معماري و فرهنگِ زندگي
بهروز مرباغي
اغلب، فرصت نمي‌كنيم درباره خانه و آپارتماني كه در آن زندگي مي‌كنيم، دقيق شويم. مثلا چرا آشپزخانه باز داريم يا برعكس. شايد حتي كنجكاو نيستيم كه اتاق پدر و مادرِ خانواده حمام اختصاصي دارد يا نه. چه شد كه سرويس بهداشتي گوشه حياط وارد خانه شد و حمام هم همين‌طور. چرا مردم، در سال‌هاي نه چندان دور، در خانه‌هايي زندگي مي‌كردند با حياط مركزي و اتاق‌هاي دورتادور آن و هر يك مال يكي از اعضاي خانواده يا در اجاره ديگران. چه شد كه امروز به ندرت خانه‌اي پيدا مي‌شود «اتاق پذيرايي» جدا داشته باشد. مگر امروز كسي مهماني نمي‌رود؟ پس چرا اتاق پذيرايي نداريم؟ امروز آيا در زندگي شهري خانواده گسترده داريم كه همه در يك خانه زندگي كنند؟ يعني پدر بزرگ و مادر بزرگ، با عروس و داماد و بچه‌هاي آنها و احيانا بچه‌هاي آن بچه‌ها؟ چه شده كه امروز اولين نياز هر جوانِ آماده ازدواج يافتن يك خانه مستقل است؟ به گونه‌اي كه اولين پرسش پدرومادر عروس از دامادِ آينده احتمالي اين است كه آيا خانه دارد؟ اصولا، جداشدن از خانواده، به هر دليلي، اولين گام پس از ازدواج است. فرهنگ جامعه و سليقه مردم مرتب در حال تغيير است و به همين خاطر معماري خانه‌ها هم مرتب شكل عوض مي‌كند و خود را با نيازهاي معاصر تطبيق مي‌دهد. در جامعه‌اي كه به دليل اقتصادي يا به خاطر رشد مناسبات اجتماعي زن و مرد، هردو شاغل هستند تا چرخ زندگي‌شان بگذرد، قطعا، آشپزخانه نمي‌تواند سهم بزرگي از خانه را اشغال كند. به‌ويژه در شهرها و فضاهايي كه به دلايل مختلف مردم زندگي بيروني را دوست دارند. چرا در برخي شهرهاي كشورمان اين همه واحد «غذاي برون‌بر» وجود دارد؟ آيا بانوان آن شهرها بلد نيستند غذا درست كنند؟ حتما بلدند، ولي از نظر فرهنگي در سطحي قرار دارند كه نمي‌خواهند وقتشان را در آشپزخانه سپري كنند. وقتي مي‌شود غذاي آماده از بيرون سفارش داد و خريد چرا وقت و انرژي صرف كاري شود كه مزدي هم ندارد! ممكن است اين حرف‌ها براي اغلب ماها كمي عجيب به نظر بيايد ولي واقعيت مسجل و مسلم آن است كه هرچه زمان مي‌گذرد، نياز و علايق آدم‌ها تغيير مي‌كند و مثلا «غذاي خوشمزه» نهايت رضايت اعضاي خانواده نيست. اگر مي‌شود به‌جاي صرف وقت در خانه براي اين نوع وظايف، سينما رفت و فيلمي ديد، قطعا دلنشين‌تر است. با تغيير ذائقه مردم، معماري خانه‌ها هم تغيير مي‌كند. امروز، خانه‌هاي سال‌هاي سي و چهل چندان راحت نيستند. مثلا غالب خانه‌هايي كه در تهران در پهنه بالاي بولوار كشاورز در آن سال‌ها ساخته‌شدند، علي‌رغم شكل و شمايل‌شان، باب طبع زندگي امروز نيستند و نياز به تغيير در فضاها دارند. اين نياز در معماري خانه‌هاي شهرهاي اقماري بسيار حادتر است. مثلا، بسياري از واحداهاي آپارتماني كوچك‌مقياس شهريار و انديشه نيازمند بازآرايي جدي هستند. معمار و مدرس دانشگاه