روز گذشته 29 مهرماه 1405، سي‌امين آيين روز ملي صادرات برگزار شد. اين آيين در شرايطي برگزار شد كه محدوديت‌هاي تجاري و حمل‌ونقل، هزينه صادرات را افزايش داده و نااطميناني بر تجارت خارجي سايه انداخته. گذشته از اينكه صادرات ايران را نزولي كرده است. طبق اظهارات مسعود پزشكيان، رييس‌جمهور در سي‌امين آيين روز ملي صادرات، ميزان صادرات ايران نسبت به پيش از جنگ حدود ۲۵ درصدي كاهش يافته است. وضعيتي كه بخشي از آن از نگاه فعالان اقتصادي بخش خصوصي ناشي از عملكرد دستگاه‌هاي اجرايي و بخشي ناشي از جنگ است. اكنون در كنار افزايش هزينه‌هاي حمل‌ونقل و مبادلات، ناهماهنگي سياست‌هاي ارزي و تجاري، موانع گمركي و محدوديت‌هاي رفع تعهد ارزي، صادرات ايران را با چالش مواجه كرده است. صمد حسن‌زاده، رييس اتاق بازرگاني ايران با اشاره به اين مشكلات، خواستار رفع موانع داخلي و تدوين ساز و كارهاي پايدار براي استمرار تجارت خارجي شد. همزمان، وزير صمت از رييس‌جمهور درخواست كرد كه كميته‌اي براي رسيدگي سريع به مشكلات صادركنندگان تشكيل شود. درخواست‌هايي كه موافقت ضمني رييس‌جمهور را كسب كردند. در اين مراسم محور مشترك اظهارات مسوولان و نمايندگان بخش خصوصي، ضرورت هماهنگي سياست‌هاي اقتصادي، كاهش بروكراسي و فراهم كردن شرايطي بود كه صادركنندگان ايراني بتوانند در فضاي پرمحدوديت كنوني، حضور خود را در بازارهاي جهاني حفظ كنند.
بايدهاي رييس‌جمهور
در اين نشست رييس‌جمهور در آغاز اظهاراتش از زحمات همه فعالان اقتصادي كشور به ويژه صادركنندگان به‌واسطه فعاليت‌شان در اين روزهاي سخت تقدير و تشكر كرد. پزشكيان با يادآوري تجربه موفق واگذاري اختيارات به وزرا و استانداران در دو جنگ اخير و لزوم فراهم ساختن بستر مناسب براي فعاليت تجار و بازرگانان تاكيد كرد اكنون نيز بايد بستر را به گونه‌اي هموار كنيم كه بدون هيچ ممانعتي مسير تجارت و صادرات را طي كنيد.
رييس‌جمهور همچنين با تأكيد بر وجود هماهنگي ميان مسوولان عالي كشور براي حمايت از توليدكنندگان و فعالان اقتصادي تصريح كرد: ميان سران قوا، هماهنگي لازم براي جلوگيري از ايجاد موانع در مسير فعاليت‌هاي اقتصادي وجود دارد. مقام معظم رهبري و تمامي مسوولان نيز با جديت پيگير رفع مشكلات و موانع هستند و بايد زمينه لازم براي تحقق اين هدف فراهم شود.
پزشكيان در همين راستا پيشنهاد كرد جلسه‌اي با قوه قضاييه برگزار شود تا مسائل و مشكلات فعالان اقتصادي و راهكارهاي رفع آنها به‌صورت مشخص مورد بررسي قرار بگيرد. رييس‌جمهور در ادامه اظهاراتش با اشاره به وضعيت صادرات كشور در دوران جنگ گفت: پيش از اين، حدود 75 درصد صادرات كشور از مسيرهاي دريايي انجام مي‌شد؛ با محدوديت و بسته شدن مسيرهاي دريايي، توانسته‌ايم با فعال‌سازي مسيرهاي جايگزين و استفاده از ظرفيت‌هاي مختلف، بخش عمده‌اي از روند تجارت خارجي را حفظ كنيم؛ به گونه‌اي كه ميزان صادرات در مقايسه با شرايط پيش از جنگ، تنها حدود 25 درصد كاهش يافته است.
پزشكيان همچنين با اشاره به برنامه‌ريزي دولت براي كاهش هزينه حمل‌ونقل در مسيرهاي جايگزين نسبت به حمل‌ونقل دريايي افزود: براي كاهش هزينه‌ها و تسهيل تجارت، موانع موجود را برطرف خواهيم كرد و در صورت نياز، اصلاح قوانين و مقررات را نيز در دستور كار قرار مي‌دهيم. همچنين تلاش خواهيم كرد فرآيندهاي نظارتي و بازرسي به گونه‌اي تسهيل شود كه ضمن حفظ الزامات قانوني، حمايت موثرتري از تجار و بازرگانان صورت بگيرد.
رييس‌جمهور همچنين گسترش روابط اقتصادي دوجانبه و چندجانبه با كشورهاي مختلف و فعال‌سازي ظرفيت پيمان‌هاي بزرگ منطقه‌اي و بين‌المللي نظير بريكس، شانگهاي و اوراسيا را از ديگر برنامه‌هاي راهبردي دولت براي تسهيل تجارت و صادرات بازرگانان و توليدكنندگان ايراني برشمرد و تصريح كرد: البته نمايندگان و اعضاي اين كشورها و سازمان‌ها از سوي امريكا تحت فشار هستند و مساله ايستادگي در مقابل زورگويي امريكا به اين سادگي‌ها نيست. دشمنان مي‌خواهند راه‌ها را ببندند، اما به‌رغم اين محدوديت‌ها، آنها با ما بر اساس چارچوب‌ها همكاري مي‌كنند. پزشكيان در بخشي از اظهاراتش به اهميت اصلاح الگوي مصرف و صرفه‌جويي در انرژي پرداخت و گفت: دولت تمام تلاش خود را به كار خواهد گرفت تا از قطع گاز و برق صنايع و واحدهاي توليدي جلوگيري شود. در مقابل، انتظار مي‌رود توليدكنندگان نيز با مديريت مصرف و صرفه‌جويي در گاز و برق، به استمرار فعاليت‌هاي صنعتي و توليدي كشور كمك كنند. رييس‌جمهور که همیشه از معیشت مردم به عنوان مساله اول دولت یاد کرده در پايان با تأكيد بر اولويت براي تأمين پايدار انرژي بخش توليد در فصل زمستان گفت: دولت اين موضوع را با جديت دنبال مي‌كند تا در زمستان پيش رو، صنايع و واحدهاي توليدي با محدوديت و قطعي برق و گاز مواجه نشوند و با همكاري و همراهي همه بخش‌ها، زمينه تداوم توليد و سربلندي ايران فراهم شود.
تمركز بر بازارچه هاي مرزي
در ادامه، وزير امور خارجه نيز در سخناني بر توسعه ديپلماسي استاني، تشكيل ستاد هماهنگي روابط خارجي و اقتصادي، گسترش تعاملات تجاري همسايگان، كاهش تعرفه‌هاي گمركي و پيگيري تعاملات چندجانبه و حمايت از بازارچه‌هاي مرزي تأكيد كرد و گفت: در شرايط جنگي، صادركنندگان و توليدكنندگان، قهرمانان ملي و فرماندهان راسخ ما هستند؛ آنان توانستند با وجود موانع، مشكلات و تحريم‌هايي كه در داخل و خارج وجود دارد، به كشور خدمت كنند.
صداي بخش خصوصي را بشنويد
صمد حسن‌زاده، رييس اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي ايران نيز يكي از سخنران سي‌امين دوره آيين روز ملي صادرات بود. حسن‌زاده با اشاره به وضعيت «نه جنگ؛ نه صلح» گفت: اكنون در وضعيتي آكنده از نااطميناني، فشارهاي اقتصادي، محدوديت‌هاي تجاري و تهديد مسيرهاي حمل‌ونقل مواجه هستيم، تجارت خارجي كشور بيش از پيش تحت تأثير قرار گرفته است و در چنين فضايي، دشمن متخاصم تلاش مي‌کند با افزايش هزينه مبادلات، قدرت رقابت اقتصادي جمهوري اسلامي ايران را تضعيف بکند. او افزود: در چنين شرايطي معتقديم كه پاسخ واحد و يكصداي دولتمردان و فعالان اقتصادي بخش خصوصي بايد تبديل فشار بيروني به اراده‌اي منسجم براي حفظ جريان تجارت باشد و تلاش مجدانه‌اي براي حذف موانع داخلي انجام بگيرد. حسن‌زاده معتقد است: امروز بايد يك پيام مشترك داشته باشيم: هزينه فشار خارجي را با عقلانيت، عملگرايي و اتخاذ تصميم‌هاي هوشمندانه و مبتني بر منافع ملي، خنثي کنیم. حسن‌زاده افزود: بخش خصوصي معتقد است كه تداوم صادرات در اين شرايط، مستلزم گذار از مديريت روزمره بحران به طراحي سازوكارهاي پايدار براي تجارت است و طراحي اين ساز و كارها نيازمند بازتعريف جايگاه صادرات در سياست‌هاي كلان اقتصادي كشور است. رييس اتاق ايران، دستيابي به اين هدف را مستلزم هماهنگي سياست‌هاي ارزي، صنعتي، مالي و تجاري و پرهيز از تصميماتي دانست كه هزينه حضور بنگاه‌هاي ايراني در بازارها را افزايش مي‌دهد. صمد حسن‌زاده با طرح پيشنهاد اتاق ايران در زمينه تشكيل ستاد استمرار تجارت خارجي گفت: انتظار مي‌رود دولت محترم با مشاركت بخش خصوصي، گمرك، بانك مركزي و ديگر دستگاه‌ها، برنامه‌اي عملياتي براي استمرار تجارت خارجي تدوين کند. به گفته رييس اتاق ايران، تنوع‌بخشي به مسيرهاي حمل‌ونقل، تسهيل تشريفات گمركي و مرزي، تقويت بيمه و مديريت ريسك تجارت و هماهنگي موثر بين دستگاه‌ها از عوامل حياتي براي جلوگيري از بروز اختلال در زنجيره تجارت است. او با تاكيد بر اينكه ضروري است ساز و كارهاي بازگشت ارز و تأمين سرمايه در گردش، با واقعيت‌هاي تجارت هماهنگ شوند؛ خاطرنشان كرد: بنابراين بازنگري در رويه‌هاي محدودكننده كارت بازرگاني، تفكيك تخلفات عمدي از تعهدات محدود و قابل جبران، اعطاي فرصت متناسب براي ايفاي تعهدات ارزي و پرهيز از اقدامات تعزيراتي عليه صادركنندگان خوش‌سابقه، بايد در دستور كار دولت قرار بگيرد. رييس اتاق ايران با بيان اينكه حفظ بازارهاي سنتي و توسعه بازارهاي جديد، مستلزم توجه همزمان به قيمت تمام شده، شرايط پرداخت، تعرفه‌ها و هزينه حمل‌ونقل است، تاكيد كرد: در صورتي كه حمايت منطقي از صادركنندگان ايراني صورت نگيرد و نتوانند در برابر رقباي منطقه‌اي و بين‌المللي رقابت كنند، طبيعي است كه بازارها از دست مي‌روند و احياي بازاري كه از دستان صادركننده خارج مي‌شود، به سادگي امكان‌پذير نيست. در ادامه حسن‌زاده خواستار تبديل ديپلماسي اقتصادي به ابزاري عملياتي براي تسهيل تجارت شد و گفت: تدابير لازم براي پيگيري توافق‌هاي تعرفه‌اي و حمل‌ونقلي، رفع موانع گمركي و توسعه همكاري با كشورهاي همسايه صورت بگيرد. رييس اتاق ايران بر بازتعريف رابطه دولت و بخش خصوصي بر پايه اعتماد، مشاركت و مسووليت‌پذيري تاكيد كرد و گفت: دولت مسوول سياستگذاري كلان، تنظيم‌گري شفاف، تأمين زيرساخت و تضمين رقابت منصفانه است و بخش خصوصي مسووليت سرمايه‌گذاري، بهره‌وري، نوآوري و توسعه بازار را برعهده دارد.
درخواست وزير صمت
پيش از سخنان رييس‌جمهور، سيدمحمد اتابك وزير صنعت، معدن و تجارت، در سخناني با تأكيد بر ضرورت حذف بروكراسي و فراهم كردن شرايط براي تسهيل فعاليت‌هاي اقتصادي صادركنندگان گفت: از رييس‌جمهور تقاضا مي‌كنيم كميته‌اي ذيل شوراي عالي صادرات غيرنفتي كشور و با حضور نمايندگان اتاق بازرگاني، وزارت صنعت، معدن و تجارت و بانك مركزي ايجاد شود تا به سرعت به نظام مسائل صادركنندگان و بازرگانان ايراني رسيدگي شود. همچنين يكي از بسترهايي كه فعاليت صادركنندگان و تجار ايراني را تسهيل مي‌كند، اطلس صادراتي است كه امروز با حضور رييس‌جمهور رونمايي مي‌شود.
تدوين ۱۰ پيشنهاد براي تسهيل صادرات
محمدعلي دهقان‌دهنوي، رييس‌كل سازمان توسعه تجارت ايران در سي‌امين آيين روز ملي صادرات، ضمن تاكيد بر ضرورت تسهيل مقررات، جبران افزايش هزينه‌هاي حمل‌ونقل و تقويت حضور بنگاه‌هاي ايراني در بازارهاي جهاني، از تدوين ۱۰ پيشنهاد با هدف قرار گرفتن در چرخه تصميم‌گيري و تسهيل مسير فعاليت صادركنندگان خبر داد.
رييس‌كل سازمان توسعه تجارت ايران با اشاره به شعار تجارت پويا، صادرات ارزش‌آفرين تصريح كرد: شعار امسال را نمي‌توان به يك عنوان محدود كرد، بلكه معياري براي سنجش عملكرد فعالان حوزه صادرات غيرنفتي است.