گروه سياسي
در نشست رييس‌جمهور با فعالان سياسي اصلاح‌طلب و ميانهرو چه گذشت؟ حاضران در اين نشست چه مواردي را مطرح كردند و پاسخ رييس‌جمهور به دغدغه‌هاي افراد حاضر در اين نشست چه بود؟ جانمايه و خروجي يك چنين نشستي نهايتا چه شرايطي را پيش روي نظام تصميم‌سازي‌هاي كشور ايجاد مي‌كند؟ داده‌هاي برآمده از نشست مشترك فعالان سياسي، چهره‌هاي شاخص اصلاح‌طلب و كنشگران ميانهرو با رييس‌جمهور نشان مي‌دهد اين ديدار بيش از آنكه يك ديدار تشريفاتي يا رايزني معمول سياسي باشد، به صحنه هشدار نسبت به خطرات پيش رو و شكل‌‌گيري يك هم‌پيماني ملي براي احياي ديپلماسي تبديل شد. در اين جلسه كه با محوريت بررسي راهكارهاي خروج از بحران‌هاي معيشتي و منطقه‌‌اي برگزار شد، حاضران با تاكيد بر اهميت سند تاريخي «تفاهمنامه اسلام‌آباد»، خواستار استفاده دولت از ظرفيت‌هاي بين‌المللي، اجماع‌سازي در اركان عالي حاكميت و فعال‌سازي صداي «اكثريت خاموش» جامعه در برابر اقليت افراطي و پرصدا شدند. در مقابل، مسعود پزشكيان نيز با صداقت هميشگي خود، ضمن تشريح رنج معيشتي مردم و فشار بي‌امان تنگناها، تاكيد كرد كه براي حل مشكلات گوناگون جامعه و حفظ منافع ملي، از هيچ تلاشي براي پيشبرد گفت‌وگو و تحقق تفاهمنامه فروگذار نخواهد كرد. محمدعلي ابطحي عضو مجمع روحانيون مبارز، فياض زاهد استاد دانشگاه و مديرعامل انجمن روزنامه‌نگاران تهران، احمد زيدآبادي تحليلگر مسائل سياسي، غلامرضا ظريفيان و...چهره‌هايي بودند كه در پست‌ها و گفت‌وگوهاي جداگانه‌اي جزيياتي از مهم‌ترين مسائل مطرح شده در اين نشست ارايه كردند كه قرار دادن آنها در كنار هم تصويري از محتواي اين نشست ارايه مي‌كند.
محمدعلي ابطحي: تفاهمنامه ايران و امريكا را بهترين مسير براي پايان عزتمندانه و واقع‌بينانه جنگ مي‌دانيم
محمدعلي ابطحي، عضو مجمع روحانيون مبارز و رييس دفتر سيدمحمد خاتمي در دولت اصلاحات نخستين چهره‌اي است كه روايتي از جزييات اين نشست ارايه مي‌كند. ابطحي در تشريح آنچه در اين نشست گذشت، مي‌گويد: «محور اصلي بحث‌هاي جلسه، احياي تفاهمنامه بود. براي جمع ما كه به اين بلوغ رسيده‌ايم كه تفاهمنامه ايران و امريكا را بهترين مسير براي پايان عزتمندانه و واقع‌بينانه جنگ مي‌دانيم، جلسه چندان نياز نداشت. همه باور داشتيم كه در برابر صداي بلند اقليت، بايد تلاش كرد تفاهمنامه با صداي اكثريت احيا شود.» او در ادامه مي‌گويد: «12 نفر صحبت كردند. خيلي‌ها استفاده از نفوذ و قدرت چين را براي زنده كردن تفاهمنامه ، شايد با تغييرات اندك، پيشنهاد مي‌دادند. من گفتم اگر بي‌‌تعارف‌تر فكر كنيم، بايد براي گفت‌وگو، روابط و تفاهم با امريكا يك اجماع عالي مديريتي ايجاد شود. اگر چنين اجماعي شكل بگيرد، شايد ديگر نيازي به ميانجي نباشد. رهبر شهيد بارها استدلال كرده بودند كه رابطه و گفت‌وگو با امريكا براي ايران آسيب‌زاست. اين مساله بايد حل شود تا تفاهمنامه بتواند عملي شود.» ابطحي يادآور مي‌شود: «آقاي پزشكيان از سر صدق و صفا از مشكلات زندگي مردم گفت. از رنجي كه مردم مي‌برند ناراحت بود و تاكيد داشت براي حل مشكلات معيشتي مردم، هر كاري، ازجمله امضاي تفاهمنامه را دنبال مي‌كند. اين مرد آن‌قدر صادق است كه به جاي تبريك تولدش، گفتم كمتر كسي مي‌تواند مسعود پزشكيان را دوست نداشته باشد و گفت «اين‌قدر فحشم مي‌دهند.» گفتم «آنها هم مسعود پزشكيان با اين درجه از صداقت را دوست دارند.» خيلي‌ها از سخنراني آقاي رييس‌جمهور در سازمان ملل تشكر كردند. آقاي قائم‌پناه هم گزارش تحسين‌برانگيزي از كارهاي دولت در ايام جنگ ارايه داد. اين را هم گفتيم كه آقاي رييس‌جمهور، قبل از جريان‌هاي سياسي، كمي از اعضاي دولت‌تان بخواهيد شما را بيشتر كمك كنند؛ خيلي خنثي عمل مي‌كنند! البته به نظر من، بخشي از اين رفتار به اين دليل است كه مي‌دانند پزشكيان كسي را تغيير نمي‌دهد.»
فياض زاهد: هر كارت استراتژيك دوره و فرصت معيني دارد
فياض زاهد نيز روايتي از ديدار با فعالان و كنشگران سياسي- اجتماعي احزاب اصلاح‌طلب با رييس‌جمهور ارايه كرد. فياض زاهد، رييس هيات‌مديره انجمن صنفي روزنامه‌نگاران تهران و فعال سياسي در اينستاگرام نوشت: «عصر سه‌شنبه با هماهنگي برادر خوبم علي شكوري‌راد در جلسه‌اي همراه با دوستان عزيز از سلايق عمدتا ميانهرو و اصلاح‌طلب پيرامون پويش حمايت از تفاهم اسلام‌آباد خدمت رييس‌جمهور رسيديم. ابتدا دكتر قائم‌پناه گزارشي از عملكرد دولت در دو جنگ قبلي داشت كه انصافا درخشان بود. سپس ۱۲ نفر از دوستان از جمله خودم دعوت به ارايه نظر شديم. من به چند نكته اشاره كردم:
1- اگر دقت نكنيم و زيركي نشان ندهيم، خطر جنگي ويرانگر در كمين ماست.
۲- گاهي خوب است به جاي دادن امتيازات بيروني، به مردم خودمان امتيازاتي بدهيم كه همراهي آنها مهم‌ترين دليل جلوگيري از آغاز جنگ خواهد بود.
۳- به رييس‌جمهور توصيه كردم از همه توان و آبروي خود براي توجيه و همكاري ديگر اركان نظام با پرهيز از دو قطبي‌سازي براي پيشبرد گفت‌وگو‌ها بهره ببرد و مبادا در دام متوهمان بيفتد. آغاز جنگي ديگر تنها به نفع اسراييل است.
۴- يك گام به پس دوگام به پيش! با توصيف تجربه انقلاب روسيه عرض كردم كه گاهي يك گام به عقب برداشتن براي آنكه ثبات و موجوديت كشور حفظ شود تا پس از آن سپس دو گام به جلو برداشت، بهتر از قمار بر هستي و نيستي كشور است.
۵- هر كارت استراتژيك دوره و فرصت معيني دارد. عدم ارزيابي دقيق گاهي كارت‌هايمان را به ضدخودمان بدل مي‌كند.»
روايت زيدآبادي از هشدارهاي ظريف
و عميق‌ترين بحران تاريخي
بخش ديگري از گزارش‌هاي اين نشست، به ابراز نگراني‌هاي صريح و هشدارهاي كارشناسان ديپلماسي اختصاص داشت. احمد زيدآبادي با اشاره به سخنراني محمدجواد ظريف در اين جلسه، فضاي فكري وي را برافروخته و توام با نگراني توصيف كرد. به گفته زيدآبادي، ظريف با شدتي بيشتر از ساير حاضران، نسبت به خطر حمله مجدد به ايران و بحراني شدن اوضاع هشدار داده است. زيدآبادي در تبيين ارزيابي شخصي خود از وضعيت كشور گفت: به نظرم رسيد كه اين جلسه بيشتر با اين هدف برگزار شده كه درباره تفاهمنامه اسلام‌آباد، نظرات اين جمع شنيده شود. همچنين به نظرم مي‌رسد رياست‌جمهوري، يا نهاد رياست‌جمهوري يا خود آقاي پزشكيان، درصدد است يك‌صدا هم در جامعه به نفع تفاهمنامه بلند شود. اين فعال سياسي با بيان اينكه «واقعيت اين است كه اكثريت ايراني‌ها نظر مثبتي درباره تفاهمنامه اسلام‌آباد دارند»، تصريح كرد: چهره‌هاي سياسي كه از اين تفاهمنامه حمايت مي‌كنند زياد هستند، اما معمولا سكوت كرده‌اند يا حرف نمي‌زنند. در عوض، صداي مخالفان كه بسيار كم و در اقليت هستند، بسيار بلند است؛ به‌گونه‌اي كه گويي جو جامعه كاملا دراختيار آنهاست. فكر مي‌كنم علاقه‌اي در نهاد رياست‌جمهوري وجود دارد كه صداهاي بيشتري درباره تفاهمنامه شنيده و مطرح شود. زيدآبادي با اشاره به تعداد شركت‌كنندگان در اين نشست گفت: تعداد قابل‌توجهي در اين جلسه شركت كرده بودند و حدود ۱۰ نفر، هر كدام به مدت پنج دقيقه صحبت كردند. از جمله كساني كه صحبت كرد، آقاي ظريف بود. صحبت‌ها متفاوت بود؛ بعضي از آنها نكات استراتژيك داشت، برخي هشدارآميز بود و بعضي نيز توضيح وضعيت موجود بود. اين فعال سياسي با اشاره به اظهارات محمدجواد ظريف در اين نشست افزود: به نظرم رسيد آقاي ظريف مقدار زيادي نگران حمله مجدد به ايران است و اوضاع را بحراني مي‌ديد. هشدارهاي او نسبت به ديگران غليظ‌تر و شديدتر بود. وي درباره سخنان رييس‌جمهور نيز گفت: در پايان، خود آقاي پزشكيان صحبت كرد و به نظر من موضوع خاصي هم به يك معنا مطرح نشد و بيشتر توضيح نظرات قبلي بود. اين فعال سياسي در ادامه گفت: در انتها من نيز يك پرسش حدودا نيم‌دقيقه‌اي مطرح كردم، چون وقت كم بود. حالا يا صحبت من بد شنيده شد يا من بد اين موضوع را گفتم. آقاي پزشكيان تصور كرد كه دارم او را در يك زمينه خاص مورد انتقاد قرار مي‌دهم، در حالي كه در آن زمينه خاص، اتفاقا شايد خيلي هم انتقاد نداشته باشم. بعد توضيح دادم كه اساسا پرسش من معطوف به چه موضوعي بود، اما پاسخ ايشان خيلي ارتباطي با اين داستان نداشت. وي با بيان اينكه دو موضوع در اين جلسه برايش نگران‌كننده بوده است، افزود: چيزي كه آنجا به نظر من نگران‌كننده بود، يكي اين بود كه هم كساني كه صحبت كردند و هم خود رييس‌جمهور و همكارانش تصورشان اين است كه وقت خيلي زيادي وجود دارد تا شما دايم رايزني كنيد، از روش متقاعدكنندگي استفاده كنيد و نهايتا بتوانيد همه را مجاب كنيد كه بايد به تفاهمنامه برگرديد. اين فعال سياسي تصريح كرد: درحالي‌كه به نظر من شرايط بسيار خطير است. من چيزي هم آماده كرده بودم. جزو سخنرانان نبودم، اما اگر قرار بود صحبت كنم، مي‌خواستم بگويم كه ما با عميق‌ترين بحران تاريخي ايران روبه‌رو هستيم؛ بحراني كه از نظر بُعد، عمق، وسعت، ارتفاع و ژرفا واقعا سابقه ندارد. وي ادامه داد: در مواجهه با اين بحران، اول بايد اين بحران را شناخت؛ يعني يك نفر بايد درك همه‌جانبه‌اي از اين بحران همه‌جانبه داشته باشد و دوم اينكه با شجاعت و به سرعت تصميم‌گيري شود. تصميم‌گيري صريح هم مستلزم اين است كه يك ساختار تصميم‌گيري بسيار منسجم وجود داشته باشد، با ارتباطات بسيار نزديك و هماهنگ كه بتواند اين كار را انجام دهد؛ چيزي كه در شرايط حاضر مفقود است.»
غلامرضا ظريفيان: اين دولت موفق شد يكي از كم‌نظيرترين اسناد تاريخ ديپلماسي، حداقل بعد از انقلاب را به امضاي دو رييس‌جمهور برساند
غلامرضا ظريفيان، معاون وزير علوم دولت اصلاحات با اشاره به ديدار فعالان احزاب اصلاح‌طلب و جمعي از كنشگران سياسي- اجتماعي با رييس‌جمهور تاكيد كرد: در اين جلسه، بيشتر مباحث معطوف به اين بود كه از فرصت‌هايي كه براي كشور در عرصه ديپلماسي وجود دارد، چگونه بايد استفاده كنيم. ظريفيان با اشاره به ديدار فعالان احزاب اصلاح‌طلب و جمعي از كنشگران سياسي- اجتماعي با رييس‌جمهور گفت: آقاي پزشكيان خودشان دانشگاهي هستند و طبيعتا تمايل دارند كه از نظرهاي مختلف استفاده كنند به ويژه در شرايط سختي كه امروز كشور دارد. اين جلسه بيشتر معطوف به اين بود كه ما از فرصت‌هايي كه براي كشور در ارتباط با عرصه ديپلماسي وجود دارد، چگونه بايد استفاده كنيم. به هر حال، علي‌رغم دو جنگ بسيار سخت و ظالمانه‌اي كه بر ما گذشت، اين دولت موفق شد يكي از كم‌نظيرترين اسناد تاريخ ديپلماسي، حداقل بعد از انقلاب را به امضاي دو رييس‌جمهور برساند. بحث اين بود كه اين تفاهمنامه، هم حاصل تلاش ما در عرصه ديپلماسي بوده، هم حاصل مقاومت، ايستادگي و تاب‌آوري مردم ما بوده و هم حاصل تلاش‌ها و جانفشاني‌هاي رزمندگان ما بوده است. حاصل جمع اين مجموعه، دشمن ما را متقاعد كرد كه اين تفاهمنامه را امضا كند. حالا بحث اين است كه اين فرصت را چگونه مي‌توانيم حفظ كنيم و چگونه مي‌توانيم بر اين اساس عمل كنيم. ظريفيان تصريح كرد: اين نشست معطوف به تفاهمنامه بود و بحث بسيار خوبي شكل گرفت. حتي به نظر من، راهكارها و راهبردهاي خوبي توسط كساني كه صحبت كردند ارايه شد. وي با اشاره به محور اصلي سخنان رييس‌جمهور در اين نشست گفت: بحث اصلي رييس‌جمهور نيز اين بود كه اين بار سنگين را بايد با يك نوع انسجام و تفاهم ملي بكشيم و فقط دولت نمي‌تواند اين بار سنگين را به دوش بكشد. نيازمند انسجام داخلي و نيازمند درك صحيح از شرايط خطير هستيم. اين فعال سياسي ادامه داد: در عين حال، رييس‌جمهور به برخي از تنگناها و مشكلاتي كه بيشتر در بحث معيشت مردم وجود دارد و نيز بحث تنگناهايي كه در كشور است، اشاره كردند. همچنين رييس‌جمهور اشاره كردند كه در يك جاهايي، برخي جريان‌هاي اقليت چگونه زبان پرصدايي دارند، در حالي كه اكثريت جامعه و به‌خصوص نخبگان، صدايشان كمتر طنين دارد. اين فعال سياسي در پايان گفت: بايد اين طنين و اين صداي انسجام و استفاده حداكثري از فرصت‌ها را سازماندهي كرد تا اين صدا، صداي حل مسائل كشور و نهايتا صداي انسجام ملي باشد.