«اعتماد» از ابلاغ پیام رهبر انقلاب به پوتین گزارش مي‌دهد
رمزگشايي از ديپلماسي مشروط
گروه سياسي| در روزهايي كه شكست ترامپ و جمهوري‌خواهان در انتخابات كنگره به مساله اصلي اخبار و تحليل‌هاي بين‌المللي بدل شده، سفر سرلشكر محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي، به مسكو و ديدار دوساعته او با ولاديمير پوتين در كاخ كرملين، گامي راهبردي در مقطعي سرنوشت‌ساز از تحولات منطقه‌اي و بين‌المللي به شمار مي‌رود. تسليم پيام كتبي رهبر انقلاب به رييس‌جمهور روسيه، اعلان صريح شروط 7گانه ايران براي هرگونه تعامل ديپلماتيك با واشنگتن و در عين حال همگرايي مسكو با تهران در مخالفت با يكجانبه‌گرايي و مداخله خارجي، تصويري روشن از الگوي ديپلماسي فعال ايران را به نمايش گذاشت؛ الگويي كه در آن «پشتيباني هم‌پيمانان راهبردي» با «ايستادگي سرسختانه بر خطوط قرمز و مطالبات ملي» پيوند خورده است. سفر هيات عاليرتبه امنيتي ايران به پايتخت روسيه كه به دليل پيچيدگي‌هاي تحولات نظامي منطقه با تاخيري يك‌ماهه انجام شد، حامل پيامي تعيين‌كننده از سوي تهران بود. سرلشكر محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي، در آغاز ديدار رسمي با ولاديمير پوتين، پيام مقام معظم رهبري را تسليم رييس‌جمهور روسيه كرد؛ پيامي كه به تعبير ناظران، جهت‌گيري كلان مناسبات دوجانبه و خطوط راهبردي همكاري‌هاي دفاعي، سياسي و اقتصادي دو كشور را در شرايط پرتنش كنوني ترسيم مي‌كند. ولاديمير پوتين با استقبال ويژه و انتقال درودهاي گرم خود به رهبر معظم انقلاب، بر نقش سازنده و جايگاه غيرقابل انكار تهران در ثبات خاورميانه و غرب آسيا پاي فشرد. حضور چهره‌هاي ارشد امنيتي روسيه از جمله يوري اوشاكوف، دستيار ارشد سياست خارجي و ژنرال ايگور كاستياكوف، رييس سازمان اطلاعات نظامي روسيه (GRU)، در اين نشست نشان‌دهنده ابعاد سنگين امنيتي و عملياتي رايزني‌هاي مسكو بود. اين ديدار در چارچوب معاهده جامع شراكت راهبردي ميان دو كشور مورد تحليل قرار گرفت؛ توافقي كه زمينه‌ساز هماهنگي‌هاي پايدار در برابر تهديدات پيراموني است.
محكوميت قاطع تجاوزات غربي و اعلام آمادگي مسكو براي همراهي با تهران
يكي از محورهاي برجسته گفت‌وگوهاي مسكو، مواضع روشن كرملين در قبال جنگ‌افروزي‌هاي اخير عليه تماميت سرزميني و زيرساخت‌هاي حياتي ايران بود. بر اساس روايت دبير شوراي عالي امنيت ملي، رييس‌جمهور روسيه در اين نشست به صراحت و با شديدترين عبارات، تهاجم نظامي مشترك امريكا و رژيم صهيونيستي به ايران و همچنين اقدام نامشروع در بمباران تاسيسات هسته‌اي كشورمان را محكوم كرد. پوتين اين تجاوزات را نمونه بارز يك جنگ ظالمانه و بي‌ثبات‌كننده خواند كه ضرورت دارد هرچه سريع‌تر مهار و متوقف شود. حمايت مسكو تنها به صدور بيانيه‌هاي سياسي محدود نماند؛ رييس‌جمهور روسيه تاكيد كرد كه كشورش آمادگي دارد با بهره‌گيري از ظرفيت‌هاي ديپلماتيك و نفوذ بين‌المللي خود، در جهت برقراري آتش‌بس پايدار و پايان دادن به اين جنگ نقش‌آفريني كند. همچنين پوتين با هشدار درباره تداوم وضعيت فرساينده «نه جنگ و نه صلح»، پايان يافتن سريع‌تر اين فضا را متضمن ثبات و در راستاي مصلحت ايران ارزيابي كرد؛ هشداري كه از سوي هيات ايراني با واقع‌بيني و در امتداد حفظ دستاوردهاي بازدارندگي كشور تحليل شد.اين سطح از همپوشاني ديدگاه‌ها مسبوق به تماس‌هاي پيشين دو طرف بود؛ جايي كه دبير شعام پيش از سفر، در تماس تلفني يازدهم آبان، از مواضع شفاف مقامات ارشد روسيه در تمجيد از مقاومت قهرمانانه ملت ايران، تكريم شهيدان و پايبندي به شراكت تاريخي دو كشور تقدير كرده بود.
مطالبه حقوق ملت از موضع اقتدار
در شرايطي كه فشارها و مانورهاي رسانه‌اي غرب براي تحميل توافقات يك‌سويه افزايش يافته است، مواضع دبير شعام در پايتخت روسيه نشان داد كه ديپلماسي ايراني دچار خوشبيني يا انفعال نيست. سرلشكر رضايي در مذاكرات خود با طرف روسي، پرده از سازوكار تعاملات غيرمستقيم با غرب برداشت و تاكيد كرد كه تهران هيچ‌گونه پاسخ مبهم يا ناكافي را نخواهد پذيرفت. رضايي با تبيين پاسخ‌هاي غيرقانع‌كننده طرف‌هاي غربي به مطالبات مشروع كشورمان اعلام كرد كه جمهوري اسلامي ايران بسته مشخصي شامل «هفت شرط بنيادين» را به ايالات متحده منتقل كرده است. منطق ايران در اين دور از تعاملات كاملا روشن است: بهره‌گيري از ابزارهاي ژئوپليتيك و ژئواكونوميك براي احقاق حقوق پايمال‌شده. دبير شوراي عالي امنيت ملي با قاطعيت تصريح كرد تا زماني كه واشنگتن عملا به اين شروط هفت‌گانه تن ندهد و خسارات و حقوق ملت ايران را جبران نكند، نه سخني از گشايش و بازگشت به شرايط عادي در تنگه هرمز در ميان خواهد بود و نه مذاكره‌اي مستقيم شكل خواهد گرفت. اين موضع‌گيري در قلب مسكو، پيامي رسا به اردوگاه غرب مخابره كرد: رفتارهاي نمادين يا ميانجيگري‌هاي فاقد تضمين، رفتار تهران را دگرگون نمي‌كند؛ تنها سنجه واقعي براي ايران، پذيرش حقوق حاكميتي و تغيير عيني رفتار خصمانه طرف مقابل است. بخش ديگري از رايزني‌هاي دو ساعته كرملين به آينده نظم امنيتي در خليج فارس و دوران پساجنگ اختصاص داشت. سرلشكر رضايي با ارايه گزارشي جامع از ابتكارات چندجانبه تهران، به‌ويژه نشست موفق چهارجانبه ميان ايران، پاكستان، عربستان سعودي و تركيه، معماري بومي امنيت را تبيين كرد. اين مدل بر مسووليت مستقيم كشورهاي خود منطقه بدون حضور و تحميل نيروهاي فرامنطقه‌اي تكيه دارد. ولاديمير پوتين با استقبال صريح از سازوكار نشست چهارجانبه تهران، همراهي روسيه با اين گفتمان را اعلام و خاطرنشان كرد كه مسكو، همگام با چين، يگانه راه استقرار ثبات پايدار را خروج قدرت‌هاي متجاوز خارجي و واگذاري امنيت به ترتيبات درون‌منطقه‌اي مي‌داند. اين همنوايي، راهبردهاي غربي را كه همواره بر طبل تفرقه‌افكني ميان تهران و پايتخت‌هاي جهان اسلام مي‌كوبيدند، بيش از پيش خلع‌سلاح كرد.
خنثي‌سازي تحريم‌ها در عمل
تامين منافع ملي تنها در بيانيه‌هاي سياسي خلاصه نمي‌شود؛ پيگيري پروژه‌هاي ملموس اقتصادي و ترانزيتي بخش تعيين‌كننده ديگري از رهاورد اين سفر بود. رضايي در مسكو از مصوبه تازه شوراي عالي امنيت ملي درباره تصويب قرارداد اجرايي ساخت راه‌آهن راهبردي «رشت- آستارا» با مشاركت طرف روس پرده برداشت؛ پروژه‌اي كه حلقه مفقوده كريدور بين‌المللي شمال- جنوب را تكميل و سال‌ها معطلي زيرساختي را برطرف مي‌كند. مقرر شد وزير راه و شهرسازي به زودي اين سند تاريخي را به امضا برساند. علاوه بر ترانزيت ريلي، بحث انتقال گاز روسيه به ايران ديگر محور راهبردي بود كه با جديت روي ميز مذاكره رفت. اين كلان‌پروژه از يك‌سو كمبودهاي فصلي شبكه گاز كشور را براي صنايع و مصارف خانگي برطرف مي‌سازد و از سوي ديگر، جايگاه ايران را به عنوان «هاب انرژي منطقه» از طريق بازصادرات گاز به بازارهاي همسايه تثبيت مي‌كند. پيوند زدن منافع زيربنايي مسكو و تهران در حوزه انرژي و حمل‌ونقل، شبكه‌اي نفوذناپذير در برابر تحريم‌هاي يكجانبه غرب ايجاد مي‌كند. برآيند سفر سرلشكر محسن رضايي به مسكو، تثبيت دكترين جمهوري اسلامي ايران در موازنه هوشمند ميان قدرت، ميدان و ديپلماسي است. تكيه بر حمايت سياسي و ژئوپليتيك مسكو، مخالفت مشترك با دخالت‌هاي خارجي در خليج فارس، فعال‌سازي اهرم‌هاي اقتصادي ترانزيتي و گازي و پافشاري بدون عقب‌نشيني بر شروط هفت‌گانه در برابر تجاوزات نظامي، نشان داد كه راهبرد ايران در هرگونه مذاكره يا ترتيبات پساجنگ، بر مدار حفظ عزت ملي و كسب امتيازات واقعي و عملياتي استوار است.