در طول روز، حتي در لحظاتِ بسيار كوتاه، در حالِ تعامل با ديگران است. اين تعاملات لزوما به معناي گفت‌وگوهاي طولاني نيست، بلكه مي‌تواند شاملِ واكنش‌هاي سريع، اشتراك‌گذاري يك مطلبِ جالب يا حمايتِ عاطفي از طريقِ يك پيام ساده باشد. شبكه‌هاي اجتماعي براي اين نسل، مانند يك پل عمل مي‌كنند كه آنها را به آدم‌هاي جديد وصل مي‌كند. در دنياي فيزيكي، ما هميشه محدود به جغرافياي مكاني هستيم؛ يعني فقط با كساني مي‌توانيم ارتباط برقرار كنيم كه در همسايگي ما، در مدرسه يا در محلِ كارِ ما حضور دارند. اما در فضاي مجازي، اين مرزهاي جغرافيايي و فرهنگي به كلي از بين رفته است. نسل z مي‌تواند با هر كسي كه با آنها همفكر است، ارتباط برقرار كند، فرقي نمي‌كند آن شخص در كدام قاره يا كدام كشور زندگي مي‌كند. در واقع، اين نسل با استفاده از فضاي مجازي، به جاي تنها ماندن، به دنبالِ آدم‌هايي مي‌گردد كه واقعا با آنها همسو هستند و ارزش‌هاي مشتركي دارند. اين امر باعث شده است كه دايره ديدگاه‌هاي آنها بسيار وسيع‌تر از نسل‌هاي گذشته باشد و بتوانند با ديدنِ زندگي آدم‌هاي مختلف در نقاط مختلف جهان، درك بهتري از دنيا پيدا كنند.
«ساده‌تر از هميشه؛ پيدا كردنِ دوست
با دقتِ بالا»
درحالي كه برخي تصور مي‌كنند پيدا كردنِ دوست در دنياي ديجيتال دشوار شده، واقعيت اين است كه براي نسل زد، اين كار بسيار ساده‌تر و دقيق‌تر شده است. در گذشته، فرآيندِ پيدا كردنِ يك دوست يا يك همراهِ فكري، بسيار تصادفي و گاهي با چالش‌هاي زيادي همراه بود. آدم‌ها ممكن بود سال‌ها با افرادي همنشين باشند كه هيچ وجه اشتراكي با آنها نداشتند و اين موضوع ممكن بود منجر به احساسِ تنهايي در ميانِ جمعيت شود. اما امروز، تكنولوژي اين فرآيند را به شدت بهينه كرده است. آنها به جاي اينكه فقط با كساني دوست شوند كه در مدرسه يا محلِ كارِ آنها بودند، مي‌توانند با استفاده از اين برنامه‌ها، دقيقا كساني را پيدا كنند كه علايقِ مشابهي دارند. اين يعني آنها ديگر وقتشان را با آدم‌هاي تصادفي تلف نمي‌كنند، بلكه مستقيما سراغِ كساني مي‌روند كه واقعا با آنها ارتباطِ خوبي برقرار مي‌كنند. اين دقت در انتخاب باعث مي‌شود كه روابطِ آنها بر پايه درك متقابل و علايقِ واقعي بنا شود، نه صرفا به دليلِ حضورِ فيزيكي در يك مكان مشترك. اين انتخابِ آگاهانه باعث مي‌شود كه كيفيتِ دوستي‌ها بالا برود و افراد در گروه‌هايي باشند كه واقعا با آنها احساسِ راحتي مي‌كنند.
ساختنِ گروه‌هايي كه به آنها تعلق دارند
يكي از نيازهاي اساسي هر انساني، احساسِ تعلق به يك جامعه يا گروه است. نسل z با استفاده از هوشمندي خود، اين نياز را از طريقِ ابزارهاي ديجيتال به بهترين شكل ممكن برآورده مي‌كند. آنها از شبكه‌هاي اجتماعي براي ساختنِ گروه‌هايي استفاده مي‌كنند كه در آن احساسِ راحتي و درك شدن دارند. اين گروه‌ها مي‌توانند بسيار متنوع باشند؛ از انجمن‌هاي علمي و هنري گرفته تا گروه‌هايي با علايقِ بسيار خاص و حتي محدود. آنها با اين ابزارها، انجمن‌ها و گروه‌هايي را پيدا مي‌كنند كه دقيقا با سليقه و فكرشان هماهنگ است. اين موضوع باعث شده كه حتي اگر كسي در محيطِ فيزيكي اطرافش احساسِ غريبه بودن كند، بتواند در دنياي ديجيتال، آدم‌هايي را پيدا كند كه او را درك و با هم احساسِ نزديكي مي‌كنند. اين گروه‌ها به آنها حسِ امنيت و هويت مي‌دهند و باعث مي‌شوند كه حتي در شرايطي كه از نظرِ اجتماعي در انزوا به نظر مي‌رسند، در واقع در قلبِ يك جامعه كوچك، اما بسيار فعال و مرتبط باشند.
«توسعه مهارت‌هاي ارتباطي در عصرِ ديجيتال»
بايد به اين نكته نيز توجه داشت كه استفاده از تكنولوژي براي اين نسل، تنها يك سرگرمي نيست، بلكه مسيري براي يادگيري مهارت‌هاي جديد است. نسل z از طريقِ اين ارتباطات، ياد مي‌گيرد كه چگونه با فرهنگ‌هاي مختلف تعامل كند، چگونه در فضاهاي آنلاين با احترام صحبت كند و چگونه پيام‌هاي خود را با دقت و ظرافت به ديگران منتقل كند. اين نوعِ ارتباطات باعث مي‌شود كه آنها از همان سنينِ پايين، با دنياي بين‌المللي و متنوعِ امروز آشنا شوند. آنها ياد مي‌گيرند كه چگونه با آدم‌هايي كه شايد زبان يا فرهنگ متفاوتي دارند، برقراري ارتباط كنند. اين توانايي بسيار ارزشمندي است كه در دنياي جهاني‌شده امروز، يك امتياز بزرگ محسوب مي‌شود. آنها ياد مي‌گيرند كه چطور نظراتِ خود را بيان كنند و در عين حال به نظراتِ ديگران نيز گوش دهند كه اين خود يكي از مهم‌ترينِ مهارت‌هاي زندگي در قرنِ بيست‌و‌يكم است. درنهايت مي‌توان گفت كه نسل z به جاي تنها شدن، ياد گرفته است كه چگونه با استفاده از تكنولوژي، آدم‌هاي درست را پيدا كند. آنها از اين ابزارها براي ساختنِ پل‌هايي استفاده مي‌كنند كه به جاي جدا كردنِ انسان‌ها، آنها را به هم نزديك‌تر مي‌كند. شبكه‌هاي اجتماعي براي اين نسل، نه يك مانع، بلكه راهي براي ساختنِ ارتباطاتِ بهتر، دقيق‌تر و عميق‌تر بوده است. با نگاه به آينده، مي‌توان انتظار داشت كه اين نسل با استفاده از قدرتِ تكنولوژي، مدل‌هاي جديد و بسيار پيشرفته‌تري از ارتباطاتِ انساني را خلق كند كه در آن، فاصله و تنهايي، معناي خود را از دست بدهند.