«اعتماد» از سخنان وزیر امور خارجه چین گزارش مي‌دهد
پکن از ایران دفاع می‌کند
اختلاف بر سر ترتيب اجراي تعهدات، تلاش‌هاي ديپلماتيك تهران و واشنگتن را به مرحله حساسي رسانده است؛ اختلافي كه همزمان با افزايش تحركات نظامي امريكا و اسراييل و فشار بنيامين نتانياهو براي ازسرگيري حملات، آينده توافق احتمالي را در هاله‌اي از ابهام قرار داده است. تهران خواهان اجراي مطالبات خود پيش از آغاز مذاكرات است، درحالي كه واشنگتن مي‌خواهد پيش از هر اقدام، مسيري براي دسترسي به تاسيسات هسته‌اي ايران فراهم شود. در همين حال، گزارش‌ها از ادامه تبادل پيام‌ها از طريق ميانجي‌هاي منطقه‌اي و تلاش براي نزديك كردن ديدگاه‌هاي دوطرف حكايت دارند؛ تلاش‌هايي كه هنوز به رفع اختلافات اصلي منجر نشده‌اند. در سوي ديگر، دونالد ترامپ در آستانه انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا با دو مسير متفاوت روبه‌رو است؛ ادامه تلاش ديپلماتيك براي دستيابي به توافق يا همراهي با درخواست اسراييل براي ازسرگيري عمليات نظامي. تماس اخير او با نتانياهو نيز در همين چارچوب قابل ارزيابي است؛ تماسي كه بنا بر گزارش‌ها، در آن نخست‌وزير اسراييل خواستار حمله به ايران بلافاصله پس از انتخابات شده، اما رييس‌جمهور امريكا همچنان ترجيح مي‌دهد فرصت بيشتري به مذاكرات داده شود.
هفت شرط ايران در برابر مطالبه هسته‌اي امريكا
درحالي كه تهران بر اجراي مطالبات خود پيش از ورود به مذاكرات تاكيد دارد، گزارش‌هاي منتشر شده از رايزني‌هاي غيرمستقيم نشان مي‌دهد اختلاف بر سر ترتيب اقدامات همچنان يكي از موانع اصلي دستيابي به تفاهم است. نورالدين الدغير، خبرنگار الجزيره، گزارش داده كه تبادل پيام‌ها از طريق ميانجيگري قطر ادامه دارد و اختلاف اصلي ميان دوطرف به اولويت‌بندي اقدامات مربوط مي‌شود. براساس اين گزارش، ايران خواهان اجراي هفت شرط خود در يك بازه زماني دو روزه و سپس آغاز مذاكرات است؛ در مقابل، واشنگتن پيش از هر اقدام، خواستار فراهم شدن مسيري براي دسترسي به تاسيسات هسته‌اي ايران است. به ادعاي خبرنگار الجزيره با وجود باقي ماندن اختلاف‌ها، همچنان نشانه‌هايي از خوشبيني در روند ميانجيگري وجود دارد، هر چند احتمال ازسرگيري درگيري‌ها نيز منتفي نيست. اين گمانه‌زني‌ها در شرايطي منتشر شده كه گزارش‌ها درباره رايزني‌هاي دوحه نيز تصوير كاملا يكساني ترسيم نمي‌كنند. شبكه تلويزيوني كان اسراييل از ادامه حضور هيات ايراني در دوحه و گفت‌وگو با ميانجي‌ها خبر داده بود. در مقابل آكسيوس، به نقل از يك ديپلمات دخيل در مذاكرات مدعي شد كه اعضاي هيات ايراني بامداد يكشنبه دوحه را ترك كرده‌اند. با اين حال، همان منبع تاكيد كرده كه مذاكرات روز شنبه مثبت بوده و ميانجي‌ها براي نزديك كردن ديدگاه‌هاي دوطرف و رفع اختلافات باقي‌مانده تلاش كرده‌اند. اين تحولات درحالي دنبال مي‌شود كه قطر و پاكستان همچنان در تلاش‌اند كانال ارتباطي ميان تهران و واشنگتن را فعال نگه دارند. گزارش‌ها از پيشبرد مذاكرات در مسيرهاي موازي با مشاركت روسيه، قطر و پاكستان حكايت دارند و كشورهاي منطقه نيز براي جلوگيري از بازگشت درگيري‌ها رايزني مي‌كنند.
از مخالفت ايران با خروج اورانيوم تا حمايت پكن از مواضع تهران
در همين راستا روز دوشنبه، اسماعيل بقايي، سخنگوي هيات مذاكره‌كننده ايراني با اشاره به نامه اخير معاون دونالد ترامپ به دبير شوراي عالي امنيت ملي كشورمان، تاكيد كرد كه ملاك ارزيابي رويكرد واشنگتن، عملكرد عملي اين كشور است، نه لحن و ادبيات مكاتبات. او با اشاره به آنچه بدعهدي امريكا در تفاهمنامه اسلام‌آباد خواند، گفت ابتكار ديپلماتيك مشخص در شرايط كنوني، طرح پيشنهادي ايران است كه پيش‌تر در جريان سفر هيات ايراني به نيويورك درباره آن گفت‌وگو شده و ملاحظات دوطرف از طريق واسطه‌ها ردوبدل شده است. بقايي همچنين با تاكيد بر اينكه اين طرح همچنان روي ميز قرار دارد، پايان محاصره دريايي امريكا و عملياتي شدن مطالبات ايران را پيش‌شرط هرگونه توافق و بازگشت امنيت به تنگه هرمز دانست و صراحتا اعلام كرد كه ايران با انتقال اورانيوم 60درصد غني شده به خارج از كشور و بازيگري ثالث مخالف است.
همزمان تسنيم از سفر علي باقري، معاون بين‌الملل شوراي عالي امنيت ملي ايران به چين خبر داد؛ سفري كه گفته مي‌شود با هدف ديدار و رايزني با مقامات پكن انجام شد. معاون دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران در ديدارش با وزير خارجه چين تصريح كرد: موضع تهران در دفاع از امنيت ملي، حاكميت و تماميت ارضي خود تغييري نكرده و ايران در اين زمينه هيچ‌گونه مصالحه‌اي نخواهد كرد. همزمان وانگ ئي، وزير امور خارجه چين نيز تاكيد كرد كه پكن از ايران در دفاع از حاكميت ملي‌اش دفاع خواهد كرد. همزمان شبكه الميادين گزارش‌هايي از برگزاري نشست سه‌جانبه مقام‌هاي چين، عمان و ايران با هدف بررسي ابتكار تازه ميانجيگري مسقط منتشر كرد.
اين گزارش همزمان با سفر تاريخي پادشاه عمان به پكن منتشر شده درحالي كه چين و عمان بر تشويق تهران و واشنگتن به بازگشت به مسير ديپلماسي و ازسرگيري گفت‌وگوها تاكيد كردند. اين وبگاه به نقل از يك منبع آسيايي در پكن گزارش داد كه موضوع اصلي سفر سلطان عمان، بررسي امكان شكل‌گيري دور تازه‌اي از ميانجيگري ميان تهران و واشنگتن با تضمين‌هاي اقتصادي و امنيتي چين بوده و روابط دوجانبه در اولويت بعدي مذاكرات قرار داشته است. اين منبع مدعي شد كه عمان در روند ميانجيگري پيشين با مشاركت پاكستان و قطر كنار گذاشته شده بود و در آن مقطع، اتهام‌هايي ازسوي امريكا درباره نزديكي بيش از حد مسقط به تهران مطرح شده بود.
به گفته او، ناكامي ميانجيگري پاكستان و قطر، كه چين نيز براي موفقيت آنها تلاش كرده بود، به عواملي ازجمله كاهش اعتماد و فعال شدن «توافق مكه» و تلاش براي جدا كردن پرونده يمن از موضوع ايران مربوط مي‌شود. با اين حال مواضع رسمي روساي دو كشور در حالي رسانه‌اي شد كه گزارش ادعايي فايننشال تايمز از بررسي گزينه‌هاي مختلف نظامي امريكا و اسراييل براي تشديد درگيري با ايران حكايت دارد. اين گزينه‌ها از گسترش عمليات دريايي عليه توانمندي‌هاي ساحلي ايران تا حمله مجدد به تاسيسات هسته‌اي و حتي اجراي يك كارزار چندروزه عليه اهداف نظامي و زيرساختي را شامل مي‌شود. براساس ادعاهاي اين خبرگزاري يكي از گزينه‌هاي مطرح، گسترش حملات دريايي با هدف قرار دادن رادارهاي ساحلي، پرتابگرهاي موشك‌هاي ضدكشتي، مراكز پهپادي و پايگاه‌هاي قايق‌هاي كوچك است. براساس گزارش ادعايي فايننشال تايمز، گزينه ديگر، حمله مجدد به تاسيسات هسته‌اي ايران، ازجمله مجموعه كوه كلنگ، است. دونالد ترامپ نيز در اظهارات اخير خود مدعي شده است كه امريكا براي هدف قرار دادن آنچه از برنامه هسته‌اي ايران باقي مانده، برنامه دارد و مي‌تواند اين عمليات را در زماني كوتاه انجام دهد. با اين حال، ارزيابي‌ها درباره ميزان اطلاعات امريكا و اسراييل از وضعيت كنوني اين تاسيسات با ابهام همراه است. در ادامه اين گزارش آمده است: اما سناريوي گسترده‌تر، اجراي يك كارزار چندروزه عليه طيفي از اهداف نظامي و غيرنظامي را در بر مي‌گيرد؛ از فرماندهان و توانمندي‌هاي موشكي و پهپادي گرفته تا كارخانه‌ها، پالايشگاه‌ها و نيروگاه‌ها. فايننشال تايمز همچنين مدعي شده است كه نتانياهو ماه گذشته چنين كارزاري را آماده كرده بود، اما ترامپ مانع اجراي آن شد. مقام‌هاي اسراييلي همچنين فهرست به‌روزشده‌اي از اهداف ايراني را به پيت هگست، وزير دفاع امريكا ارايه كرده‌اند. با اين همه و با وجود اين گزينه‌ها، تحليلگران نظامي درباره امكان دستيابي به اهداف حداكثري از طريق حملات هوايي ترديد دارند.
اسراييل در انتظار چراغ سبز واشنگتن
همزمان با ادامه رايزني‌هاي ديپلماتيك، اسراييل نيز سطح آمادگي نظامي خود را افزايش داده است. شبكه عبري كان گزارش داده كه نشست‌هايي ميان مقام‌هاي ارشد ارتش اسراييل و فرماندهي مركزي امريكا برگزار شده و دوطرف درباره سناريوهاي احتمالي ازسرگيري درگيري‌ها هماهنگي كرده‌اند. در صورت آغاز مجدد جنگ، عمليات مشترك امريكا و اسراييل ممكن است اهداف هسته‌اي و تاسيسات انرژي ايران را نيز در بر بگيرد. گزارش‌هاي ادعايي منتشر شده از انتقال تجهيزات و مهمات نظامي امريكا به منطقه نيز حكايت دارند. براساس گزارش كان، دست‌كم ۱۰ فروند هواپيماي ترابري امريكايي در پايگاه‌هاي عوودا و نواتيم در جنوب اسراييل فرود آمده‌اند و هواپيماهاي ديگري نيز در اردن، قطر و عربستان‌سعودي مستقر شده‌اند. برخي از اين هواپيماها احتمالا تجهيزات پدافند هوايي حمل مي‌كرده‌اند. در همين حال، گزارش‌هايي درباره انتقال سامانه‌هاي پاتريوت و احتمال اعزام ناو هواپيمابر و يگان تفنگداران دريايي امريكا به منطقه منتشر شده است. با اين حال به باور برخي ناظران تصميم نهايي درباره آغاز عمليات همچنان دراختيار كاخ سفيد است. همزمان آكسيوس با انتشار گزارشي مدعي شد كه ترامپ و نتانياهو در تماس تلفني اخير خود درباره مذاكرات ايران و امريكا و زمان احتمالي ازسرگيري عمليات نظامي گفت‌وگو كرده‌اند. يك منبع مطلع اين تماس را «سخت» و «صريح» توصيف كرده است. براساس اين گزارش ادعايي، نتانياهو ترامپ را براي حمله به ايران بلافاصله پس از انتخابات ميان‌دوره‌اي تحت‌فشار قرار داده، اما رييس‌جمهور امريكا در حال حاضر ترجيح مي‌دهد مذاكرات مسير خود را طي كند. در ادامه تهديدهاي ادعايي دونالد ترامپ عليه تاسيسات هسته‌اي ايران، تاكر كارلسون، مجري و تحليلگر محافظه‌كار امريكايي، مدعي شده است كه دولت ترامپ ممكن است تحت فشار بنيامين نتانياهو، نخست‌وزير اسراييل، طي روزهاي آينده حمله‌اي هسته‌اي به تاسيسات زيرزميني كوه كلنگ انجام دهد. كارلسون در مطلبي كه روز دوم نوامبر منتشر كرد، مدعي شد نتانياهو براي انجام چنين حمله‌اي فشار زيادي بر ترامپ وارد مي‌كند و رييس‌جمهور امريكا ممكن است تا هفتم نوامبر درباره استفاده از سلاح هسته‌اي تصميم بگيرد. او در عين حال مدعي شد ترامپ هنوز در اين زمينه ترديد دارد و جي‌دي ونس، معاون رييس‌جمهور و استيو ويتكاف، نماينده او، همچنان بر امكان دستيابي به توافق با ايران تاكيد مي‌كنند. كارلسون در توضيح ادعاي خود درباره احتمال حمله به كوه كلنگ مدعي شده است كه عمق اين تاسيسات و قرار گرفتن آن در دل لايه‌هاي ضخيم گرانيتي، استفاده از تسليحات متعارف براي انهدام آن را دشوار مي‌كند و به همين دليل، گزينه نظامي موردنظر نتانياهو ممكن است استفاده از سلاح هسته‌اي باشد. او همچنين با استناد به گفته يك منبع نامشخص ادعا كرده است كه نتانياهو تقريبا هر روز درباره اين موضوع با ترامپ تماس مي‌گيرد و مقام‌هايي در دولت امريكا نيز ازسرگيري عمليات نظامي گسترده عليه ايران را دنبال مي‌كنند. اين تحليلگر امريكايي در ادامه نسبت به پيامدهاي احتمالي چنين حمله‌اي هشدار داده و مدعي شده است كه انفجار هسته‌اي در كوه كلنگ مي‌تواند آب‌هاي خليج‌فارس را آلوده و منابع آب آشاميدني حدود ۱۰۰ ميليون نفر را تهديد كند. او همچنين ادعا كرده است كه استفاده امريكا از سلاح هسته‌اي عليه ايران مي‌تواند زمينه‌ساز تغيير محاسبات هسته‌اي ديگر كشورها، ازجمله روسيه، پاكستان، هند و كره‌شمالي شود و خطر گسترش يك جنگ جهاني را افزايش دهد.
چالش پنهان در محاسبات نظامي واشنگتن
در كنار دشواري‌هاي عملياتي، توان تسليحاتي امريكا نيز به يكي از موضوعات مورد توجه تحليلگران تبديل شده است. آسيا تايمز در گزارشي درباره وضعيت زرادخانه نظامي اين كشور نوشته است كه ذخاير مهمات امريكا، به ويژه موشك‌هاي پاتريوت، سامانه‌هاي هيمارس و مهمات توپخانه‌اي، با كاهش قابل‌توجهي روبه‌رو شده و بازسازي ظرفيت لازم براي يك جنگ طولاني ممكن است سال‌ها زمان ببرد. براساس اين گزارش، در يك دوره پنج هفته‌اي از اوج درگيري‌هاي خاورميانه در اوايل سال جاري ميلادي، نيروهاي امريكايي و متحدانشان حدود هزار و ۷۰۰ موشك پاتريوت مصرف كرده‌اند؛ درحالي كه ذخاير كنوني امريكا حدود ۷۵۰ موشك برآورد مي‌شود. شركت «لاكهيد مارتين» سالانه حدود ۶۵۰ موشك توليد مي‌كند، اما تاخيرهاي توليد، ازجمله در تامين قطعات راداري، روند افزايش ذخاير را دشوار كرده است. پنتاگون نيز فروش ۵۰۰ موشك پاتريوت به اوكراين را مجاز اعلام كرده، اما تحويل اين موشك‌ها ممكن است سال‌ها طول بكشد. به ادعاي آسيا تايمز، هزينه بالاي تسليحات نيز محدوديت ديگري است. براساس اين گزارش، قيمت هر موشك رهگير پاتريوت حدود چهار ميليون دلار است و براي افزايش احتمال انهدام يك هدف ممكن است به شليك دو موشك نياز باشد. اين مساله در برابر حملات موجي و تركيبي از پهپادها، موشك‌هاي كروز و بالستيك، فشار مضاعفي بر سامانه‌هاي دفاعي امريكا وارد مي‌كند.