ساعت شني ژئوپليتيك در روز رأي‌گيري
علي ميرزامحمدي
با گشايش صندوق‌هاي رأي در انتخابات ميان‌دوره‌اي كنگره ايالات متحده، تقابل راهبردي تهران و واشنگتن از فاز «مانورهاي لبه پرتگاه» وارد تعيين‌كننده‌ترين برهه خود شده است. تحولات ساعات اخير نشان مي‌دهد كه تقويم سياسي واشنگتن صرفا يك ناظر بيروني بر تحولات نيست، بلكه همچون «ساعت شني ژئوپليتيك» ضرب‌الاجل‌هاي نظامي و چانه‌زني‌هاي ديپلماتيك طرفين را با سرعتي بي‌سابقه تنظيم كرده است. بازخواني آخرين آرايش صحنه در كشاكش برگزاري انتخابات، چند متغير تعيين‌كننده را پيش روي ناظران قرار مي‌دهد: شكنندگي مانور ترامپ با كارت «شبح توافق» نوسان بهاي نفت در ساعات منتهي به انتخابات، نمايي روشن از ميزان تأثيرپذيري صندوق‌هاي رأي از رويدادهاي خليج فارس را به تصوير كشيد. در حالي كه دونالد ترامپ تلاش كرد افت مقطعي نفت به كانال ۱۰۳ دلار را ناشي از «احتمال بالاي توافق سريع با تهران و نفي جنگ» جلوه دهد تا سبد رأي جمهوري‌خواهان را از فشار تورم نجات بخشد، جهش دوباره برنت به بالاي ۱۰۶ دلار و گزارش محافل رسانه‌اي (نظير رويترز به نقل از مقامات آگاه) مبني بر فاصله عميق تهران و واشنگتن از هرگونه توافق زودهنگام، شكنندگي اين پروپاگاندا را آشكار كرد. اين وضعيت بيش از آنكه حاصل يك توافق پايدار باشد، ناشي از «تنفس مشروط» تا پايان شمارش آراست؛ به‌ويژه آنكه طبق گزارش رسانه‌هايي چون اكسيوس، اتاق فرمان كاخ سفيد ميان سناريوهاي متضاد سردرگم است و توان پرداخت بهاي يك اشتعال تازه را تا مشخص شدن آراي نهايي كنگره ندارد. توپ در زمين واشنگتن موضع راهبردي جمهوري اسلامي ايران در عالي‌ترين سطوح با هماهنگي كامل ميدان و ديپلماسي بازتعريف شده است. تأكيد رييس مجلس مبني بر اينكه «پاسخ مقتدرانه و عقلاني ايران به طرف امريكايي داده شده، تهران تسليم‌شدني نيست و اكنون توپ در زمين واشنگتن است»، پيامي صريح به كاخ سفيد ارسال كرد.
همزمان تحركات چندوجهي ديپلماتيك در محورهاي زير فعال مانده است: محور پكن: سفر علي باقري‌كني به پكن و همزماني معنادار آن با حضور «مساعد بن محمد العيبان» (مشاور امنيت ملي عربستان)، ضلع شرقي مهار بحران را براي ايجاد توازن و ممانعت از يكه‌تازي غربي‌ها در شوراي امنيت فعال كرد.محور تهران- دوحه و چارچوب حقوقي: ورود هيات قطري به تهران و رايزني‌هاي همزمان با مسكو نشان داد خطوط فني باز است. همان‌طور كه معاون امور حقوقي و بين‌الملل وزارت خارجه تصريح كرد، مبناي ايران طرح پيشنهادي مجمع عمومي سازمان ملل و تحقق كامل مطالبات كشور است؛ رويكردي كه در قالب «شروط مشخص براي ساماندهي به وضعيت هرمز» فرموله شده و نشان مي‌دهد ايران زير بار امتيازدهي يك‌جانبه بدون اخذ تضامين عيني نخواهد رفت. ثبات بازرگاني و ناكامي واشنگتن در انزواي منطقه‌اي در حالي كه تبليغات رسانه‌اي غرب مدعي انسداد كامل مبادلات ايران بود، بيانيه‌هاي دبير انجمن كشتيراني نشان داد كه خطوط واردات و ترخيص كالاهاي اساسي در بنادر جنوبي كشور با قوت برقرار است. اين پايداري لجستيكي، عمليات رواني تحميل حس محاصره را تا حدودي خنثي كرد. از سوي ديگر، تفكيك هوشمندانه تهران ميان «منافع همسايگان جنوبي» و «پايگاه‌هاي نظامي متخاصم» و تداوم گفت‌وگو با رياض، راهبرد انزواسازي را با شكست مواجه كرد. گزارش‌هاي عبري (نظير معاريو) مبني بر مخالفت قاطع رياض با هرگونه ماجراجويي عليه ايران و عمليات‌هاي هشداردهنده انصارالله در عمق منطقه، خطوط قرمز جديد را تثبيت كرده است. اهرم‌هاي ميداني و سرريز هزينه‌ها به بلوك غرب ميدان در ساعات گذشته بازدارندگي خود را ديكته كرده است: رهگيري و انهدام يك فروند پهپاد پيشرفته MQ-9 توسط شبكه يكپارچه پدافند هوايي سپاه در شرق هرمز، هشداري عيني بود كه فضاي تنفس نظامي واشنگتن به‌شدت محدود شده و هرگونه خطاي محاسباتي با پاسخي متقارن و آني مواجه مي‌شود. شكاف راهبردي ميان واشنگتن و متحدان سنتي‌اش نيز دهان باز كرده است؛ اعتراف صريح نخست‌وزير اسپانيا مبني بر اينكه تنش‌افروزي عليه ايران غيرقانوني بوده و تاكنون بيش از ۱۰۰ ميليارد يورو خسارت اضافي از محل بحران انرژي به اروپا تحميل كرده، نشانه خستگي بلوك غرب از باج‌دهي به بلندپروازي‌هاي كاخ سفيد است. بن‌بست سياسي در تل‌آويو در جبهه اسراييل، ناكامي ائتلاف راست در دستيابي به حد نصاب پارلماني و رد درخواست تعويق اعلام نتايج از سوي كميته مركزي انتخابات، كابينه بنيامين نتانياهو را در بن‌بست داخلي گرفتار كرده است. اعتراف سفير اين رژيم در سازمان ملل مبني بر «توهم‌آميز» بودن هرگونه اقدام اتمي و لزوم تبعيت از واشنگتن، انفعال تل‌آويو در برابر موازنه پدافندي ايران را عيان كرد.
جمع‌بندي: روز آزمون در گذرگاه تاريخ در سالروز تاريخي ۱۳ آبان، صحنه رويارويي تهران و واشنگتن بيش از هر زمان ديگري بر پايه موازنه قدرت عيني تعريف مي‌شود؛ رادارهاي فعال پدافندي، ديپلماسي فعال در پكن و دوحه، ارقام حساس بازار انرژي و تحميل هزينه‌هاي سنگين به اقتصاد غرب، مختصات جديدي خلق كرده‌اند. ترامپ و طراحان كاخ سفيد نمي‌توانند با مانورهاي تبليغاتي چندساعته روي قيمت نفت، مسير تحولات را دگرگون سازند. با پايان ماراتن راي‌گيري و فرو نشستن گردوغبار رقابت‌هاي حزبي در واشنگتن، مشخص خواهد شد كه آيا دولت مستقر در كاخ سفيد زبان «بازدارندگي چندلايه و واقعيت‌هاي ژئوپليتيك» ايران را فهميده و تن به قواعد توازن متقابل مي‌دهد يا منطقه را به سوي بحراني بي‌بازگشت پرتاب خواهد كرد؟